|

درس‌هايي از جنگ جهاني اول براي دنياي امروز

تاریخ خود را تکرار نمی‌کند، اما اغلب بخش‌های مهم آن از سر گرفته می‌شود. این جمله را اغلب به‌غلط به مارک تواین نسبت می‌دهند، اما به هر روی جمله درستی است. تاریخ مهم‌ترین راهنما برای عصر حاضر است، زيرا از چیزی می‌گوید که در بشر جاویدان و همیشگی است، خصوصا نیروهایی که ما را به ‌سوی درگیری و نبرد پیش می‌برند. از آنجایی که بزرگ‌ترین رویداد ژئوپليتیک فعلی اختلاف میان آمریکا و چین است، بد نیست برای روشن‌ترشدن اوضاع نگاهی به وقایع مشابه در گذشته بیندازیم.
گراهام الیسون کتاب تأمل‌برانگیز «جنگ مقدرشده» را با روایت توکودیدس، تاریخ‌نگار یونانی در سده پنجم پیش از میلاد مسیح از جنگ پلوپونز [اشاره دارد به مجموعه جنگ‌های تاریخی و مهمی که در فاصله سال‌های ۴۳۱ تا ۴۰۴ قبل از میلاد میان اسپارت و آتن درگرفت و به تخریب آتن و انحطاط تمدن آن انجامید] آغاز می‌کند. با این حال من تمرکز خود را بر سه دوره درگیری در 120 سال گذشته می‌گذارم که باید بسیار از آنها آموخت. - مورد اول جنگ سرد (از 1948 تا 1989) است که میان غرب دموکراتیک و لیبرال به رهبری آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی کمونیست درگرفت، نسخه‌ای تغییرشکل‌یافته از امپراتوری روسیه پیش از وقوع جنگ جهانی اول. این درگیری میان برندگان جنگ جهانی دوم درگرفت، اما در عین حال نزاعی بود ایدئولوژیک بر سر ماهیت مدرنیته. دست آخر، غرب پیروز شد. دلیلش هم این بود که مقیاس اقتصادهای غربی و سرعت پیشرفت‌های تکنولوژیک در این بلوک بسیار بیش از شوروی بود. سوژه‌های امپراتوری شوروی نیز به‌خاطر فساد و قوانین مستبدانه از این بلوک ناامید شدند و همچنین خود مديريت این سيستم نیز به این نتیجه رسیده بود که سیستم شکست خورده است. با وجود چندین لحظه پرتنش، از جمله بحران موشکی کوبا در سال 1962، جنگ سرد بدون هرگونه درگیری و به‌شکلی صلح‌آمیز به پایان رسید. با اندکی عقب‌رفتن در تاریخ به دوره میان دو جنگ جهانی می‌رسیم. این سال‌ها وقفه‌ای بود برای بازگرداندن نظم به جهان پیش از جنگ بزرگ، خروج آمریکا از اروپا و بحران بزرگ اقتصادی که از نابودی اقتصاد جهانی به دست ایالات متحده نشئت می‌گرفت. این دوره پر بود از مبارزات مدنی، پوپولیسم، ناسیونالیسم، کمونیسم، فاشیسم و ناسیونال‌سوسیالیسم. دهه 1930 آموزه‌ای ابدی است در باب احتمال فروپاشی دموکراسی پس از ناتوانی رهبرانش. این دوره همچنین نشان می‌دهد که وقتی کشورهای بزرگ به دست دیوانگان تشنه قدرت بیفتد چه روی می‌دهد. اگر باز هم عقب‌تر برویم، به دوره 1870 تا 1914 می‌رسیم. آن‌گونه که پل کندی در کتاب کلاسیک خود، «ظهور و سقوط قدرت‌های بزرگ»، تبیین می‌کند، در 1880 بریتانیا 23 درصد از تولید جهانی را در دست داشت. در سال 1913، این میزان به 14 درصد کاهش یافت. این در حالی است که در مدتی مشابه،‌ میزان تولید جهانی آلمان از 9 درصد به 15 درصد رسید. این تغییر در تعادل اروپا جنگی توکودیدسی و فاجعه‌بار میان بریتانیا (قدرتی متزلزل) و آلمان (کشوری ناخشنود) انجامید که تازه آغاز به مدرن‌سازی ناوگان خود کرده بود. در این بین، تولید صنعتی آمریکا از 15 به 32 درصد میزان جهانی رسید. از سوی دیگر، تولید چین کاهش یافت. در نتیجه، اقدام آمریکا (در نبردهای بزرگ قرن بیستم) و کاهلی (در سال‌های بین جنگ) نتیجه سال‌های بعد را تعیین کرد.
چالش‌های مشابه
عصر امروز ترکیبی است از این سه رویداد. جهان امروز همانند دوران جنگ سرد، محل نزاع سیستم‌های سیاسی و ایدئولوژیک دو ابرقدرت است؛ رکود پس از بحران مالی و ناامیدی از سیاست‌های دموکراتیک و اقتصاد بازار و همچنین رشد پوپولیسم، ناسیونالیسم، خودکامگی، همانند دهه 1930 جهان را فرا گرفته و مهم‌تر از همه آنکه همانند آمریکای قبل از 1914، تغییری دراماتیک را در قدرت‌های اقتصادی شاهدیم. برای نخستین‌بار از آن زمان، آمریکا با قدرتی مواجه شده است که می‌تواند به‌طور بالقوه شکستش دهد. عصر پیش از 1914 با جنگی فاجعه‌بار پایان یافت، دوره میان دو جنگ جهانی نیز به همین سرنوشت دچار شد، هرچند پیامد دوره پس از 1945 موفقیت‌آمیز بود. جنگ سرد با پیروزی صلح‌آمیزی به پایان رسید. اکنون، جهان شاهد چالش‌هایی است که به‌آسانی با دوره‌های پیشین قابل ‌تطبیق است. اما درسی که از این دوره‌ها آموخته‌ایم، چیست؟‌ چه‌بسا یکی از آشکارترین آموزه‌ها این بوده که کیفیت رهبری از اهمیت بسیاری برخوردار است. توانایی‌ها و مقاصد شی جینپینگ، رئیس‌جمهوری چین، به اندازه کافی آشکار است: او خود را وقف سلطه حزبش بر کشوری احیاشده کرده است. اما سیستم سیاسی جهان غرب به‌ویژه آمریکا و بریتانیا، دو قدرتی که وقایع دهه 1930 را رقم زدند، در حال افول است. رهبری خودسرانه و نابهنجار دونالد ترامپ یادآور آلمان در دوران رهبری ویلهلم دوم است. در صورت نبود رهبری بهتر، غرب و جهان دچار دردسر بزرگی می‌شود. دیگر درسی که می‌توان از این رویدادها گرفت، تأکید بر اهمیت خودداری از وقوع جنگ است. پروفسور آلیسون به‌خوبی توضیح می‌دهد که چگونه شک و تردید از سوی طرف‌ها جنگ 1914 را آغازید. اکنون خودداری چین و آمریکا از درگیری مستقیم اهمیت بیشتری دارد. موفقیت جنگ سرد در همین خودداری نهفته بود. اما خودداری هسته‌ای چه‌بسا برای این مهم کفایت نکند. اما شايد مهم‌ترین نتیجه‌ای که بتوان گرفت این است که تلاش برای جلوگیری از وقوع فاجعه‌ای دیگر، به‌تنهایی کافی نباشد. جهان ما دیگر توان مدیریت بازی‌های قدیمی هماوردی قدرت‌های بزرگ را ندارد، هرچقدر هم که اجتناب‌ناپذیر به‌نظر آیند. سرنوشت‌هایمان آنچنان در هم تنیده است که دیگر نمی‌توان چنین رویدادی را تاب آورد. اگر می‌خواهیم چالش‌های اقتصادی، امنیتی و زیست‌محیطی پیش‌رو را مدیریت کنیم، دیدگاه مبتنی بر روابط برد-برد میان چین، غرب و دیگر کشورها باید دست بالا را داشته باشد. بشر باید بهتر از گذشته عمل کند. امروزه، با توجه به کیفیت رهبری در غرب، استبداد در چین و افزایش ظن میان طرف‌های درگیر، این امر بیشتر شبیه یک رؤیاست. اما باید تلاش خود را بکنیم. باید با استراتژی بر این دوره نوین و دشوار فائق آییم. آینده‌مان وابسته به توانایی‌مان در انجام این کار است. .
منبع: فايننشال‌نيوز

تاریخ خود را تکرار نمی‌کند، اما اغلب بخش‌های مهم آن از سر گرفته می‌شود. این جمله را اغلب به‌غلط به مارک تواین نسبت می‌دهند، اما به هر روی جمله درستی است. تاریخ مهم‌ترین راهنما برای عصر حاضر است، زيرا از چیزی می‌گوید که در بشر جاویدان و همیشگی است، خصوصا نیروهایی که ما را به ‌سوی درگیری و نبرد پیش می‌برند. از آنجایی که بزرگ‌ترین رویداد ژئوپليتیک فعلی اختلاف میان آمریکا و چین است، بد نیست برای روشن‌ترشدن اوضاع نگاهی به وقایع مشابه در گذشته بیندازیم.
گراهام الیسون کتاب تأمل‌برانگیز «جنگ مقدرشده» را با روایت توکودیدس، تاریخ‌نگار یونانی در سده پنجم پیش از میلاد مسیح از جنگ پلوپونز [اشاره دارد به مجموعه جنگ‌های تاریخی و مهمی که در فاصله سال‌های ۴۳۱ تا ۴۰۴ قبل از میلاد میان اسپارت و آتن درگرفت و به تخریب آتن و انحطاط تمدن آن انجامید] آغاز می‌کند. با این حال من تمرکز خود را بر سه دوره درگیری در 120 سال گذشته می‌گذارم که باید بسیار از آنها آموخت. - مورد اول جنگ سرد (از 1948 تا 1989) است که میان غرب دموکراتیک و لیبرال به رهبری آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی کمونیست درگرفت، نسخه‌ای تغییرشکل‌یافته از امپراتوری روسیه پیش از وقوع جنگ جهانی اول. این درگیری میان برندگان جنگ جهانی دوم درگرفت، اما در عین حال نزاعی بود ایدئولوژیک بر سر ماهیت مدرنیته. دست آخر، غرب پیروز شد. دلیلش هم این بود که مقیاس اقتصادهای غربی و سرعت پیشرفت‌های تکنولوژیک در این بلوک بسیار بیش از شوروی بود. سوژه‌های امپراتوری شوروی نیز به‌خاطر فساد و قوانین مستبدانه از این بلوک ناامید شدند و همچنین خود مديريت این سيستم نیز به این نتیجه رسیده بود که سیستم شکست خورده است. با وجود چندین لحظه پرتنش، از جمله بحران موشکی کوبا در سال 1962، جنگ سرد بدون هرگونه درگیری و به‌شکلی صلح‌آمیز به پایان رسید. با اندکی عقب‌رفتن در تاریخ به دوره میان دو جنگ جهانی می‌رسیم. این سال‌ها وقفه‌ای بود برای بازگرداندن نظم به جهان پیش از جنگ بزرگ، خروج آمریکا از اروپا و بحران بزرگ اقتصادی که از نابودی اقتصاد جهانی به دست ایالات متحده نشئت می‌گرفت. این دوره پر بود از مبارزات مدنی، پوپولیسم، ناسیونالیسم، کمونیسم، فاشیسم و ناسیونال‌سوسیالیسم. دهه 1930 آموزه‌ای ابدی است در باب احتمال فروپاشی دموکراسی پس از ناتوانی رهبرانش. این دوره همچنین نشان می‌دهد که وقتی کشورهای بزرگ به دست دیوانگان تشنه قدرت بیفتد چه روی می‌دهد. اگر باز هم عقب‌تر برویم، به دوره 1870 تا 1914 می‌رسیم. آن‌گونه که پل کندی در کتاب کلاسیک خود، «ظهور و سقوط قدرت‌های بزرگ»، تبیین می‌کند، در 1880 بریتانیا 23 درصد از تولید جهانی را در دست داشت. در سال 1913، این میزان به 14 درصد کاهش یافت. این در حالی است که در مدتی مشابه،‌ میزان تولید جهانی آلمان از 9 درصد به 15 درصد رسید. این تغییر در تعادل اروپا جنگی توکودیدسی و فاجعه‌بار میان بریتانیا (قدرتی متزلزل) و آلمان (کشوری ناخشنود) انجامید که تازه آغاز به مدرن‌سازی ناوگان خود کرده بود. در این بین، تولید صنعتی آمریکا از 15 به 32 درصد میزان جهانی رسید. از سوی دیگر، تولید چین کاهش یافت. در نتیجه، اقدام آمریکا (در نبردهای بزرگ قرن بیستم) و کاهلی (در سال‌های بین جنگ) نتیجه سال‌های بعد را تعیین کرد.
چالش‌های مشابه
عصر امروز ترکیبی است از این سه رویداد. جهان امروز همانند دوران جنگ سرد، محل نزاع سیستم‌های سیاسی و ایدئولوژیک دو ابرقدرت است؛ رکود پس از بحران مالی و ناامیدی از سیاست‌های دموکراتیک و اقتصاد بازار و همچنین رشد پوپولیسم، ناسیونالیسم، خودکامگی، همانند دهه 1930 جهان را فرا گرفته و مهم‌تر از همه آنکه همانند آمریکای قبل از 1914، تغییری دراماتیک را در قدرت‌های اقتصادی شاهدیم. برای نخستین‌بار از آن زمان، آمریکا با قدرتی مواجه شده است که می‌تواند به‌طور بالقوه شکستش دهد. عصر پیش از 1914 با جنگی فاجعه‌بار پایان یافت، دوره میان دو جنگ جهانی نیز به همین سرنوشت دچار شد، هرچند پیامد دوره پس از 1945 موفقیت‌آمیز بود. جنگ سرد با پیروزی صلح‌آمیزی به پایان رسید. اکنون، جهان شاهد چالش‌هایی است که به‌آسانی با دوره‌های پیشین قابل ‌تطبیق است. اما درسی که از این دوره‌ها آموخته‌ایم، چیست؟‌ چه‌بسا یکی از آشکارترین آموزه‌ها این بوده که کیفیت رهبری از اهمیت بسیاری برخوردار است. توانایی‌ها و مقاصد شی جینپینگ، رئیس‌جمهوری چین، به اندازه کافی آشکار است: او خود را وقف سلطه حزبش بر کشوری احیاشده کرده است. اما سیستم سیاسی جهان غرب به‌ویژه آمریکا و بریتانیا، دو قدرتی که وقایع دهه 1930 را رقم زدند، در حال افول است. رهبری خودسرانه و نابهنجار دونالد ترامپ یادآور آلمان در دوران رهبری ویلهلم دوم است. در صورت نبود رهبری بهتر، غرب و جهان دچار دردسر بزرگی می‌شود. دیگر درسی که می‌توان از این رویدادها گرفت، تأکید بر اهمیت خودداری از وقوع جنگ است. پروفسور آلیسون به‌خوبی توضیح می‌دهد که چگونه شک و تردید از سوی طرف‌ها جنگ 1914 را آغازید. اکنون خودداری چین و آمریکا از درگیری مستقیم اهمیت بیشتری دارد. موفقیت جنگ سرد در همین خودداری نهفته بود. اما خودداری هسته‌ای چه‌بسا برای این مهم کفایت نکند. اما شايد مهم‌ترین نتیجه‌ای که بتوان گرفت این است که تلاش برای جلوگیری از وقوع فاجعه‌ای دیگر، به‌تنهایی کافی نباشد. جهان ما دیگر توان مدیریت بازی‌های قدیمی هماوردی قدرت‌های بزرگ را ندارد، هرچقدر هم که اجتناب‌ناپذیر به‌نظر آیند. سرنوشت‌هایمان آنچنان در هم تنیده است که دیگر نمی‌توان چنین رویدادی را تاب آورد. اگر می‌خواهیم چالش‌های اقتصادی، امنیتی و زیست‌محیطی پیش‌رو را مدیریت کنیم، دیدگاه مبتنی بر روابط برد-برد میان چین، غرب و دیگر کشورها باید دست بالا را داشته باشد. بشر باید بهتر از گذشته عمل کند. امروزه، با توجه به کیفیت رهبری در غرب، استبداد در چین و افزایش ظن میان طرف‌های درگیر، این امر بیشتر شبیه یک رؤیاست. اما باید تلاش خود را بکنیم. باید با استراتژی بر این دوره نوین و دشوار فائق آییم. آینده‌مان وابسته به توانایی‌مان در انجام این کار است. .
منبع: فايننشال‌نيوز

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.