آماده مواجهه با پيامدهاي تغيير اقليم هستيم؟
محمدحسين شيخمحمدي، پژوهشگر حوزه محيط زيست: اول: تغيير اقليم، چالشي جهاني و تهديدي اساسي براي امنيت کره زمين به شمار ميرود كه به گفته اکثر اقليمشناسان، عمدهترين دليل آن افزايش جمعيت کره زمين، شدتيافتن فعاليتهاي غيراصولي و خودخواهانه صنعتي، افزايش غلظت گازهاي موجود در جو مانند دياکسيد کربن، جنگلزدايي و تخريب محيط زيست، افزايش فعاليتهاي غيراصولي کشاورزي و دامداري است. محققان، تغيير اقليم را يکي از 15 چالش هزاره آينده جهان و يکي از هفت چالش اصلي آينده خاورميانه معرفي ميکنند. بههمخوردن تعادل اقليم جهان موجب شده متوسط درجه حرارت کره زمين روندي افزايشي را نشان دهد. بسياري از جوامع علمي نگران روند احتمالي افزايش درجه حرارت زمين هستند که تبعات آن ممکن است بسيار خطرناک باشد. سرعت فعاليتهاي صنعتي و تخريبي انساني تا حدي است كه پديدههاي طبيعي فرصت «خودپالايي» ندارند و وضعيت آنها در حال بدترشدن است.
دوم: افزايش وقوع مخاطرات جوي- اقليمي، موجهاي گرمايي شديد و خشکساليهاي ممتد، کاهش چشمگير پهنههاي اقليم مرطوب و افزايش اقليم خشک، افزايش دما و تحملناپذیرشدن آن براي انسان و حيوانات، کاهش آب شيرين، تغيير شکل بارشها و وقوع بارشهاي سنگين و غيرمترقبه... مهمترين تغييراتي هستند که در دهههاي اخير جوامع انساني و زيست آنها به خود ديده است. وقوع اين تغييرات، پيامدهايي مهمي مانند کاهش عملکرد محصولات کشاورزي، تهديد امنيت غذايي، کاهش تنوع زيستي با حذف و جابهجايي برخي گونههاي جانوري و گياهي، تهديد امنيت اجتماعي تحت تأثير بيکاري و افزايش حاشيهنشيني مهاجران، افزايش چالشها و برخوردهاي بينالمللي تحت تأثير حوزههاي آبي مشترک، افزايش انواع بيماريهاي انسان، دام و گياه؛ کاهش کيفيت شاخص زيست اقليمي، رقابت شديد بر سر تملک و اکتشاف منابع جديد آب بر چرخه حيات بهجاي گذاشته است؛ بههميندليل انتظار ميرود سياستگذاران به مقوله تغيير اقليم و امنيت زيستمحيطي نگاه ويژه و جديتري داشته باشند.
سوم: بررسيهاي محققان نشان ميدهد در نيمقرن اخير ميانگين دماي ايران با شيبي حدود نيم درجه سلسيوس بر دهه افزايش يافته است. بررسي تغييرات بارش حکايت از کاهش آن با شيب 11 ميليمتر بر دهه دارد. تبخير و تعرق با شيب 55 ميليمتر بر دهه افزايش يافته است. در دو دهه اخير براساس بررسيهاي انجامشده، کشور ايران بهطور متوسط ۱.۱ درجه سانتيگراد گرم شده است. افزايش ناهنجاريهاي اقليمي مانند بارشهاي سنگين، تگرگ، سيل، وزش توفانهاي شديد، خشکسالي، دﻣﺎي ﺑﺎﻻ، بادهاي ﺷﺪﯾﺪ چند سالي است كه در برخي استانهاي ايران به چشم ميخورد. ايران در سالهاي اخير با خشکسالي، بحران ريزگردها، تشديد مهاجرت، سيل، آلودگي هوا، نشست زمين، گرماي شديد و... مواجه شده است و پيشبينيهاي مختلف از تشديد اين پيامدها در آينده حکایت دارد. پيشبيني ميشود تغيير اقليم در بلندمدت آثار و پيامدهاي زيانباري در ابعاد مختلف اجتماعي، زيستمحيطي، سياسي، اقتصادي و... براي ايران بهدنبال داشته باشد. اين تغييرات ميتوانند ابعاد مختلف امنيت ملي را به خطر بیندازند. از مهمترين نتايج و پيامدهاي احتمالي گرمشدن زمين و تغيير اقليم در کشور ما خشکسالي، مهاجرت،
حاشيهنشيني، بحران کشاورزي و امنيت غذايي، تشديد روند نابودي درياچههاي داخلي، رودخانههاي مشترک و افزايش اختلافات آبي ميتواند باشد.
چهارم: ايران کشوري است که بهدليل موقعيت جغرافيايي و استراتژيک از نظر اثرگذاري و اثرپذيري از تغيير اقليم يکي از نمونههاي منحصربهفرد در ميان کشورهاي جهان است. اگر براي مقابله با تغيير اقليم برنامهريزي راهبردي و استراتژيک نشود، در درازمدت دچار مشكل خواهيم شد. بايد سؤال کرد چقدر براي مقابله با تهديدهاي احتمالي تغيير اقليم آمادگي داريم؟ تغيير اقليم بهعنوان تأثيرگذارترين چالش محيط زيست و تهديدي امنيتي-زيستمحيطي بايد مورد توجه تمامي تصميمگيران و سياستگذاران قرار گيرد، زيرا تأثيرات منفي بسياري بر منابع آب و امنيت غذايي میگذارد که سبب گسست بافتهاي زيستي، اجتماعي و... خواهد شد. ما توان مقابله با طبيعت را نداريم و ناچاريم خود را با آن سازگار کنيم. نياز است برنامه سازگاري براي مقابله با اثرات تغييرات اقليم در كشور تدوين شود تا در آينده با بحران مواجه نشويم. آگاهيبخشي عمومي، بازنگري سياستها و قوانين، راهاندازي سامانههاي هشدار سريع، ارتقاي سطح کارشناسي کشور، تقويت ستادهاي مبارزه با بحران، بهبود و توسعه اقدامات حفاظت از منابع زيستي، اصلاح سياستهاي کلان در مديريت آب کشاورزي، تدوين سياستهاي جديد کشت و
برنامه جامع سازگاري با تغيير اقليم در بخش کشاورزي، تغيير الگوي کشاورزي در مناطق خشک، برنامهريزي براي کاهش انتشار گازهاي گلخانهاي از مهمترين راهبردهاي موردنياز در راستاي سازگاري با تغيير اقليم است. احتياج داريم برنامههاي توسعهاي کشور با توجه به تغيير اقليم بازنگري شود تا شاهد کاهش آسيبهاي ناشي از تغيير اقليم
در آينده باشيم.
محمدحسين شيخمحمدي، پژوهشگر حوزه محيط زيست: اول: تغيير اقليم، چالشي جهاني و تهديدي اساسي براي امنيت کره زمين به شمار ميرود كه به گفته اکثر اقليمشناسان، عمدهترين دليل آن افزايش جمعيت کره زمين، شدتيافتن فعاليتهاي غيراصولي و خودخواهانه صنعتي، افزايش غلظت گازهاي موجود در جو مانند دياکسيد کربن، جنگلزدايي و تخريب محيط زيست، افزايش فعاليتهاي غيراصولي کشاورزي و دامداري است. محققان، تغيير اقليم را يکي از 15 چالش هزاره آينده جهان و يکي از هفت چالش اصلي آينده خاورميانه معرفي ميکنند. بههمخوردن تعادل اقليم جهان موجب شده متوسط درجه حرارت کره زمين روندي افزايشي را نشان دهد. بسياري از جوامع علمي نگران روند احتمالي افزايش درجه حرارت زمين هستند که تبعات آن ممکن است بسيار خطرناک باشد. سرعت فعاليتهاي صنعتي و تخريبي انساني تا حدي است كه پديدههاي طبيعي فرصت «خودپالايي» ندارند و وضعيت آنها در حال بدترشدن است.
دوم: افزايش وقوع مخاطرات جوي- اقليمي، موجهاي گرمايي شديد و خشکساليهاي ممتد، کاهش چشمگير پهنههاي اقليم مرطوب و افزايش اقليم خشک، افزايش دما و تحملناپذیرشدن آن براي انسان و حيوانات، کاهش آب شيرين، تغيير شکل بارشها و وقوع بارشهاي سنگين و غيرمترقبه... مهمترين تغييراتي هستند که در دهههاي اخير جوامع انساني و زيست آنها به خود ديده است. وقوع اين تغييرات، پيامدهايي مهمي مانند کاهش عملکرد محصولات کشاورزي، تهديد امنيت غذايي، کاهش تنوع زيستي با حذف و جابهجايي برخي گونههاي جانوري و گياهي، تهديد امنيت اجتماعي تحت تأثير بيکاري و افزايش حاشيهنشيني مهاجران، افزايش چالشها و برخوردهاي بينالمللي تحت تأثير حوزههاي آبي مشترک، افزايش انواع بيماريهاي انسان، دام و گياه؛ کاهش کيفيت شاخص زيست اقليمي، رقابت شديد بر سر تملک و اکتشاف منابع جديد آب بر چرخه حيات بهجاي گذاشته است؛ بههميندليل انتظار ميرود سياستگذاران به مقوله تغيير اقليم و امنيت زيستمحيطي نگاه ويژه و جديتري داشته باشند.
سوم: بررسيهاي محققان نشان ميدهد در نيمقرن اخير ميانگين دماي ايران با شيبي حدود نيم درجه سلسيوس بر دهه افزايش يافته است. بررسي تغييرات بارش حکايت از کاهش آن با شيب 11 ميليمتر بر دهه دارد. تبخير و تعرق با شيب 55 ميليمتر بر دهه افزايش يافته است. در دو دهه اخير براساس بررسيهاي انجامشده، کشور ايران بهطور متوسط ۱.۱ درجه سانتيگراد گرم شده است. افزايش ناهنجاريهاي اقليمي مانند بارشهاي سنگين، تگرگ، سيل، وزش توفانهاي شديد، خشکسالي، دﻣﺎي ﺑﺎﻻ، بادهاي ﺷﺪﯾﺪ چند سالي است كه در برخي استانهاي ايران به چشم ميخورد. ايران در سالهاي اخير با خشکسالي، بحران ريزگردها، تشديد مهاجرت، سيل، آلودگي هوا، نشست زمين، گرماي شديد و... مواجه شده است و پيشبينيهاي مختلف از تشديد اين پيامدها در آينده حکایت دارد. پيشبيني ميشود تغيير اقليم در بلندمدت آثار و پيامدهاي زيانباري در ابعاد مختلف اجتماعي، زيستمحيطي، سياسي، اقتصادي و... براي ايران بهدنبال داشته باشد. اين تغييرات ميتوانند ابعاد مختلف امنيت ملي را به خطر بیندازند. از مهمترين نتايج و پيامدهاي احتمالي گرمشدن زمين و تغيير اقليم در کشور ما خشکسالي، مهاجرت،
حاشيهنشيني، بحران کشاورزي و امنيت غذايي، تشديد روند نابودي درياچههاي داخلي، رودخانههاي مشترک و افزايش اختلافات آبي ميتواند باشد.
چهارم: ايران کشوري است که بهدليل موقعيت جغرافيايي و استراتژيک از نظر اثرگذاري و اثرپذيري از تغيير اقليم يکي از نمونههاي منحصربهفرد در ميان کشورهاي جهان است. اگر براي مقابله با تغيير اقليم برنامهريزي راهبردي و استراتژيک نشود، در درازمدت دچار مشكل خواهيم شد. بايد سؤال کرد چقدر براي مقابله با تهديدهاي احتمالي تغيير اقليم آمادگي داريم؟ تغيير اقليم بهعنوان تأثيرگذارترين چالش محيط زيست و تهديدي امنيتي-زيستمحيطي بايد مورد توجه تمامي تصميمگيران و سياستگذاران قرار گيرد، زيرا تأثيرات منفي بسياري بر منابع آب و امنيت غذايي میگذارد که سبب گسست بافتهاي زيستي، اجتماعي و... خواهد شد. ما توان مقابله با طبيعت را نداريم و ناچاريم خود را با آن سازگار کنيم. نياز است برنامه سازگاري براي مقابله با اثرات تغييرات اقليم در كشور تدوين شود تا در آينده با بحران مواجه نشويم. آگاهيبخشي عمومي، بازنگري سياستها و قوانين، راهاندازي سامانههاي هشدار سريع، ارتقاي سطح کارشناسي کشور، تقويت ستادهاي مبارزه با بحران، بهبود و توسعه اقدامات حفاظت از منابع زيستي، اصلاح سياستهاي کلان در مديريت آب کشاورزي، تدوين سياستهاي جديد کشت و
برنامه جامع سازگاري با تغيير اقليم در بخش کشاورزي، تغيير الگوي کشاورزي در مناطق خشک، برنامهريزي براي کاهش انتشار گازهاي گلخانهاي از مهمترين راهبردهاي موردنياز در راستاي سازگاري با تغيير اقليم است. احتياج داريم برنامههاي توسعهاي کشور با توجه به تغيير اقليم بازنگري شود تا شاهد کاهش آسيبهاي ناشي از تغيير اقليم
در آينده باشيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.