کار روزنامهنگار «گمانهزنی» نیست!
پژمان موسوی
هفتهای که گذشت، بیشک یکی از خبرسازترین هفتهها در ایران بود؛ از تلخترینها. هفتهای که در آن بیش از 60 نفر در کرمان و در مراسم تشییع پیکر سردار سلیمانی درگذشتند، بیش از 140 نفر در سانحه سقوط هواپیمای تهران- کییف جان خود را از دست دادند و بیش از 20 نفر هم در حادثه واژگونی اتوبوس در سوادکوهِ مازندران به کام مرگ رفتند. این هفته برای ما روزنامهنگارن مثل یک سنگ محک بود: اینکه چقدر در بحبوحه بحران میتوانیم حرفهای باشیم و چقدر مثل سایرین به دام شایعه، دروغ، ابهام و گمانهزنی بغلتیم! تقریبا با قاطعیت میتوان گفت اکثر ما در آزمونِ هفته قبل رد شدیم. ما بیش از آنکه تلاش برای کشف حقیقت را سرلوحه کارمان قرار دهیم، با شایعات سرگرم شدیم و همسو با جریانات فیک، به دامِ «گمانهزنی» افتادیم.
در هر کدام از این حوادث، بیشتر ما پشتمیزنشینی و پیگیری اخبار از رهگذرِ شبکههای اجتماعی را انتخاب کردیم و بدون بررسی منابع دست اول و شاهدان عینی، به تکرار مکرراتی مشغول شدیم که «همه میگفتند» و ما «نباید میگفتیم»! روزنامهنگار اگر یک تفاوت اصلی با «شهروند- خبرنگار» داشته باشد، آن بررسی دقیق و همهجانبه یک رویداد و انتشار دادههایی دقیق و بهدور از شایعات معمول است. تجربه نشان داده در هر حادثهای، علاقه عمومی به انتشار شایعه است و هر چه شایعه داغتر و بزرگتر، انتشارش بیشتر و گستردهتر. همیشه هم در برابر هر شایعهای مسئولان و متولیانِ امر، راحتترین و کمهزینهترین راه را انتخاب میکنند: تکذیب! اتفاقا در همین بزنگاههاست که روزنامهنگاران و خبرنگاران واقعی باید جایی بینِ این شایعه و تکذیب بایستند و با جمعآوری «فکت»ها و شواهد واقعی، واقعیت را برای مردم بازگو کنند. کار روزنامهنگاران حرفهای «گمانهزنی» و بازتابِ آن نیست، همانطور که کار روزنامهنگاران حرفهای، انتشارِ «تکذیبیه» و بازتابِ آن هم نیست، کار روزنامهنگار فقط و فقط یک چیز است: «خدمتگزاری حقیقت». هر چه هم این حقیقت سختتر به دست آید، ارزشِ کار
روزنامهنگار بالا میرود و قدر و ارزشش نزدِ مردم بیشتر میشود. اگر روزنامهنگار مثلِ آنچه این چند روز دیدیم، یا قرار بود صرفا مثل یک کاربرِ شبکههای اجتماعی عمل کند و به انتشار هر آنچه در فضای مجازی مطرح بود بپردازد یا قرار بود بهمثابه بلندگوی مقامات مسئول، صرفا همهچیز را تکذیب کند، دیگر چه جای روزنامهنگاری؟ هر دو این گزارهها فرسنگها با روزنامهنگاری حرفهای فاصله دارد و هر چه هست، روزنامهنگاری از نوعِ استاندارد و حرفهای آن نیست!
روزنامهنگار حرفهای باید بهدور از علایق و نظرگاههای شخصی خود، فقط به بررسی فکتها و دلایل متقن و دقیق یک رویداد یا حادثه بپردازد و بعد از راستیآزمایی از رهگذر منابع معتبر، آن را منتشر کرده و با مخاطبانش در میان بگذارد. این انتشار الزاما به معنای نشر در روزنامه، وبسایت یا یک خبرگزاری معتبر نیست؛ یک روزنامهنگار حرفهای باید اکانت توییتر، صفحه اینستاگرام یا کانال تلگرامیاش همانقدر معتبر باشد که رسانهای که رسما در آن به فعالیت حرفهای مشغول است. تمام نوشتههای یک روزنامهنگار حرفهای درباره یک رویداد یا حادثه باید دقیق و بهدور از احساسات زودگذر و فکتهای اثباتنشده باشد و همین هم هست که صفحه یک روزنامهنگار را از صفحات فعالان شبکههای اجتماعی و مردم عادی متمایز میکند و طبعا محل تأمل و اندیشه. روزنامهنگار باید تمام تلاش خود را بر انتشار دادههایی قرار دهد که یا شخصا از منابع دست اول به آنها دست یافته است یا پس از راستیآزمایی و چککردن با منابع مختلف، اخبار منتشرشده را بازنشر کند و در اختیار مخاطبانش قرار دهد زیرا انتشار یک خبر در صفحه یک روزنامهنگار حرفهای به آن اعتبار میدهد و آن را از وضعیتی
شبیه به شایعه یا گمانهزنی خارج میکند. از همینرو هم هست که روزنامهنگار به هیچ روی نباید «گمانهزنی» کرده یا «گمانهزنیها» را منتشر کند؛ چراکه بلافاصله پس از انتشار آن«گمانه»ها در یک رسانه معتبر یا صفحه یک روزنامهنگار، آن گمانهها رنگ واقعیت به خود میگیرند و دیگر صفت «شایعه» بر آنها مترتب نیست؛ همچنانکه «تکذیبیه»های مقامات مسئول هم که بدون هیچ بررسی کارشناسی صرفا به تکذیب مشغولاند نیز نباید جایی در کار یک روزنامهنگار حرفهای داشته باشد. روزنامهنگار حرفهای یک خط قرمز بیشتر ندارد: حقیقت و تلاش برای نزدیکشدن به ابعاد واقعی یک رویداد یا حادثه. باقی همه هیچ است... .
هفتهای که گذشت، بیشک یکی از خبرسازترین هفتهها در ایران بود؛ از تلخترینها. هفتهای که در آن بیش از 60 نفر در کرمان و در مراسم تشییع پیکر سردار سلیمانی درگذشتند، بیش از 140 نفر در سانحه سقوط هواپیمای تهران- کییف جان خود را از دست دادند و بیش از 20 نفر هم در حادثه واژگونی اتوبوس در سوادکوهِ مازندران به کام مرگ رفتند. این هفته برای ما روزنامهنگارن مثل یک سنگ محک بود: اینکه چقدر در بحبوحه بحران میتوانیم حرفهای باشیم و چقدر مثل سایرین به دام شایعه، دروغ، ابهام و گمانهزنی بغلتیم! تقریبا با قاطعیت میتوان گفت اکثر ما در آزمونِ هفته قبل رد شدیم. ما بیش از آنکه تلاش برای کشف حقیقت را سرلوحه کارمان قرار دهیم، با شایعات سرگرم شدیم و همسو با جریانات فیک، به دامِ «گمانهزنی» افتادیم.
در هر کدام از این حوادث، بیشتر ما پشتمیزنشینی و پیگیری اخبار از رهگذرِ شبکههای اجتماعی را انتخاب کردیم و بدون بررسی منابع دست اول و شاهدان عینی، به تکرار مکرراتی مشغول شدیم که «همه میگفتند» و ما «نباید میگفتیم»! روزنامهنگار اگر یک تفاوت اصلی با «شهروند- خبرنگار» داشته باشد، آن بررسی دقیق و همهجانبه یک رویداد و انتشار دادههایی دقیق و بهدور از شایعات معمول است. تجربه نشان داده در هر حادثهای، علاقه عمومی به انتشار شایعه است و هر چه شایعه داغتر و بزرگتر، انتشارش بیشتر و گستردهتر. همیشه هم در برابر هر شایعهای مسئولان و متولیانِ امر، راحتترین و کمهزینهترین راه را انتخاب میکنند: تکذیب! اتفاقا در همین بزنگاههاست که روزنامهنگاران و خبرنگاران واقعی باید جایی بینِ این شایعه و تکذیب بایستند و با جمعآوری «فکت»ها و شواهد واقعی، واقعیت را برای مردم بازگو کنند. کار روزنامهنگاران حرفهای «گمانهزنی» و بازتابِ آن نیست، همانطور که کار روزنامهنگاران حرفهای، انتشارِ «تکذیبیه» و بازتابِ آن هم نیست، کار روزنامهنگار فقط و فقط یک چیز است: «خدمتگزاری حقیقت». هر چه هم این حقیقت سختتر به دست آید، ارزشِ کار
روزنامهنگار بالا میرود و قدر و ارزشش نزدِ مردم بیشتر میشود. اگر روزنامهنگار مثلِ آنچه این چند روز دیدیم، یا قرار بود صرفا مثل یک کاربرِ شبکههای اجتماعی عمل کند و به انتشار هر آنچه در فضای مجازی مطرح بود بپردازد یا قرار بود بهمثابه بلندگوی مقامات مسئول، صرفا همهچیز را تکذیب کند، دیگر چه جای روزنامهنگاری؟ هر دو این گزارهها فرسنگها با روزنامهنگاری حرفهای فاصله دارد و هر چه هست، روزنامهنگاری از نوعِ استاندارد و حرفهای آن نیست!
روزنامهنگار حرفهای باید بهدور از علایق و نظرگاههای شخصی خود، فقط به بررسی فکتها و دلایل متقن و دقیق یک رویداد یا حادثه بپردازد و بعد از راستیآزمایی از رهگذر منابع معتبر، آن را منتشر کرده و با مخاطبانش در میان بگذارد. این انتشار الزاما به معنای نشر در روزنامه، وبسایت یا یک خبرگزاری معتبر نیست؛ یک روزنامهنگار حرفهای باید اکانت توییتر، صفحه اینستاگرام یا کانال تلگرامیاش همانقدر معتبر باشد که رسانهای که رسما در آن به فعالیت حرفهای مشغول است. تمام نوشتههای یک روزنامهنگار حرفهای درباره یک رویداد یا حادثه باید دقیق و بهدور از احساسات زودگذر و فکتهای اثباتنشده باشد و همین هم هست که صفحه یک روزنامهنگار را از صفحات فعالان شبکههای اجتماعی و مردم عادی متمایز میکند و طبعا محل تأمل و اندیشه. روزنامهنگار باید تمام تلاش خود را بر انتشار دادههایی قرار دهد که یا شخصا از منابع دست اول به آنها دست یافته است یا پس از راستیآزمایی و چککردن با منابع مختلف، اخبار منتشرشده را بازنشر کند و در اختیار مخاطبانش قرار دهد زیرا انتشار یک خبر در صفحه یک روزنامهنگار حرفهای به آن اعتبار میدهد و آن را از وضعیتی
شبیه به شایعه یا گمانهزنی خارج میکند. از همینرو هم هست که روزنامهنگار به هیچ روی نباید «گمانهزنی» کرده یا «گمانهزنیها» را منتشر کند؛ چراکه بلافاصله پس از انتشار آن«گمانه»ها در یک رسانه معتبر یا صفحه یک روزنامهنگار، آن گمانهها رنگ واقعیت به خود میگیرند و دیگر صفت «شایعه» بر آنها مترتب نیست؛ همچنانکه «تکذیبیه»های مقامات مسئول هم که بدون هیچ بررسی کارشناسی صرفا به تکذیب مشغولاند نیز نباید جایی در کار یک روزنامهنگار حرفهای داشته باشد. روزنامهنگار حرفهای یک خط قرمز بیشتر ندارد: حقیقت و تلاش برای نزدیکشدن به ابعاد واقعی یک رویداد یا حادثه. باقی همه هیچ است... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.