زلزله و تهران؛ آموزش شهروندی و آمادگی ستادی
مجید فراهانی . عضو شورای شهر تهران
پنجم دیماه مصادف با حادثه زلزله بم در سال ۱۳۸۲ که در جریان آن شهر بم و مناطق اطراف آن در استان کرمان لرزید و بیش از ۴۰ هزار نفر از هموطنانمان عزیزمان را به کام مرگ فرستاد، بهعنوان روز ملی ایمنی در برابر زلزله نامگذاری شده است. زلزله بم و تبعات و خسارتهای ناگوار آن، از تلخترین و تراژیکترین روزهای این سرزمین است که در خاطره مشترک ایرانیان ثبت شده است. در این روز و اصولا در تمامی روزهایی که به مناسبتی نامگذاری شدهاند، تلاش میشود با برگزاری برنامهها و همایشهای مختلف، جایگاه و اهمیت موضوع گرامی داشته شود. اما روشن است که اتکای صرف به «همایشمحوری» و «مناسکگرایی» نمیتواند در ترویج و تحلیل حادثه یا پدیده و کنترل آن منشأ اثر جدی باشد. زلزله یکی از پدیدههای طبیعی است که به دلیل نامشخصبودن زمان و مکان وقوع آن، اثرات اقتصادی و انسانی آن بهمراتب شدیدتر و مخربتر از سایر حوادث طبیعی است و خسارتهای وقوع آن، ناشی از تقابل پدیدهها و ساختههای انسانساز با این پدیده طبیعی است که در دو سطح آمادگیهای قبل از وقوع زلزله و تواناییها و ظرفیتهای کنترل خسارت پس از وقوع، نقش و اهمیت مدیریت بحران را برجسته میکند. کشور ما یکی از زلزلهخیزترین مناطق جهان بهشمار میآید. برای مقابله با تبعات زلزله و کسب آمادگی قابل قبول در برابر آن باید با نگاهی فرابخشی و فرامتنی در ذیل گفتمان و گفتار مدیریت بحران با اقداماتی مانند ساختوسازهای مقاوم، نوسازی بافتهای فرسوده، ایجاد آمادگی در مواجهه با زلزلههای احتمالی و بازنگری اصولی در قوانین ساختمانسازی از میزان آسیبها و تبعات آن بکاهیم. مسئله اصلی ما در تهران بافتهای فرسودهای هستند که درست مانند بمب ساعتی و بحرانی فروخفته و پنهان در سطح شهر وجود دارند...
در صورت غفلت از ارائه برنامه مشخص و کوتاهمدت با قابلیت اجرائی بالا علاوه بر افزایش تلفات و خسارتهای بزرگ، فرایندهای عملیاتی امدادرسانی را با چالش جدی مواجه میکند. مسئله مهم دیگری که در این میان مطرح است، نقش ستاد مدیریت بحران در برابر وقوع زلزله است که متأسفانه هنوز نقش و جایگاه نهادها و بخشهای مختلف آن بهدرستی مشخص نیست. تقسیم صحیح مسئولیتها، حرکت به سمت مدیریت پکپارچه و چابککردن ستاد مدیریت بحران با فرماندهی واحد، حفاظت و امنیت از شهروندان با آمادهسازی و مقاومسازی ساختمانها و تأسیسات، رعایت حریم گسلها و عدم تمرکز بار جمعیتی بر آنها از جمله اقدامات اساسی است که باید برای کاهش خسارات زلزله احتمالی در دستور کار مسئولان شهری و دولتی قرار بگیرد. آگاهیبخشی و فرهنگسازی بهمنظور آمادگی روحی و ذهنی نیز میتواند به عنوان راهبردی مؤثر تا حدودی میزان خسارتهای انسانی را کاهش دهد. معتقدم یکی از مهمترین اقدامات برای افزایش آمادگی در برابر زلزله، آموزش همگانی و تقویت فرهنگ ایمنی در تمامی سطوح جامعه و شهر با رویکرد «هر شهروند یک امدادگر» است که اصلیترین وجه آن آموزشهای کاربردی به دانشآموزان و کودکان در مدارس و مهدکودکها است.
پنجم دیماه مصادف با حادثه زلزله بم در سال ۱۳۸۲ که در جریان آن شهر بم و مناطق اطراف آن در استان کرمان لرزید و بیش از ۴۰ هزار نفر از هموطنانمان عزیزمان را به کام مرگ فرستاد، بهعنوان روز ملی ایمنی در برابر زلزله نامگذاری شده است. زلزله بم و تبعات و خسارتهای ناگوار آن، از تلخترین و تراژیکترین روزهای این سرزمین است که در خاطره مشترک ایرانیان ثبت شده است. در این روز و اصولا در تمامی روزهایی که به مناسبتی نامگذاری شدهاند، تلاش میشود با برگزاری برنامهها و همایشهای مختلف، جایگاه و اهمیت موضوع گرامی داشته شود. اما روشن است که اتکای صرف به «همایشمحوری» و «مناسکگرایی» نمیتواند در ترویج و تحلیل حادثه یا پدیده و کنترل آن منشأ اثر جدی باشد. زلزله یکی از پدیدههای طبیعی است که به دلیل نامشخصبودن زمان و مکان وقوع آن، اثرات اقتصادی و انسانی آن بهمراتب شدیدتر و مخربتر از سایر حوادث طبیعی است و خسارتهای وقوع آن، ناشی از تقابل پدیدهها و ساختههای انسانساز با این پدیده طبیعی است که در دو سطح آمادگیهای قبل از وقوع زلزله و تواناییها و ظرفیتهای کنترل خسارت پس از وقوع، نقش و اهمیت مدیریت بحران را برجسته میکند. کشور ما یکی از زلزلهخیزترین مناطق جهان بهشمار میآید. برای مقابله با تبعات زلزله و کسب آمادگی قابل قبول در برابر آن باید با نگاهی فرابخشی و فرامتنی در ذیل گفتمان و گفتار مدیریت بحران با اقداماتی مانند ساختوسازهای مقاوم، نوسازی بافتهای فرسوده، ایجاد آمادگی در مواجهه با زلزلههای احتمالی و بازنگری اصولی در قوانین ساختمانسازی از میزان آسیبها و تبعات آن بکاهیم. مسئله اصلی ما در تهران بافتهای فرسودهای هستند که درست مانند بمب ساعتی و بحرانی فروخفته و پنهان در سطح شهر وجود دارند...
در صورت غفلت از ارائه برنامه مشخص و کوتاهمدت با قابلیت اجرائی بالا علاوه بر افزایش تلفات و خسارتهای بزرگ، فرایندهای عملیاتی امدادرسانی را با چالش جدی مواجه میکند. مسئله مهم دیگری که در این میان مطرح است، نقش ستاد مدیریت بحران در برابر وقوع زلزله است که متأسفانه هنوز نقش و جایگاه نهادها و بخشهای مختلف آن بهدرستی مشخص نیست. تقسیم صحیح مسئولیتها، حرکت به سمت مدیریت پکپارچه و چابککردن ستاد مدیریت بحران با فرماندهی واحد، حفاظت و امنیت از شهروندان با آمادهسازی و مقاومسازی ساختمانها و تأسیسات، رعایت حریم گسلها و عدم تمرکز بار جمعیتی بر آنها از جمله اقدامات اساسی است که باید برای کاهش خسارات زلزله احتمالی در دستور کار مسئولان شهری و دولتی قرار بگیرد. آگاهیبخشی و فرهنگسازی بهمنظور آمادگی روحی و ذهنی نیز میتواند به عنوان راهبردی مؤثر تا حدودی میزان خسارتهای انسانی را کاهش دهد. معتقدم یکی از مهمترین اقدامات برای افزایش آمادگی در برابر زلزله، آموزش همگانی و تقویت فرهنگ ایمنی در تمامی سطوح جامعه و شهر با رویکرد «هر شهروند یک امدادگر» است که اصلیترین وجه آن آموزشهای کاربردی به دانشآموزان و کودکان در مدارس و مهدکودکها است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.