|

طرحي براي محروميت‌زدايي از منطقه محروم سيستان

روابط‌عمومي طرح آبياري دشت سيستان با انتشار جوابيه‌اي به گزارش منتشرشده در روزنامه «شرق» واكنش نشان داد. در اين جوابيه آمده است: انتشار گزارش‌هاي يک‌سويه، تک‌صدايي و فاقد مستندات علمي و فني يکي از آفات جدي اطلاع‌رساني است که باعث انتشار مطالبي خلاف واقعيت و تشويش اذهان عمومي مي‌شود. متأسفانه روزنامه وزين شرق برخلاف انتظار، در گزارشي که در تاريخ 18/9/98 با عنوان «سردرگمي طرح 3 هزار ميلياردتوماني دولت در سيستان» در صفحه 5 اين روزنامه منتشر کرد با رويکردي مغاير با اصول اطلاع‌رساني، با درج اظهارات يک‌سويه و فاقد مستندات علمي و فني، يکي از طرح‌هاي بزرگ کشاورزي را که با هدف محروميت‌زدايي در منطقه سيستان به اجرا در آمده زير سؤال برد در حالي که انتظار آن بود که بخشي از گزارش مذکور به درج ديدگاه‌هاي مجري طرح اختصاص مي‌يافت تا با انعکاس واقعيت، به ابهامات مطرح‌شده پاسخ داده شود. تيتر انتخاب‌شده براي گزارش مذکور هم به گونه‌اي است که باعث تشويش افکار عمومي و دلسردي مردم محروم منطقه سيستان مي‌شود آن هم در زماني که کشور و به‌ويژه مرزنشينان نيازمند آرامش، دلگرمي و اميد هستند.
1- در اين گزارش، مطالب منتشرشده، اغلب مبتني بر حدس و گمان است؛ براي نمونه، در گزارش آمده است: «سطح زير کشت در دشت سيستان بسته به ميزان آبي که از آن سوي مرزها مي‌آيد، بين۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار هکتار متغير است. وزارت جهادکشاورزي مي‌خواهد ۴۰۰ ميليون مترمکعب از آب چاه نيمه‌ها را به ۴۶ هزار هکتار از اراضي دشت‌ سيستان برساند. به اين ترتيب بخشي از اراضي کشاورزي سيستان زير کشت نمي‌رود». اين در حالي است که از حدود 203 هزار هکتار اراضي دشت سيستان، حدود 150 هزار هکتار به عنوان اراضي کشاورزي و حدود 53 هزار هکتار به عنوان اراضي غيرکشاورزي شناسايي شده‌اند. ضمن آنکه براساس سرشماري کشاورزي سال 1393 مرکز آمار ايران مجموع سطح زير کشت در 5 شهرستان واقع در دشت سيستان معادل 64858 هکتار آماربرداري شده است. لازم به ذکر است، کشاورزي در دشت سيستان با ريسک بسيار بالايي مواجه بوده و سطح زير کشت نمي‌تواند معيار وضعيت معيشتي مناسب اهالي باشد، چرا که در بسياري از سال‌ها از جمله سال 1396، کشاورزان با آب رهاشده از چاه نيمه‌ها اقدام به کشت کردند ولي به دليل عدم وقوع سيلاب در ماه‌هاي بعد، امکان برداشت محصول براي آنها فراهم نشد و متضرر شدند.با توجه به آنچه ذکر شد از مواهب طرح 46 هزارهکتاري همين بس که اجراي اين طرح شرايطي را فراهم مي‌کند که آب بدون هيچ نوع تلفاتي تا ابتداي واحدهاي 5 هکتاري منتقل و امکان کشت و کار 46 هزار هکتار از اراضي با آب مطمئن فراهم گردد. به عبارت ديگر، با آب ذخيره‌شده در چاه نيمه‌ها امکان تأمين آب سطوح کشت‌شده براي کل دوره کشت را فراهم نموده و معضل از بين‌رفتن محصول کشت‌شده به دليل جاري‌نشدن سيلاب را منتفي مي‌نمايد.
2- در بخش ديگري از گزارش مذکور اعلام شده: «در طرح‌هايي از اين دست ابتدا بايد الگوي کشت مشخص شود، بعد نياز آبي برآورد شود و براساس حجم آب انتقالي، طراحي انجام شود اما در اين طرح هيچ‌يك از اين اقدامات انجام نشده است» برخلاف اين ادعا، در اين طرح همچون ساير طرح‌هاي کلان ملي تمامي مراحل براي طراحي طي‌شده، از جمله مبحث بررسي منابع آب و خاک و اقليم، تدوين الگوهاي کشت مناسب، محاسبه نياز آبي، به‌گزيني الگوهاي کشت، تعيين الگوي کشت بهينه، برآورد هيدررو مدول طرح و در نهايت طراحي مجاري انتقال به‌طور کامل و مطابق شرح خدمات طرح‌هاي آبياري و زهکشي صورت پذيرفته است. ضمن آنکه وزارت جهاد کشاورزي به‌عنوان اولين منطقه در سطح کل کشور، الگوي کشت دشت سيستان را تصويب کرده است.
3- براساس گزارش شرق: «به مباحث اقتصادي و اجتماعي که بزرگ‌ترين چالش طرح‌هايي از اين دست است هم توجه نشده و مردم را در طرح مشارکت نداده‌اند.» بر خلاف اين ادعا، طرح سيستان اولين و تنها طرح در ابعاد ملي است که به مشارکت مردم توجه خاص شده و با رويکرد از پايين به بالا، مشارکت مردم را در تمامي مراحل طرح در دستور کار قرار داده است. در اين طرح با برگزاري جلسات متعدد در سطح شهرستان و گفت‌وگو با ذي‌مدخلان، برگزاري جلسات متعدد در روستاها و گفت‌وگو با ريش‌سفيدان و مسئولين روستايي و کشاورزان، سازمان‌دهي داوطلبانه بهره‌برداران از طريق يارگيري در گروه‌هاي هم‌آب، مشارکت بهره‌برداران و به‌ويژه ريش‌سفيدان در تعيين مسير خطوط لوله و آزاد‌سازي آن، توزيع حقابه روستا بين بهره‌برداران و تنظيم صورتجلسه نظامنامه تسهيم آب روستا، تعيين محل حوضچه تحويل آب گروه هم‌آب، تجميع اراضي پراکنده بهره‌برداران و تعيين قطعات 5 هکتاري و تعيين محل حوضچه‌هاي آبياري 5 هکتاري و نيز برگزاري جلسات توانمندسازي، تماما با مشارکت بهره‌برداران و از طريق تسهيلگران محلي صورت پذيرفته است.
4- در گزارش مذکور ادعا شده «اين طرح در قالب طرحEPC (طراحي و ساخت) با عجله به مناقصه رفته است و دليل اين همه عجله هم اهداف سياسي و آماده‌شدن طرح براي رقابت‌هاي انتخاباتي بوده است.» برخلاف اين ادعا در طرح سيستان، مطابق ضوابط صندوق توسعه ملي که ارز مورد نياز را اختصاص داده است، زمان لازم براي هزينه‌کرد 3 سال در نظر گرفته شده و به سازمان برنامه ابلاغ شده است. البته قرار بود طبق برنامه زمان‌بندي در موعد مقرر پاييز 96 و بهار 97- به بهره‌برداري برسد اما تأخير در پرداخت بودجه و بروز مشکلات اجتناب‌ناپذير از جمله بحران مواد پلي‌اتيلن در سطح کشور مانع از اجراي طرح در زمان مقرر شد.
5 - براساس آنچه در گزارش شرق منتشر شده «در اين طرح، حقابه‌دار کسي است که براساس سند که فردي به نام مديري در سال ۱۳۱۱ نوشته است، داراي حقابه باشد، همچنين افرادي که در سندي به نام کارافه که در سال ۱۳۴۳ تهيه شده است، داراي حق بوده‌اند، حقابه‌دار معرفي شده‌اند». برخلاف اين اظهارات، همان‌طورکه منشأ مالکيت اراضي کشاورزي در دشت سيستان مصوبه فروش اراضي در سال 1316 مي‌باشد، ميزان حقابه نيز بر پايه همان مصوبه قرار داشته که به حدود 19 هزار نفر از رعاياي وقت به هر نفر يک سهم آب و 6/3 هکتار زمين فروخته شده و در دفاتر مربوطه نيز ثبت شده است. يادآور مي‌شود آنچه به حقابه‌هاي سال 1316 اعتبار مي‌بخشد تبصره 1 ماده 18 قانون توزيع عادلانه آب مصوب سال 1361 مجلس شوراي اسلامي است (تبصره 1- حقابه عبارت از حق مصرف آبي است که در دفاتر جزء جمع قديم يا اسناد مالکيت يا حکم دادگاه يا مدارک قانوني ديگر قبل از تصويب اين قانون براي ملک يا مالک آن تعيين شده باشد).
6- سردرگمي مردم در زمينه نحوه توزيع آب از ديگر ادعاهاي فاقد مستندات و مبتني بر حدس و گمان است که در گزارش شرق مطرح شده اما برخلاف اين ادعا، در طرح 46 هزار هکتاري سيستان و براساس مفاد قانون توزيع عادلانه آب اقدام شده و حقابه تمامي بهره‌برداران محاسبه و در گروه هم‌آبي که خود آنها انتخاب نموده‌اند، تحويل مي‌گردد.
7- در گزارش شرق ادعا شده به مشاور راهبردي اين طرح ۱۵۰ ميليارد تومان پول داده‌اند تا روي توانمندسازي و ظرفيت‌سازي منطقه کار کند، ولي اين مسئله به برگزاري ۱۰ جلسه خلاصه شده است.
در پاسخ به اين ادعا، ضمن آنکه مجري طرح، پيگيري موضوع از طريق مراجع قضائي را براي خود محفوظ مي‌دارد، يادآور مي‌شود که مبلغ قرارداد مشاور راهبردي در مدت پنج سال اجراي طرح در مجموع کمتر از 10 درصد مبلغ اعلام‌شده در گزارش شرق است و اين مبلغ نيز تنها شامل خدمات توانمندسازي و ظرفيت‌سازي اجتماعي در منطقه نبوده، بلکه سرجمع مبالغي است که بابت خدمات مختلف مهندسي از جمله طراحي خطوط و ايستگاه‌هاي پمپاژ اصلي، تأمين برق، راهبري تأمين و تدارک و تجهيزات مورد نياز طرح و بسياري از موارد ديگر بوده که مي‌بايست براساس تعرفه‌ها و شرايط قرارداد مطابق با ضوابط و بخش‌نامه‌هاي سازمان برنامه و بودجه به مشاور پرداخت گردد. ضمنا تاکنون بيش از 20600 جلسه فقط براي گروه‌هاي هم‌آب برگزار شده است و برگزاري حدود 9 هزار جلسه نيز براي دوره بهره‌برداري يک‌ساله در نظر گرفته شده است

8- در بخشي از گزارش شرق ادعا شده، طول لوله‌کشي طرح چهار هزار کيلومتر است؛ بنابراين در اين طرح 40 هزار هکتار اراضي تخريب شده است. درحالي‌که طبق يک محاسبه ساده، کل سطح اشغال‌شده خطوط لوله (قطر اين لوله‌ها عمدتا کمتر از 600 ميلي‌متر است) کمتر از 1000 هکتار است که بخشي از آن مجددا توسط زارعين تحت کشت قرار مي‌گيرد. درخصوص انهار سنتي نيز در مواقع سيلابي امکان انتقال و توزيع آب توسط آنها وجود دارد و احداث شبکه جديد، نه‌تنها باعث تخريب مسير نهرهاي موجود نشده که آبياري توسط شبکه سنتي موجود به قوت خود باقي است.
9- در گزارش شرق آمده است، قبل از اجراي طرح بايد از معتمدان، ريش‌سفيدان و آبياران منطقه نظرخواهي مي‌شد، اما اين اتفاق نيفتاده و درحال‌حاضر جهاد کشاورزي بحث تجميع اراضي کشاورزي را مطرح کرده است، درحالي‌که در سيستان زمين به‌منزله ناموس مردم است و هيچ‌کس حاضر نيست زمينش را عوض کند؛ اما برخلاف اين ادعاها، تجميع کشت‌هاي بهره‌برداران در نزديکي حوضچه‌هاي پنج هکتاري براي بهبود انتقال و توزيع آب و دستيابي به حداکثر راندمان و همچنين در کنار هم قرارداشتن بهره‌برداران و سهولت در نظارت بر برداشت غيرمجاز آب، سهولت انجام تجهيز و نوسازي مزارع، آب‌شويي و کنترل شوري و احيانا ايجاد بادشکن و احداث گلخانه و غيره بوده است و اين امر نيز کاملا داوطلبانه و از طريق برگزاري جلسات توانمندسازي و با توافق بهره‌برداران صورت گرفته و هرکس موافق تجميع نبوده، وارد محدوده تجميع نشده است و مشکلي از اين بابت وجود ندارد.
10- براي راستي‌آزمايي اين ادعا که کمتر از 10 درصد مردم از اجراي اين طرح راضي هستند، پيشنهاد مي‌شود خبرنگار محترم شرق به منطقه مراجعه و در گفت‌وگو با بهره‌برداران واقعي، ميزان رضايت آنها را مورد ارزيابي قرار دهد.
11- بنا به گزارش شرق، يکي از معضلات اجراي طرح دشت سيستان، حذف آب برگشتي است که مي‌تواند معيشت ساير مردم سيستان را هم تحت تأثير قرار دهد. در پاسخ به اين موضوع، ضمن قبول دغدغه بروز تغييرات در آب چاهک‌ها، يادآور مي‌شود مطابق آمارگيري انجام‌شده توسط وزارت نيرو، سالانه حدود 46 ميليون متر مکعب آب از حدود چهار هزار حلقه چاهک منطقه دشت سيستان، برداشت مي‌گردد و در صورت تغيير اساسي در سيستم آبياري در هر منطقه‌اي، مي‌بايستي اثرات اين تغيير در ميزان نفوذ عمقي و تغذيه ساير منابع مورد ارزيابي قرار گيرد. در رابطه با اين امر و با توجه به موقعيت قرارگيري اين چاهک‌ها که عمدتا در محدوده رودخانه سيستان و ساير رودخانه‌ها و انهار اصلي و فرعي قرار داشته و عمدتا تحت تأثير پخش سيلاب و همچنين نفوذ عمقي از محل چاه‌نيمه‌ها قرار دارد و ازآنجاکه فقط حدود 20 درصد آبي که توسط شبکه‌هاي سنتي پخش مي‌شده است (آب ذخيره‌شده در چاه‌نيمه‌ها) به طرح 46 هزار هکتاري اختصاص يافته و پخش سيلاب و نفوذ عمقي مخازن چاه‌نيمه کماکان ادامه خواهد داشت، اثر تغيير سيستم آبياري بر روي تغذيه چاهک‌ها بسيار ناچيز خواهد بود.نکته ديگر اينکه مطالعات آب‌شويي طرح 46 هزار هکتاري براساس جمع‌بندي مطالعات قبلي و مطالعات تکميلي که توسط مؤسسه تحقيقات خاک و آب که مرجع رسمي مسائل آب و خاک کشور است صورت پذيرفته است، ضمن اينکه انتخاب سيستم آبياري و انجام تدريجي تغيير سيستم، مورد توجه مجري طرح است.
12- در پايان ذکر اين نکته ضروري است که مؤسسه جهاد نصر از اصحاب رسانه براي اطلاع‌رساني درباره طرح 46 هزار هکتاري دشت سيستان استقبال مي‌کند و همچون گذشته انتشار نقدهاي کارشناسانه مبتني بر مستندات علمي و فني را براي ارتقاي طرح‌هاي عمراني از جمله طرح مذکور ضرورتي اجتناب‌ناپذير مي‌داند.
توضيح «شرق»: در جوابيه يادشده به مهم‌ترين دغدغه مطرح‌شده در زمينه طرح 46 هزار هكتاري دشت سيستان پاسخ داده نشده است. مهم‌ترين مسئله در دشت سيستان اين است كه افرادي كه حقابه‌دار هستند اما زمين‌هاي آنها مجاور حوضچه‌ها قرار نگرفته، چگونه قرار است در طرح تجميع، صاحبان زمين‌هاي مجاور آب را راضي كنند كه كشت خود را در زمين‌هاي طرح تجميع انجام دهند.

روابط‌عمومي طرح آبياري دشت سيستان با انتشار جوابيه‌اي به گزارش منتشرشده در روزنامه «شرق» واكنش نشان داد. در اين جوابيه آمده است: انتشار گزارش‌هاي يک‌سويه، تک‌صدايي و فاقد مستندات علمي و فني يکي از آفات جدي اطلاع‌رساني است که باعث انتشار مطالبي خلاف واقعيت و تشويش اذهان عمومي مي‌شود. متأسفانه روزنامه وزين شرق برخلاف انتظار، در گزارشي که در تاريخ 18/9/98 با عنوان «سردرگمي طرح 3 هزار ميلياردتوماني دولت در سيستان» در صفحه 5 اين روزنامه منتشر کرد با رويکردي مغاير با اصول اطلاع‌رساني، با درج اظهارات يک‌سويه و فاقد مستندات علمي و فني، يکي از طرح‌هاي بزرگ کشاورزي را که با هدف محروميت‌زدايي در منطقه سيستان به اجرا در آمده زير سؤال برد در حالي که انتظار آن بود که بخشي از گزارش مذکور به درج ديدگاه‌هاي مجري طرح اختصاص مي‌يافت تا با انعکاس واقعيت، به ابهامات مطرح‌شده پاسخ داده شود. تيتر انتخاب‌شده براي گزارش مذکور هم به گونه‌اي است که باعث تشويش افکار عمومي و دلسردي مردم محروم منطقه سيستان مي‌شود آن هم در زماني که کشور و به‌ويژه مرزنشينان نيازمند آرامش، دلگرمي و اميد هستند.
1- در اين گزارش، مطالب منتشرشده، اغلب مبتني بر حدس و گمان است؛ براي نمونه، در گزارش آمده است: «سطح زير کشت در دشت سيستان بسته به ميزان آبي که از آن سوي مرزها مي‌آيد، بين۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار هکتار متغير است. وزارت جهادکشاورزي مي‌خواهد ۴۰۰ ميليون مترمکعب از آب چاه نيمه‌ها را به ۴۶ هزار هکتار از اراضي دشت‌ سيستان برساند. به اين ترتيب بخشي از اراضي کشاورزي سيستان زير کشت نمي‌رود». اين در حالي است که از حدود 203 هزار هکتار اراضي دشت سيستان، حدود 150 هزار هکتار به عنوان اراضي کشاورزي و حدود 53 هزار هکتار به عنوان اراضي غيرکشاورزي شناسايي شده‌اند. ضمن آنکه براساس سرشماري کشاورزي سال 1393 مرکز آمار ايران مجموع سطح زير کشت در 5 شهرستان واقع در دشت سيستان معادل 64858 هکتار آماربرداري شده است. لازم به ذکر است، کشاورزي در دشت سيستان با ريسک بسيار بالايي مواجه بوده و سطح زير کشت نمي‌تواند معيار وضعيت معيشتي مناسب اهالي باشد، چرا که در بسياري از سال‌ها از جمله سال 1396، کشاورزان با آب رهاشده از چاه نيمه‌ها اقدام به کشت کردند ولي به دليل عدم وقوع سيلاب در ماه‌هاي بعد، امکان برداشت محصول براي آنها فراهم نشد و متضرر شدند.با توجه به آنچه ذکر شد از مواهب طرح 46 هزارهکتاري همين بس که اجراي اين طرح شرايطي را فراهم مي‌کند که آب بدون هيچ نوع تلفاتي تا ابتداي واحدهاي 5 هکتاري منتقل و امکان کشت و کار 46 هزار هکتار از اراضي با آب مطمئن فراهم گردد. به عبارت ديگر، با آب ذخيره‌شده در چاه نيمه‌ها امکان تأمين آب سطوح کشت‌شده براي کل دوره کشت را فراهم نموده و معضل از بين‌رفتن محصول کشت‌شده به دليل جاري‌نشدن سيلاب را منتفي مي‌نمايد.
2- در بخش ديگري از گزارش مذکور اعلام شده: «در طرح‌هايي از اين دست ابتدا بايد الگوي کشت مشخص شود، بعد نياز آبي برآورد شود و براساس حجم آب انتقالي، طراحي انجام شود اما در اين طرح هيچ‌يك از اين اقدامات انجام نشده است» برخلاف اين ادعا، در اين طرح همچون ساير طرح‌هاي کلان ملي تمامي مراحل براي طراحي طي‌شده، از جمله مبحث بررسي منابع آب و خاک و اقليم، تدوين الگوهاي کشت مناسب، محاسبه نياز آبي، به‌گزيني الگوهاي کشت، تعيين الگوي کشت بهينه، برآورد هيدررو مدول طرح و در نهايت طراحي مجاري انتقال به‌طور کامل و مطابق شرح خدمات طرح‌هاي آبياري و زهکشي صورت پذيرفته است. ضمن آنکه وزارت جهاد کشاورزي به‌عنوان اولين منطقه در سطح کل کشور، الگوي کشت دشت سيستان را تصويب کرده است.
3- براساس گزارش شرق: «به مباحث اقتصادي و اجتماعي که بزرگ‌ترين چالش طرح‌هايي از اين دست است هم توجه نشده و مردم را در طرح مشارکت نداده‌اند.» بر خلاف اين ادعا، طرح سيستان اولين و تنها طرح در ابعاد ملي است که به مشارکت مردم توجه خاص شده و با رويکرد از پايين به بالا، مشارکت مردم را در تمامي مراحل طرح در دستور کار قرار داده است. در اين طرح با برگزاري جلسات متعدد در سطح شهرستان و گفت‌وگو با ذي‌مدخلان، برگزاري جلسات متعدد در روستاها و گفت‌وگو با ريش‌سفيدان و مسئولين روستايي و کشاورزان، سازمان‌دهي داوطلبانه بهره‌برداران از طريق يارگيري در گروه‌هاي هم‌آب، مشارکت بهره‌برداران و به‌ويژه ريش‌سفيدان در تعيين مسير خطوط لوله و آزاد‌سازي آن، توزيع حقابه روستا بين بهره‌برداران و تنظيم صورتجلسه نظامنامه تسهيم آب روستا، تعيين محل حوضچه تحويل آب گروه هم‌آب، تجميع اراضي پراکنده بهره‌برداران و تعيين قطعات 5 هکتاري و تعيين محل حوضچه‌هاي آبياري 5 هکتاري و نيز برگزاري جلسات توانمندسازي، تماما با مشارکت بهره‌برداران و از طريق تسهيلگران محلي صورت پذيرفته است.
4- در گزارش مذکور ادعا شده «اين طرح در قالب طرحEPC (طراحي و ساخت) با عجله به مناقصه رفته است و دليل اين همه عجله هم اهداف سياسي و آماده‌شدن طرح براي رقابت‌هاي انتخاباتي بوده است.» برخلاف اين ادعا در طرح سيستان، مطابق ضوابط صندوق توسعه ملي که ارز مورد نياز را اختصاص داده است، زمان لازم براي هزينه‌کرد 3 سال در نظر گرفته شده و به سازمان برنامه ابلاغ شده است. البته قرار بود طبق برنامه زمان‌بندي در موعد مقرر پاييز 96 و بهار 97- به بهره‌برداري برسد اما تأخير در پرداخت بودجه و بروز مشکلات اجتناب‌ناپذير از جمله بحران مواد پلي‌اتيلن در سطح کشور مانع از اجراي طرح در زمان مقرر شد.
5 - براساس آنچه در گزارش شرق منتشر شده «در اين طرح، حقابه‌دار کسي است که براساس سند که فردي به نام مديري در سال ۱۳۱۱ نوشته است، داراي حقابه باشد، همچنين افرادي که در سندي به نام کارافه که در سال ۱۳۴۳ تهيه شده است، داراي حق بوده‌اند، حقابه‌دار معرفي شده‌اند». برخلاف اين اظهارات، همان‌طورکه منشأ مالکيت اراضي کشاورزي در دشت سيستان مصوبه فروش اراضي در سال 1316 مي‌باشد، ميزان حقابه نيز بر پايه همان مصوبه قرار داشته که به حدود 19 هزار نفر از رعاياي وقت به هر نفر يک سهم آب و 6/3 هکتار زمين فروخته شده و در دفاتر مربوطه نيز ثبت شده است. يادآور مي‌شود آنچه به حقابه‌هاي سال 1316 اعتبار مي‌بخشد تبصره 1 ماده 18 قانون توزيع عادلانه آب مصوب سال 1361 مجلس شوراي اسلامي است (تبصره 1- حقابه عبارت از حق مصرف آبي است که در دفاتر جزء جمع قديم يا اسناد مالکيت يا حکم دادگاه يا مدارک قانوني ديگر قبل از تصويب اين قانون براي ملک يا مالک آن تعيين شده باشد).
6- سردرگمي مردم در زمينه نحوه توزيع آب از ديگر ادعاهاي فاقد مستندات و مبتني بر حدس و گمان است که در گزارش شرق مطرح شده اما برخلاف اين ادعا، در طرح 46 هزار هکتاري سيستان و براساس مفاد قانون توزيع عادلانه آب اقدام شده و حقابه تمامي بهره‌برداران محاسبه و در گروه هم‌آبي که خود آنها انتخاب نموده‌اند، تحويل مي‌گردد.
7- در گزارش شرق ادعا شده به مشاور راهبردي اين طرح ۱۵۰ ميليارد تومان پول داده‌اند تا روي توانمندسازي و ظرفيت‌سازي منطقه کار کند، ولي اين مسئله به برگزاري ۱۰ جلسه خلاصه شده است.
در پاسخ به اين ادعا، ضمن آنکه مجري طرح، پيگيري موضوع از طريق مراجع قضائي را براي خود محفوظ مي‌دارد، يادآور مي‌شود که مبلغ قرارداد مشاور راهبردي در مدت پنج سال اجراي طرح در مجموع کمتر از 10 درصد مبلغ اعلام‌شده در گزارش شرق است و اين مبلغ نيز تنها شامل خدمات توانمندسازي و ظرفيت‌سازي اجتماعي در منطقه نبوده، بلکه سرجمع مبالغي است که بابت خدمات مختلف مهندسي از جمله طراحي خطوط و ايستگاه‌هاي پمپاژ اصلي، تأمين برق، راهبري تأمين و تدارک و تجهيزات مورد نياز طرح و بسياري از موارد ديگر بوده که مي‌بايست براساس تعرفه‌ها و شرايط قرارداد مطابق با ضوابط و بخش‌نامه‌هاي سازمان برنامه و بودجه به مشاور پرداخت گردد. ضمنا تاکنون بيش از 20600 جلسه فقط براي گروه‌هاي هم‌آب برگزار شده است و برگزاري حدود 9 هزار جلسه نيز براي دوره بهره‌برداري يک‌ساله در نظر گرفته شده است

8- در بخشي از گزارش شرق ادعا شده، طول لوله‌کشي طرح چهار هزار کيلومتر است؛ بنابراين در اين طرح 40 هزار هکتار اراضي تخريب شده است. درحالي‌که طبق يک محاسبه ساده، کل سطح اشغال‌شده خطوط لوله (قطر اين لوله‌ها عمدتا کمتر از 600 ميلي‌متر است) کمتر از 1000 هکتار است که بخشي از آن مجددا توسط زارعين تحت کشت قرار مي‌گيرد. درخصوص انهار سنتي نيز در مواقع سيلابي امکان انتقال و توزيع آب توسط آنها وجود دارد و احداث شبکه جديد، نه‌تنها باعث تخريب مسير نهرهاي موجود نشده که آبياري توسط شبکه سنتي موجود به قوت خود باقي است.
9- در گزارش شرق آمده است، قبل از اجراي طرح بايد از معتمدان، ريش‌سفيدان و آبياران منطقه نظرخواهي مي‌شد، اما اين اتفاق نيفتاده و درحال‌حاضر جهاد کشاورزي بحث تجميع اراضي کشاورزي را مطرح کرده است، درحالي‌که در سيستان زمين به‌منزله ناموس مردم است و هيچ‌کس حاضر نيست زمينش را عوض کند؛ اما برخلاف اين ادعاها، تجميع کشت‌هاي بهره‌برداران در نزديکي حوضچه‌هاي پنج هکتاري براي بهبود انتقال و توزيع آب و دستيابي به حداکثر راندمان و همچنين در کنار هم قرارداشتن بهره‌برداران و سهولت در نظارت بر برداشت غيرمجاز آب، سهولت انجام تجهيز و نوسازي مزارع، آب‌شويي و کنترل شوري و احيانا ايجاد بادشکن و احداث گلخانه و غيره بوده است و اين امر نيز کاملا داوطلبانه و از طريق برگزاري جلسات توانمندسازي و با توافق بهره‌برداران صورت گرفته و هرکس موافق تجميع نبوده، وارد محدوده تجميع نشده است و مشکلي از اين بابت وجود ندارد.
10- براي راستي‌آزمايي اين ادعا که کمتر از 10 درصد مردم از اجراي اين طرح راضي هستند، پيشنهاد مي‌شود خبرنگار محترم شرق به منطقه مراجعه و در گفت‌وگو با بهره‌برداران واقعي، ميزان رضايت آنها را مورد ارزيابي قرار دهد.
11- بنا به گزارش شرق، يکي از معضلات اجراي طرح دشت سيستان، حذف آب برگشتي است که مي‌تواند معيشت ساير مردم سيستان را هم تحت تأثير قرار دهد. در پاسخ به اين موضوع، ضمن قبول دغدغه بروز تغييرات در آب چاهک‌ها، يادآور مي‌شود مطابق آمارگيري انجام‌شده توسط وزارت نيرو، سالانه حدود 46 ميليون متر مکعب آب از حدود چهار هزار حلقه چاهک منطقه دشت سيستان، برداشت مي‌گردد و در صورت تغيير اساسي در سيستم آبياري در هر منطقه‌اي، مي‌بايستي اثرات اين تغيير در ميزان نفوذ عمقي و تغذيه ساير منابع مورد ارزيابي قرار گيرد. در رابطه با اين امر و با توجه به موقعيت قرارگيري اين چاهک‌ها که عمدتا در محدوده رودخانه سيستان و ساير رودخانه‌ها و انهار اصلي و فرعي قرار داشته و عمدتا تحت تأثير پخش سيلاب و همچنين نفوذ عمقي از محل چاه‌نيمه‌ها قرار دارد و ازآنجاکه فقط حدود 20 درصد آبي که توسط شبکه‌هاي سنتي پخش مي‌شده است (آب ذخيره‌شده در چاه‌نيمه‌ها) به طرح 46 هزار هکتاري اختصاص يافته و پخش سيلاب و نفوذ عمقي مخازن چاه‌نيمه کماکان ادامه خواهد داشت، اثر تغيير سيستم آبياري بر روي تغذيه چاهک‌ها بسيار ناچيز خواهد بود.نکته ديگر اينکه مطالعات آب‌شويي طرح 46 هزار هکتاري براساس جمع‌بندي مطالعات قبلي و مطالعات تکميلي که توسط مؤسسه تحقيقات خاک و آب که مرجع رسمي مسائل آب و خاک کشور است صورت پذيرفته است، ضمن اينکه انتخاب سيستم آبياري و انجام تدريجي تغيير سيستم، مورد توجه مجري طرح است.
12- در پايان ذکر اين نکته ضروري است که مؤسسه جهاد نصر از اصحاب رسانه براي اطلاع‌رساني درباره طرح 46 هزار هکتاري دشت سيستان استقبال مي‌کند و همچون گذشته انتشار نقدهاي کارشناسانه مبتني بر مستندات علمي و فني را براي ارتقاي طرح‌هاي عمراني از جمله طرح مذکور ضرورتي اجتناب‌ناپذير مي‌داند.
توضيح «شرق»: در جوابيه يادشده به مهم‌ترين دغدغه مطرح‌شده در زمينه طرح 46 هزار هكتاري دشت سيستان پاسخ داده نشده است. مهم‌ترين مسئله در دشت سيستان اين است كه افرادي كه حقابه‌دار هستند اما زمين‌هاي آنها مجاور حوضچه‌ها قرار نگرفته، چگونه قرار است در طرح تجميع، صاحبان زمين‌هاي مجاور آب را راضي كنند كه كشت خود را در زمين‌هاي طرح تجميع انجام دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.