مردی فقط با یک عکس
شرق: «سرشبی غروبا آمده بود. پریشاناحوال میزد. پریشانحالی را همیشهها خب داشت. اما آن شب یک باکیش هم بود. همینجوری گفتم بود وقتی میآمد. یکهو میدیدی رفت. یک ماه دو ماه بلکه هم پنج ماه میرفت بیخبر. خودش بعدش میآمد. نمیپرسیدم. که چه؟ هرکی به تنور دلش چه آتشی چه هیزمی هست کی خبرش هست؟ دیدم آمد. همان توی عَتبهی در نشست. نیامد داخل. گفتمها ایرمان کراهت ندارد عَتبه؟ سر به سنگینی پایین و بالا کرد. گفتم سیب میخوری؟ نه حرف نه تکان سر. گفتم خیر باشد. حالا هم میگویم خیر باشد. چشم تیز کرده جلو روش توی تاریکا. انگار بگیر همین حالاست. گفتم یک کف دست سنگک هم هست مال ظهر. نه. توی تاریکای جلو روش بود. میدانست. حکمن میگویم حالا که میدانست. خبرش کرده بودند. چه میدانم. میآمد مینشست عطر سیب که میپیچید پا میشد. میگفتم ها؟ میگفت این رفیقان من خوشِشان از این بو نمیآید سیّد. کسی نیست. یعنی کسی نبود. تنها بود. تنها میآمد به چشم ظاهر. خب رفیقان؟...».
آنچه آمد سطرهایی بود از «بحر و نهر»، تازهترین رمان منیرالدین بیروتی که در نشر نیلوفر منتشر شده است. بیروتی نویسندهای است که در آثارش به زبان و نثر و نیز امکانات روایی ادبیات کلاسیک ایران توجهی ویژه دارد. توجه به زبان و ظرفیتهای کلمات را حتی در عنوان همین رمان او، «بحر و نهر»، نیز میتوان دید. بر پیشانی رمان عبارتی از «تذکرةالاولیاء» عطار درج شده است. رمان با نقل تکههایی از یادداشتهایی آغاز میشود که ظاهرا از آن مردی است که خودش مُرده و یک گونی یادداشت از خودش بهجا گذاشته. مردی که طبق آنچه نقل میشود و بخشی از آن هم در آغاز آمد، آدمی غریب بوده با وجوهی مبهم و مرموز. مردی که «یک عکس بیشتر ندارد» و «میگویند همهی عکسهاش را سوزانده. هرچی که تا آنوقت بوده آتش زده و به باد داده. هیچ چیزی از خودش از شکل و شمایلاش باقی نگذاشته. این مرد که نه خوراک داشته نه خواب. فقط یک عکس که تا انگار همیشه از خودمان بپرسیم چرا؟ چرا همین یکی؟» و آنگاه توصیفی از چهره مرد در عکس میآید. رمان با چنین آغازی طرحی از معمایی را میافکند که گویا به تدریج باید گره از آن گشوده شود و وجوه گوناگون آن از خلال روایتی چندلایه آشکار
شود. عشق و مرگ از جمله مضامین محوری این رمان تازه منیرالدین بیروتی است. از منیرالدین بیروتی تاکنون رمانهای «چهار درد»، «سلام مترسک»، «ماهو» و مجموعه داستانهای «فرشته»، «تکخشت»، «دارند در میزنند» و «آرام در سایه» منتشر شده که از این میان رمان «چهار درد» و مجموعه داستان «تکخشت» جایزه گلشیری را از آن خود کردهاند. آنچه میخوانید قسمتی دیگر از رمان «بحر و نهر» است: «...من رفتم و دیدم این کوچهای را که نوشته. وسطهای خیابان اِرم. روبهروی بازارچهای که از قدیم معروف بوده به بازارچهی شیخ - گذری هست به اسم گذر عظیمخان. خودِ گذر مُسقف است و سقفاش طاق ضربی درست مثل بازار بزرگ با سوراخهایی آن بالا توی اوج که هر ساعت روز که بروی نور تونلی ساخته مورّب از ذرّات ریز رقصان. ظهر بود که رسیدم و تونل نور مثل لولهای از عمق و گودی سقف کشیده شده بود تا وسطهای زمینی که پاهای من رویاش بود. زمین با اینکه آسفالت است امّا کنده کندهای است و هر گوشهاش چاله آبی و آب سیاه لجنوار. شن و ریزهسنگهای قیرمالی شده. لبِ چالهها پاشیده. مغازهها دو ور کوچه کنار هم و چسبیده به هم و هرچی که بخواهی هست و در معرض فروش. از
خواربار، لوبیا و عدس و نخود و لپه و برنج که گونیگونی جلوی مغازهها چیده شده بگیر تا چایی فلّهای درشت و سیاه و خرما و رطب اهواز و بَم و آبادان و بعد نانوایی سنگک سه پلّه پایینتر از زمینی که روی آن قدم میزنی و تا اَردهفروشی با بوی روغن تازه و داغ و شیرینیپزی و میوهفروشی و کتابفروشی دنج و قدیمی و یک مغازهی کوچک قهوهفروشی که عطر قهوههاش پیچیده و دست آخر حمّامی قدیمی که سردرِ آن زیر طاقی قدیمی یک تابلوی چوبی پوسیده آویزان شده که چوب چهارگوشهاش خورده شده و روی آن نقطه دو کلمه باقی مانده: گرمابه... خان. که البته همان گرمابه عظیمخان باید باشد. و جالب اینکه هنوز هم مشتریهای خودش را دارد. من خودم سروتن همینجا شستم! ایرمان با عمو رامیار بارها گویا به این حمام آمدهاند و سروتن شستهاند. درِ ورودی کوچک و زورخانهای است. آهنی هم هست. فقط به پهنای شانههای آدمی متوسطالقامت عرض دارد. حتمن باید قامت خم کنی برای ورود. همانطوری که ایرمان خودش نوشته، که انگار در و با هر چیزی که بوده دنبال معنا و تفسیری پسِپُشتی (به قول خودش) میگشته...».
شرق: «سرشبی غروبا آمده بود. پریشاناحوال میزد. پریشانحالی را همیشهها خب داشت. اما آن شب یک باکیش هم بود. همینجوری گفتم بود وقتی میآمد. یکهو میدیدی رفت. یک ماه دو ماه بلکه هم پنج ماه میرفت بیخبر. خودش بعدش میآمد. نمیپرسیدم. که چه؟ هرکی به تنور دلش چه آتشی چه هیزمی هست کی خبرش هست؟ دیدم آمد. همان توی عَتبهی در نشست. نیامد داخل. گفتمها ایرمان کراهت ندارد عَتبه؟ سر به سنگینی پایین و بالا کرد. گفتم سیب میخوری؟ نه حرف نه تکان سر. گفتم خیر باشد. حالا هم میگویم خیر باشد. چشم تیز کرده جلو روش توی تاریکا. انگار بگیر همین حالاست. گفتم یک کف دست سنگک هم هست مال ظهر. نه. توی تاریکای جلو روش بود. میدانست. حکمن میگویم حالا که میدانست. خبرش کرده بودند. چه میدانم. میآمد مینشست عطر سیب که میپیچید پا میشد. میگفتم ها؟ میگفت این رفیقان من خوشِشان از این بو نمیآید سیّد. کسی نیست. یعنی کسی نبود. تنها بود. تنها میآمد به چشم ظاهر. خب رفیقان؟...».
آنچه آمد سطرهایی بود از «بحر و نهر»، تازهترین رمان منیرالدین بیروتی که در نشر نیلوفر منتشر شده است. بیروتی نویسندهای است که در آثارش به زبان و نثر و نیز امکانات روایی ادبیات کلاسیک ایران توجهی ویژه دارد. توجه به زبان و ظرفیتهای کلمات را حتی در عنوان همین رمان او، «بحر و نهر»، نیز میتوان دید. بر پیشانی رمان عبارتی از «تذکرةالاولیاء» عطار درج شده است. رمان با نقل تکههایی از یادداشتهایی آغاز میشود که ظاهرا از آن مردی است که خودش مُرده و یک گونی یادداشت از خودش بهجا گذاشته. مردی که طبق آنچه نقل میشود و بخشی از آن هم در آغاز آمد، آدمی غریب بوده با وجوهی مبهم و مرموز. مردی که «یک عکس بیشتر ندارد» و «میگویند همهی عکسهاش را سوزانده. هرچی که تا آنوقت بوده آتش زده و به باد داده. هیچ چیزی از خودش از شکل و شمایلاش باقی نگذاشته. این مرد که نه خوراک داشته نه خواب. فقط یک عکس که تا انگار همیشه از خودمان بپرسیم چرا؟ چرا همین یکی؟» و آنگاه توصیفی از چهره مرد در عکس میآید. رمان با چنین آغازی طرحی از معمایی را میافکند که گویا به تدریج باید گره از آن گشوده شود و وجوه گوناگون آن از خلال روایتی چندلایه آشکار
شود. عشق و مرگ از جمله مضامین محوری این رمان تازه منیرالدین بیروتی است. از منیرالدین بیروتی تاکنون رمانهای «چهار درد»، «سلام مترسک»، «ماهو» و مجموعه داستانهای «فرشته»، «تکخشت»، «دارند در میزنند» و «آرام در سایه» منتشر شده که از این میان رمان «چهار درد» و مجموعه داستان «تکخشت» جایزه گلشیری را از آن خود کردهاند. آنچه میخوانید قسمتی دیگر از رمان «بحر و نهر» است: «...من رفتم و دیدم این کوچهای را که نوشته. وسطهای خیابان اِرم. روبهروی بازارچهای که از قدیم معروف بوده به بازارچهی شیخ - گذری هست به اسم گذر عظیمخان. خودِ گذر مُسقف است و سقفاش طاق ضربی درست مثل بازار بزرگ با سوراخهایی آن بالا توی اوج که هر ساعت روز که بروی نور تونلی ساخته مورّب از ذرّات ریز رقصان. ظهر بود که رسیدم و تونل نور مثل لولهای از عمق و گودی سقف کشیده شده بود تا وسطهای زمینی که پاهای من رویاش بود. زمین با اینکه آسفالت است امّا کنده کندهای است و هر گوشهاش چاله آبی و آب سیاه لجنوار. شن و ریزهسنگهای قیرمالی شده. لبِ چالهها پاشیده. مغازهها دو ور کوچه کنار هم و چسبیده به هم و هرچی که بخواهی هست و در معرض فروش. از
خواربار، لوبیا و عدس و نخود و لپه و برنج که گونیگونی جلوی مغازهها چیده شده بگیر تا چایی فلّهای درشت و سیاه و خرما و رطب اهواز و بَم و آبادان و بعد نانوایی سنگک سه پلّه پایینتر از زمینی که روی آن قدم میزنی و تا اَردهفروشی با بوی روغن تازه و داغ و شیرینیپزی و میوهفروشی و کتابفروشی دنج و قدیمی و یک مغازهی کوچک قهوهفروشی که عطر قهوههاش پیچیده و دست آخر حمّامی قدیمی که سردرِ آن زیر طاقی قدیمی یک تابلوی چوبی پوسیده آویزان شده که چوب چهارگوشهاش خورده شده و روی آن نقطه دو کلمه باقی مانده: گرمابه... خان. که البته همان گرمابه عظیمخان باید باشد. و جالب اینکه هنوز هم مشتریهای خودش را دارد. من خودم سروتن همینجا شستم! ایرمان با عمو رامیار بارها گویا به این حمام آمدهاند و سروتن شستهاند. درِ ورودی کوچک و زورخانهای است. آهنی هم هست. فقط به پهنای شانههای آدمی متوسطالقامت عرض دارد. حتمن باید قامت خم کنی برای ورود. همانطوری که ایرمان خودش نوشته، که انگار در و با هر چیزی که بوده دنبال معنا و تفسیری پسِپُشتی (به قول خودش) میگشته...».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.