|

زنبورها و آدم‌ها

شرق: «همه چیز در اطراف من زرد بود. بی‌نهایت زرد. بالای سرم، زیر پایم، اطرافم. داشت کورم می‌کرد. این رنگ زرد کاملا واقعی بود، نه آنکه من بخواهم تصور کنم. از گوبلن زربافتی بود که همسرم، تیلدا، وقتی چند سال پیش به اینجا اسباب‌کشی کرده بودیم، به دیوار زده بود، آن موقع جای زیادی داشتیم. مغازه کوچک بذرفروشی من در خیابان اصلی مریویل پررونق بود. هنوز با انگیزه بودم، هنوز فکر می‌کردم می‌توانم این کسب‌وکار را با آنچه مهم بود، با تحقیقاتم در علوم طبیعی ترکیب کنم. اما این مربوط به خیلی وقت پیش بود. خیلی قبل از آنکه ما والدینِ تعدادِ بی‌شماری دختر بشویم. و خیلی قبل از آخرین گفت‌وگو با پروفسور رام. اگر می‌دانستم که این گوبلن طلایی باعث چه زجری می‌شود، هرگز با آن موافقت نمی‌کردم. این رنگ زرد قرار نبود روی گوبلن باقی بماند. فرقی نداشت چشم‌هایم باز باشد یا بسته، همان‌جا بود، به همان شدت. در خواب هم دنبالم می‌آمد و رهایم نمی‌کرد، مثل نقاط نورانی شاخ‌وبرگ‌های جنگل بود. این رنگ همیشه وادارم می‌کرد به آنجا برگردم، به جنگل کودکی‌ام...».
آنچه آمد سطرهایی بود از رمان «تاریخچه زنبورها» نوشته مایا لونده، نویسنده نروژی، که با ترجمه پگاه منفرد در نشر مهراندیش منتشر شده است. نگرانی برای آینده زمین و تغییرات اقلیمی آسیب‌زننده به محیط زیست مضمون محوری رمان «تاریخچه زنبورها» است. این رمان، چنان‌که در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی آن آمده «اولین کتاب از چهارگانه‌ مایا لونده در حوزه ادبیات اقلیمی است» و در آن داستان سه نسل زنبوردار روایت شده است. در سرآغاز ترجمه فارسی این رمان درباره آن می‌خوانیم: «تاریخچه زنبورها رمانی‌ست که به فاجعه ازبین‌رفتن زنبورها در آینده انسان و روابط خانوادگی انسان‌ها، که به نوعی مثل زندگی زنبورها پیچیده و وابسته به کل است، می‌پردازد. داستان سه نسل زنبوردار با دغدغه‌های مشترک انسانی و روابط آنها با فرزندانشان. این کتاب درواقع سرگذشت انسان‌هاست که همواره بقای خود را در رشد و موفقیت فرزندان‌شان جستجو می‌کنند و آنها را مایه امید و ناامیدی خود می‌دانند».
مایا لونده به خاطر رمان «تاریخچه زنبورها» در سال 2015 جایزه کتاب‌فروشان نروژ را دریافت کرده است. این رمان همچنین در سال 2017 به عنوان پرفروش‌ترین کتاب آلمان در تمام ژانرها معرفی شده است. لونده علاوه بر قصه‌، فیلمنامه هم می‌نویسد و در زمینه ادبیات کودکان و نوجوانان هم کار می‌کند که حاصل این کار نُه کتاب است که او برای کودکان و نوجوانان نوشته است. «تاریخچه زنبورها» رمانی است با سه راوی به نام‌های تائو، جورج و ویلیام که هرکدام داستان را از زاویه دید اول‌شخص روایت می‌کنند. بخشی از وقایع رمان در آینده اتفاق می‌افتد و شروع رمان نیز شرح رویدادی در آینده است از زبان تائو؛ رویدادی مربوط به سال 2098. آنچه در ادامه می‌خوانید قسمتی دیگر است از این رمان: «ما در یک ماشین برقی قدیمی نشسته بودیم. بسیاری از ماشین‌های مثل این در سال‌های 2020 ساخته شدند، وقتی که انرژی خورشیدی واقعا کنار رفت. آن موقع من شهر را با پدر و مادرم دیدم، خیابان‌ها پر از آن‌ها بودند، بیشتر آن‌ها قدیمی و فرسوده بودند. به این ماشین بیشتر از سایر ماشین‌ها رسیدگی شده بود، برای مشتری‌های مشکل‌پسند ساخته شده بود؛ بزرگ، مشکی، براق. هرگز ندیده بودم که این نوع وسیله شخصی باشد، یا توسط فردی بدون مقام استفاده شود. ماشین‌هایی که ما در شهرمان داشتیم، همیشه متعلق به پلیس یا کارکنان مراقبت‌های بهداشتی بود، مثل همانی که آمده بود وی-وِن را ببرد. آن‌ها کابین‌هایی ساده از مواد سبک بودند، به‌منظور استفاده از حداقل الکتریسیته ساخته می‌شدند. این ماشین بزرگ‌تر بود، مجلل‌تر. ماشین‌هایی مثل این به‌ندرت به شهر کوچک ما می‌آمدند؛ با شیشه‌های رنگی آرام در خیابان‌ها حرکت می‌کردند و ما همیشه به این فکر می‌کردیم که آن‌ها در این گوشه کوچکِ ما از دنیا چه می‌کردند. در طول زندگی‌ام این اولین‌بار بود که در چنین وسیله نقلیه‌ زیبایی پا می‌گذاشتم. دستم را روی چرم مصنوعی صندلی گذاشتم. روزگاری نرم بود، اما حالا پر از ترک بود. چون ماشین قدیمی بود. از صندلی‌هایش مشخص بود، از بوی ماشین، محصولات شوینده فقط بوی کهنگی را که در وسایل و بدنه ماشین بود، پنهان می‌کردند. زن مرا به صندلی وسط راهنمایی کرد، در حالی که خودش جلو نشست و آدرسی را برای هدایت‌گر خودکار خواند، اسم جایی را که هیچ معنی‌ای برای من نداشت. بعد سفر شروع شد. من فقط گردن او را می‌دیدم. هیچ‌چیز نگفت. برای یک‌ لحظه به نظرم رسید از او بخواهم بایستد، تا بتوانم بیرون بپرم، اما می‌دانستم که هیچ فایده‌ای نداشت. او هیچ حق انتخابی به من نمی‌داد. و در چشم‌هایش چیزی بودند که به من می‌گفتند اگر کاری را که او می‌گفت انجام ندهم، عواقبی وجود خواهد داشت».

شرق: «همه چیز در اطراف من زرد بود. بی‌نهایت زرد. بالای سرم، زیر پایم، اطرافم. داشت کورم می‌کرد. این رنگ زرد کاملا واقعی بود، نه آنکه من بخواهم تصور کنم. از گوبلن زربافتی بود که همسرم، تیلدا، وقتی چند سال پیش به اینجا اسباب‌کشی کرده بودیم، به دیوار زده بود، آن موقع جای زیادی داشتیم. مغازه کوچک بذرفروشی من در خیابان اصلی مریویل پررونق بود. هنوز با انگیزه بودم، هنوز فکر می‌کردم می‌توانم این کسب‌وکار را با آنچه مهم بود، با تحقیقاتم در علوم طبیعی ترکیب کنم. اما این مربوط به خیلی وقت پیش بود. خیلی قبل از آنکه ما والدینِ تعدادِ بی‌شماری دختر بشویم. و خیلی قبل از آخرین گفت‌وگو با پروفسور رام. اگر می‌دانستم که این گوبلن طلایی باعث چه زجری می‌شود، هرگز با آن موافقت نمی‌کردم. این رنگ زرد قرار نبود روی گوبلن باقی بماند. فرقی نداشت چشم‌هایم باز باشد یا بسته، همان‌جا بود، به همان شدت. در خواب هم دنبالم می‌آمد و رهایم نمی‌کرد، مثل نقاط نورانی شاخ‌وبرگ‌های جنگل بود. این رنگ همیشه وادارم می‌کرد به آنجا برگردم، به جنگل کودکی‌ام...».
آنچه آمد سطرهایی بود از رمان «تاریخچه زنبورها» نوشته مایا لونده، نویسنده نروژی، که با ترجمه پگاه منفرد در نشر مهراندیش منتشر شده است. نگرانی برای آینده زمین و تغییرات اقلیمی آسیب‌زننده به محیط زیست مضمون محوری رمان «تاریخچه زنبورها» است. این رمان، چنان‌که در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی آن آمده «اولین کتاب از چهارگانه‌ مایا لونده در حوزه ادبیات اقلیمی است» و در آن داستان سه نسل زنبوردار روایت شده است. در سرآغاز ترجمه فارسی این رمان درباره آن می‌خوانیم: «تاریخچه زنبورها رمانی‌ست که به فاجعه ازبین‌رفتن زنبورها در آینده انسان و روابط خانوادگی انسان‌ها، که به نوعی مثل زندگی زنبورها پیچیده و وابسته به کل است، می‌پردازد. داستان سه نسل زنبوردار با دغدغه‌های مشترک انسانی و روابط آنها با فرزندانشان. این کتاب درواقع سرگذشت انسان‌هاست که همواره بقای خود را در رشد و موفقیت فرزندان‌شان جستجو می‌کنند و آنها را مایه امید و ناامیدی خود می‌دانند».
مایا لونده به خاطر رمان «تاریخچه زنبورها» در سال 2015 جایزه کتاب‌فروشان نروژ را دریافت کرده است. این رمان همچنین در سال 2017 به عنوان پرفروش‌ترین کتاب آلمان در تمام ژانرها معرفی شده است. لونده علاوه بر قصه‌، فیلمنامه هم می‌نویسد و در زمینه ادبیات کودکان و نوجوانان هم کار می‌کند که حاصل این کار نُه کتاب است که او برای کودکان و نوجوانان نوشته است. «تاریخچه زنبورها» رمانی است با سه راوی به نام‌های تائو، جورج و ویلیام که هرکدام داستان را از زاویه دید اول‌شخص روایت می‌کنند. بخشی از وقایع رمان در آینده اتفاق می‌افتد و شروع رمان نیز شرح رویدادی در آینده است از زبان تائو؛ رویدادی مربوط به سال 2098. آنچه در ادامه می‌خوانید قسمتی دیگر است از این رمان: «ما در یک ماشین برقی قدیمی نشسته بودیم. بسیاری از ماشین‌های مثل این در سال‌های 2020 ساخته شدند، وقتی که انرژی خورشیدی واقعا کنار رفت. آن موقع من شهر را با پدر و مادرم دیدم، خیابان‌ها پر از آن‌ها بودند، بیشتر آن‌ها قدیمی و فرسوده بودند. به این ماشین بیشتر از سایر ماشین‌ها رسیدگی شده بود، برای مشتری‌های مشکل‌پسند ساخته شده بود؛ بزرگ، مشکی، براق. هرگز ندیده بودم که این نوع وسیله شخصی باشد، یا توسط فردی بدون مقام استفاده شود. ماشین‌هایی که ما در شهرمان داشتیم، همیشه متعلق به پلیس یا کارکنان مراقبت‌های بهداشتی بود، مثل همانی که آمده بود وی-وِن را ببرد. آن‌ها کابین‌هایی ساده از مواد سبک بودند، به‌منظور استفاده از حداقل الکتریسیته ساخته می‌شدند. این ماشین بزرگ‌تر بود، مجلل‌تر. ماشین‌هایی مثل این به‌ندرت به شهر کوچک ما می‌آمدند؛ با شیشه‌های رنگی آرام در خیابان‌ها حرکت می‌کردند و ما همیشه به این فکر می‌کردیم که آن‌ها در این گوشه کوچکِ ما از دنیا چه می‌کردند. در طول زندگی‌ام این اولین‌بار بود که در چنین وسیله نقلیه‌ زیبایی پا می‌گذاشتم. دستم را روی چرم مصنوعی صندلی گذاشتم. روزگاری نرم بود، اما حالا پر از ترک بود. چون ماشین قدیمی بود. از صندلی‌هایش مشخص بود، از بوی ماشین، محصولات شوینده فقط بوی کهنگی را که در وسایل و بدنه ماشین بود، پنهان می‌کردند. زن مرا به صندلی وسط راهنمایی کرد، در حالی که خودش جلو نشست و آدرسی را برای هدایت‌گر خودکار خواند، اسم جایی را که هیچ معنی‌ای برای من نداشت. بعد سفر شروع شد. من فقط گردن او را می‌دیدم. هیچ‌چیز نگفت. برای یک‌ لحظه به نظرم رسید از او بخواهم بایستد، تا بتوانم بیرون بپرم، اما می‌دانستم که هیچ فایده‌ای نداشت. او هیچ حق انتخابی به من نمی‌داد. و در چشم‌هایش چیزی بودند که به من می‌گفتند اگر کاری را که او می‌گفت انجام ندهم، عواقبی وجود خواهد داشت».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.