کارآفرینی فناورانه
هادي نيلفروشان. عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي
در پنجمین قسمت از مفاهیم نوآوری به مفهوم «کارآفرینی فناورانه» میپردازیم. کارآفرینی دو معنای عام و خاص دارد. در معنای عام، همین که فردی همت کند و سرمایه خود را صرف راهاندازی کسبوکاری کند که چند نفر پای سفره آن روزی بخورند، به معنای عام کلمه «کارآفرینی» کرده است. اما در ادبیات حوزه اقتصاد و نوآوری، کارآفرینی همیشه یک جزء ثابت نوآورانه دارد؛ درواقع، بنابرتعریف نوآوری جزء ثابت و غیرقابل تفکیک از مفهوم کارآفرینی است. یا به تعبیر دیگر، کسی کارآفرین است که یک اختراع یا ابداع را تجاری کرده و آن را به کسبوکاری موفق و پربازده تبدیل میکند. براساس این تعریف خاص، مثلا راهاندازی یک رستوران جدید که مثل بقیه رستورانها کار میکند، هرچند باعث میشود برای چندین نفر کار ایجاد شود، ولی بنابرتعریف خاص و اقتصادی این قبیل راهاندازی کسبوکارها، کارآفرینی نیست. در نقطه مقابل، اگر رستورانی دایر کنید که برای اولینبار به جای پیشخدمتهای خانم یا آقا، روبات پیشخدمت در آن برای شما غذا سرو کند، در عین حال که آن روبات احتمالا باعث بیکاری چند نفر شده است، ولی بنا بر تعریف تئوریک، این یک کارآفرینی محسوب میشود، چون هم متضمن بهکارگیری یک محصول فناورانه با کاربردی جدید در بازاری جدید است و هم دربرگیرنده ریسک فنی و تجاری است. کارآفرینان با ترکیب و مدیریت مخاطرات فنی و تجاری تلاش میکنند کسبوکارهایی مبتنیبر اندیشهها و ابتکارات جدید را به عالم عرضه کنند. این، برای هر اقتصادی یک عامل ارزشمند و ارزشآفرین محسوب میشود. اقتصاددانان تکاملی و پیروان اقتصاددان شهیر شومپتر بزرگ معتقدند کارآفرینان با «تخریب خلاق» کسبوکارهای قبل، راه را برای تحول و دگرگونی بنیادین اقتصادها و کسبوکارها به سمت جلو باز میکنند. به همین دلیل، جزء ثابت سیاستهای اقتصادی اقتصاددانان تکاملی، تشویق و تحریک کارآفرینی است. از شما چه پنهان ابزارهایی نظیر شتابدهندهها (accelerator) نیز با هدف سرعتدادن به فرایند تربیت کارآفرینان جوان در دنیا توسعه یافتهاند. امیدوارم در فرصتی جداگانه بتوانم درباره شتابدهندهها و نهادهای مشابه آنها بیشتر توضیح بدهم.
در شمارههای قبل گفته شد که نوآوری میتواند فناورانه یا غیرفناورانه باشد. بر این اساس، کارآفرینی نیز میتواند مبتنیبر فناوریهای جدید باشد یا اصلا ربطی به فناوری نداشته باشد. در مثال رستوران بالا، تأسیس رستورانی که روبات پیشخدمت دارد نمونهای از یک کارآفرینی فناورانه است، اما تأسیس رستورانی با ایده «نان داغ، کباب داغ» هرچند کارآفرینی است، اما کارآفرینی فناورانه نیست، چون ماهیت نوآوری کانونی آن، از جنس یک فناوری جدید نیست. هرچند کارآفرینی در همه انواع آن متضمن عدم قطعیت و مخاطره است، با این حال کارآفرینی فناورانه از همه انواع دیگر کارآفرینی پرمخاطرهتر و به همین دلیل کم راهروتر است. هر کارآفرین فناورانه باید سه ریسک را مدیریت کند تا بتواند به هدف خویش برسد:
نخست، ریسک فنی، بدین معنا که بههرحال باید مطمئن شود فناوری توسعهیافته توسط او بهلحاظ فنی به هدف از پیش تعیینشده دست مییابد یا نه. در مثال رستوران بالا، ممکن است اصلا کارآفرین خوشذوق ما باوجود صرف زمان و پول، نتواند روباتی بسازد که در رستوران خدمت کند؛ روبات فرمانهای لازم را نبرد، یا نتواند سفارش را به مشتری مربوطه متصل کند و نظایر آن. پس ریسک اول، ریسک غلبه بر چالشهای فنی توسعه محصول یا فرایند جدید است.
دوم، ریسک تجاری، بدین معنا که کارآفرین باید بتواند محصول یا فرایند توسعهیافته را بهلحاظ معیارها و شرایط بازار به نقطهای برساند که بتواند آن را در بازار عرضه کند و حداقل یک مشتری پیدا شود که حاضر باشد برای داشتن آن محصول یا فرایند پول پرداخت کند.
سوم، ریسک صرفه و صلاح اقتصادی، درواقع ممکن است محصول یا فرایند ابداعی شما بهلحاظ فنی پذیرفته شود، به بازار برسد و حتی چند مشتری هم آن را بخرد ولی بهلحاظ حجم و میزان علاقه بازار به نقطهای نرسد که تولید آن محصول یا فرایند توجیه اقتصادی داشته باشد. در این حالت نیز باز کل فرایند محکوم به شکست است.
بر همین اساس است که در بالا اشاره شد که کارآفرینی فناورانه از همه انواع دیگر کارآفرینی پرمخاطرهتر و البته پرهیجانتر و به شرط موفقیت، جذابتر و به قول بچههای بازار چربتر است و خیر بیشتری میکند.
در پنجمین قسمت از مفاهیم نوآوری به مفهوم «کارآفرینی فناورانه» میپردازیم. کارآفرینی دو معنای عام و خاص دارد. در معنای عام، همین که فردی همت کند و سرمایه خود را صرف راهاندازی کسبوکاری کند که چند نفر پای سفره آن روزی بخورند، به معنای عام کلمه «کارآفرینی» کرده است. اما در ادبیات حوزه اقتصاد و نوآوری، کارآفرینی همیشه یک جزء ثابت نوآورانه دارد؛ درواقع، بنابرتعریف نوآوری جزء ثابت و غیرقابل تفکیک از مفهوم کارآفرینی است. یا به تعبیر دیگر، کسی کارآفرین است که یک اختراع یا ابداع را تجاری کرده و آن را به کسبوکاری موفق و پربازده تبدیل میکند. براساس این تعریف خاص، مثلا راهاندازی یک رستوران جدید که مثل بقیه رستورانها کار میکند، هرچند باعث میشود برای چندین نفر کار ایجاد شود، ولی بنابرتعریف خاص و اقتصادی این قبیل راهاندازی کسبوکارها، کارآفرینی نیست. در نقطه مقابل، اگر رستورانی دایر کنید که برای اولینبار به جای پیشخدمتهای خانم یا آقا، روبات پیشخدمت در آن برای شما غذا سرو کند، در عین حال که آن روبات احتمالا باعث بیکاری چند نفر شده است، ولی بنا بر تعریف تئوریک، این یک کارآفرینی محسوب میشود، چون هم متضمن بهکارگیری یک محصول فناورانه با کاربردی جدید در بازاری جدید است و هم دربرگیرنده ریسک فنی و تجاری است. کارآفرینان با ترکیب و مدیریت مخاطرات فنی و تجاری تلاش میکنند کسبوکارهایی مبتنیبر اندیشهها و ابتکارات جدید را به عالم عرضه کنند. این، برای هر اقتصادی یک عامل ارزشمند و ارزشآفرین محسوب میشود. اقتصاددانان تکاملی و پیروان اقتصاددان شهیر شومپتر بزرگ معتقدند کارآفرینان با «تخریب خلاق» کسبوکارهای قبل، راه را برای تحول و دگرگونی بنیادین اقتصادها و کسبوکارها به سمت جلو باز میکنند. به همین دلیل، جزء ثابت سیاستهای اقتصادی اقتصاددانان تکاملی، تشویق و تحریک کارآفرینی است. از شما چه پنهان ابزارهایی نظیر شتابدهندهها (accelerator) نیز با هدف سرعتدادن به فرایند تربیت کارآفرینان جوان در دنیا توسعه یافتهاند. امیدوارم در فرصتی جداگانه بتوانم درباره شتابدهندهها و نهادهای مشابه آنها بیشتر توضیح بدهم.
در شمارههای قبل گفته شد که نوآوری میتواند فناورانه یا غیرفناورانه باشد. بر این اساس، کارآفرینی نیز میتواند مبتنیبر فناوریهای جدید باشد یا اصلا ربطی به فناوری نداشته باشد. در مثال رستوران بالا، تأسیس رستورانی که روبات پیشخدمت دارد نمونهای از یک کارآفرینی فناورانه است، اما تأسیس رستورانی با ایده «نان داغ، کباب داغ» هرچند کارآفرینی است، اما کارآفرینی فناورانه نیست، چون ماهیت نوآوری کانونی آن، از جنس یک فناوری جدید نیست. هرچند کارآفرینی در همه انواع آن متضمن عدم قطعیت و مخاطره است، با این حال کارآفرینی فناورانه از همه انواع دیگر کارآفرینی پرمخاطرهتر و به همین دلیل کم راهروتر است. هر کارآفرین فناورانه باید سه ریسک را مدیریت کند تا بتواند به هدف خویش برسد:
نخست، ریسک فنی، بدین معنا که بههرحال باید مطمئن شود فناوری توسعهیافته توسط او بهلحاظ فنی به هدف از پیش تعیینشده دست مییابد یا نه. در مثال رستوران بالا، ممکن است اصلا کارآفرین خوشذوق ما باوجود صرف زمان و پول، نتواند روباتی بسازد که در رستوران خدمت کند؛ روبات فرمانهای لازم را نبرد، یا نتواند سفارش را به مشتری مربوطه متصل کند و نظایر آن. پس ریسک اول، ریسک غلبه بر چالشهای فنی توسعه محصول یا فرایند جدید است.
دوم، ریسک تجاری، بدین معنا که کارآفرین باید بتواند محصول یا فرایند توسعهیافته را بهلحاظ معیارها و شرایط بازار به نقطهای برساند که بتواند آن را در بازار عرضه کند و حداقل یک مشتری پیدا شود که حاضر باشد برای داشتن آن محصول یا فرایند پول پرداخت کند.
سوم، ریسک صرفه و صلاح اقتصادی، درواقع ممکن است محصول یا فرایند ابداعی شما بهلحاظ فنی پذیرفته شود، به بازار برسد و حتی چند مشتری هم آن را بخرد ولی بهلحاظ حجم و میزان علاقه بازار به نقطهای نرسد که تولید آن محصول یا فرایند توجیه اقتصادی داشته باشد. در این حالت نیز باز کل فرایند محکوم به شکست است.
بر همین اساس است که در بالا اشاره شد که کارآفرینی فناورانه از همه انواع دیگر کارآفرینی پرمخاطرهتر و البته پرهیجانتر و به شرط موفقیت، جذابتر و به قول بچههای بازار چربتر است و خیر بیشتری میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.