حفره عمیق بین 2نسل روزنامهنگار
پژمان موسوی
سخت است؛ گاهی چیزی مینویسی که تقریبا خودت هم باور داری هیچ تغییری در مناسباتِ دنیای واقعی ایجاد نخواهد کرد، اما عجیب اینجاست که دست از تلاش برنمیداری؛ شاید چون امید داری هنوز هم یک جاهایی یک چیزهایی ممکن است تغییر کند. میدانید، خیلی چیزها را نمیتوان نگه داشت، مثل زمان، مثل آدمها؛ میروند، سر میخورند و در هزارتوی تاریخ گم میشوند. حتی اگر تمام تلاشت را هم بکنی نمیتوانی نگهشان داری. یا اصلا یک بخشهایی از آن را دوباره برگردانی، زنده کنی، متوقف کنی یا تغییرش دهی. باید بنشینی به تماشا؛ یعنی اگر بخت یارت باشد چیزهایی را به چشم خودت ببینی و اگر نه، همه عمر حسرت زندگی در آن دوران را داشته باشی. اما یک چیزهایی را هم میتوان نگه داشت و زندهاش کرد. حتی میتوان شبیهسازی و تکرارش کرد. مثل کاغذ، مثل روزنامه، مثل قلم، مثل نوشتن، مثل کارکردن کنار نسل دودِ چراغخورده... شاید هیچوقت جای آن وقتها، آن روزها و آن آدمها را نگیرد اما راه خوبی است برای یادآوری؛ یعنی میخواهم بگویم حسرتخوردن برای چیزهای ازدسترفته بیبرگشت خفتبار است، اما یادآوری نه. مثلا چه میشد اگر هر تحریریه یک «بزرگ» داشت؟ یکی از همان نسل دود چراغخوردهها. همین موضوع هم بود که آن را چند روز قبل در همین روزنامه «شرق» نوشتم و تقریبا باور نداشتم تغییری در مناسبات دنیای واقعی ایجاد کند. اما همان امیدی که به همهجا میبرد ما را، مرا واداشت که دوباره از همان موضوع بنویسم اما شاید از جنبهای دیگر.
بسیاری، آموزش آکادمیک صرف را مانع بزرگی بر سر راه روزنامهنگاری حرفهای میدانند. اینکه بسیاری از استادان دانشگاه فقط به انتقال آموزشهای تئوریک روزنامهنگاری بسنده میکنند و اصولا کاری به انتقال مهارتهای خاص این حرفه به روزنامهنگاران نسل جدید ندارند. نگاهی به بهترین دورههای آموزشی روزنامهنگاری ایران در آکادمی و آکادمی موازی مؤید این موضوع است که معمولا کسی که وظیفه تدریس را برعهده میگیرد، یک مدرس یا پژوهشگر ارتباطات است و حرفه او تدریس و تحقیق و عموما هم او فردی است که این کار را بهتر از یک روزنامهنگار حرفهای انجام میدهد، اما نباید از این نکته غافل شد که بخش بزرگی از حرفه روزنامهنگاری، مهارت است و مهارت را نمیتوان با آموزش صرف تئوریک منتقل کرد.
به همین دلیل نیز بسیاری از دورههای آموزش روزنامهنگاری در جهان، از حرفهایهای رسانه در طول دوره دعوت میکنند که تجربهها و مهارتهایشان را در اختیار دانشآموختگان قرار دهند و معمولا ارزش دورهها نیز با میزان تجارب منتقلشده در همین جلسات خاص است که سنجیده میشود. اما با مروری بر تولد رشته ارتباطات در ایران به این نتیجه میرسیم که گاه فاصله و حفرهای عمیق بین تجربیات روزنامهنگاری عملی و نظامهای رسمی آموزش ارتباطات در کشور ما پدید آمده است و این مشکل هم از آنجا ناشی میشود که بین حرفهایهای این رشته و مدرسان و محققان حوزه رسانه ارتباط و تعامل درستی شکل نگرفته است و این موضوع مشکلاتی را بر سر راه روزنامهنگاران نسل جدید پدید آورده است.
چاره کار چیست؟ دست روی دست گذاشتن و حسرتخوردن؟ اگر نمیتوان سرفصلهای آکادمیهای علوم ارتباطات و روزنامهنگاری را اصلاح کرد، تحریریهها که در اختیار ماست! آنجا را که میتوان به فضایی برای انتقال تجربه بدل کرد، پس چرا دست روی دست گذاشتهایم؟ چرا تمامِ این تجربیات در خانه مانده را رها کردهایم و اجازه میدهیم آن همه شور و شعور روزنامهنگارانه در گوشهای هرز رود؟ مگر این ماجرا دو سر ندارد؟ یک سر تحریریههای بدون «بزرگ» و یک سر دیگر هم بزرگان دور از تحریریه؟ پُرکردن این شکاف کار سختی است؟ ما نبودهایم و ندیدهایم آن روزهای پرخاطره و مخاطره را. آن رفت و آمدهای انسانهای قلمبهدستی را که یک تارِ موی سرشان میارزید به یک شهر، ندیدهایم همیشه استرسداشتنها، نبودنها، دغدغه مردم داشتنها و... نبودهایم، اکنون که اما هستیم و کم هم نیستند بازماندگانی از همان نسل پرافتخار. پس به خودمان بیاییم و اینبار از خودمان شروع کنیم، هر کس به قدر خود... .
سخت است؛ گاهی چیزی مینویسی که تقریبا خودت هم باور داری هیچ تغییری در مناسباتِ دنیای واقعی ایجاد نخواهد کرد، اما عجیب اینجاست که دست از تلاش برنمیداری؛ شاید چون امید داری هنوز هم یک جاهایی یک چیزهایی ممکن است تغییر کند. میدانید، خیلی چیزها را نمیتوان نگه داشت، مثل زمان، مثل آدمها؛ میروند، سر میخورند و در هزارتوی تاریخ گم میشوند. حتی اگر تمام تلاشت را هم بکنی نمیتوانی نگهشان داری. یا اصلا یک بخشهایی از آن را دوباره برگردانی، زنده کنی، متوقف کنی یا تغییرش دهی. باید بنشینی به تماشا؛ یعنی اگر بخت یارت باشد چیزهایی را به چشم خودت ببینی و اگر نه، همه عمر حسرت زندگی در آن دوران را داشته باشی. اما یک چیزهایی را هم میتوان نگه داشت و زندهاش کرد. حتی میتوان شبیهسازی و تکرارش کرد. مثل کاغذ، مثل روزنامه، مثل قلم، مثل نوشتن، مثل کارکردن کنار نسل دودِ چراغخورده... شاید هیچوقت جای آن وقتها، آن روزها و آن آدمها را نگیرد اما راه خوبی است برای یادآوری؛ یعنی میخواهم بگویم حسرتخوردن برای چیزهای ازدسترفته بیبرگشت خفتبار است، اما یادآوری نه. مثلا چه میشد اگر هر تحریریه یک «بزرگ» داشت؟ یکی از همان نسل دود چراغخوردهها. همین موضوع هم بود که آن را چند روز قبل در همین روزنامه «شرق» نوشتم و تقریبا باور نداشتم تغییری در مناسبات دنیای واقعی ایجاد کند. اما همان امیدی که به همهجا میبرد ما را، مرا واداشت که دوباره از همان موضوع بنویسم اما شاید از جنبهای دیگر.
بسیاری، آموزش آکادمیک صرف را مانع بزرگی بر سر راه روزنامهنگاری حرفهای میدانند. اینکه بسیاری از استادان دانشگاه فقط به انتقال آموزشهای تئوریک روزنامهنگاری بسنده میکنند و اصولا کاری به انتقال مهارتهای خاص این حرفه به روزنامهنگاران نسل جدید ندارند. نگاهی به بهترین دورههای آموزشی روزنامهنگاری ایران در آکادمی و آکادمی موازی مؤید این موضوع است که معمولا کسی که وظیفه تدریس را برعهده میگیرد، یک مدرس یا پژوهشگر ارتباطات است و حرفه او تدریس و تحقیق و عموما هم او فردی است که این کار را بهتر از یک روزنامهنگار حرفهای انجام میدهد، اما نباید از این نکته غافل شد که بخش بزرگی از حرفه روزنامهنگاری، مهارت است و مهارت را نمیتوان با آموزش صرف تئوریک منتقل کرد.
به همین دلیل نیز بسیاری از دورههای آموزش روزنامهنگاری در جهان، از حرفهایهای رسانه در طول دوره دعوت میکنند که تجربهها و مهارتهایشان را در اختیار دانشآموختگان قرار دهند و معمولا ارزش دورهها نیز با میزان تجارب منتقلشده در همین جلسات خاص است که سنجیده میشود. اما با مروری بر تولد رشته ارتباطات در ایران به این نتیجه میرسیم که گاه فاصله و حفرهای عمیق بین تجربیات روزنامهنگاری عملی و نظامهای رسمی آموزش ارتباطات در کشور ما پدید آمده است و این مشکل هم از آنجا ناشی میشود که بین حرفهایهای این رشته و مدرسان و محققان حوزه رسانه ارتباط و تعامل درستی شکل نگرفته است و این موضوع مشکلاتی را بر سر راه روزنامهنگاران نسل جدید پدید آورده است.
چاره کار چیست؟ دست روی دست گذاشتن و حسرتخوردن؟ اگر نمیتوان سرفصلهای آکادمیهای علوم ارتباطات و روزنامهنگاری را اصلاح کرد، تحریریهها که در اختیار ماست! آنجا را که میتوان به فضایی برای انتقال تجربه بدل کرد، پس چرا دست روی دست گذاشتهایم؟ چرا تمامِ این تجربیات در خانه مانده را رها کردهایم و اجازه میدهیم آن همه شور و شعور روزنامهنگارانه در گوشهای هرز رود؟ مگر این ماجرا دو سر ندارد؟ یک سر تحریریههای بدون «بزرگ» و یک سر دیگر هم بزرگان دور از تحریریه؟ پُرکردن این شکاف کار سختی است؟ ما نبودهایم و ندیدهایم آن روزهای پرخاطره و مخاطره را. آن رفت و آمدهای انسانهای قلمبهدستی را که یک تارِ موی سرشان میارزید به یک شهر، ندیدهایم همیشه استرسداشتنها، نبودنها، دغدغه مردم داشتنها و... نبودهایم، اکنون که اما هستیم و کم هم نیستند بازماندگانی از همان نسل پرافتخار. پس به خودمان بیاییم و اینبار از خودمان شروع کنیم، هر کس به قدر خود... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.