زوایای مسئله ترک تحصیل دانشآموزان
کامل حسینی. معلم
بر همگان آشکار است که بالارفتن «میانگین سالهای تحصیل» یکی از شاخصهای توسعه انسانی و بالا نگهداشتن آن، ویژگی یک آموزشوپرورش پویاست. اما در اینجا ما نیازمند «واسازی» یا به زبان سادهتر، نیازمند زیر و رو کردن حقیقت این شاخص با هدف تأمل درباره زوایای این معیار هستیم. بنابراین صرف بالابردن این آمار بهتنهایی نمیتواند از کیفیت بالا و استانداردهای آموزشی گزارش کم کند، بلکه باید از طریق یک پژوهش فهمید میانگین سالهای تحصیلی از چه طریق و در چه شرایطی بالا برده شده است؛ مهمتر آنکه تحصیل در اینگونه سالهای عمر از چه کیفیتی برخوردار بوده است. چنین است که ابعاد مختلف «ترک تحصیل دانشآموزان» از لابهلای پاسخ اینگونه پرسشها و سایر پرسشها بیشتر برملا میشود. نخست باید از لابهلای پژوهشها انگیزه اصلی ترک تحصیل معلوم شود چه مواردی بودهاند تا شاید به این واقعیت برسیم که اصولا ترک تحصیل را نمیتوان همیشه پدیده آسیبزا تلقی کرد زیرا در مواردی معدود، فاکتورهای مختلف سبب میشوند از قضا ترک تحصیل به نفع آینده خود او، مدرسه و حتی خانواده باشد. فاکتورهایی مانند علاقه به حرفه و شغلهایی که بیشتر امری تجربی هستند و در بیرون مدارس، زودتر آموزش داده میشوند، شرایط استثنایی و خصوصی دانشآموز در وضعیت اجتماعی آشفته، تنفر یا بیعلاقگی مفرط ذاتی نسبت به مدرسه و تلاش همیشگی برای فرار از آن و... نه فقط آسیب جدی وارد میکنند، بلکه در صورت مدیریت و راهنمایی اطرافیان، احتمالا ترک تحصیل به منزله رسیدن به راههای بهتر بالندگی در این موقعیتهای ویژه و استثنایی است. (نگاه کنید به زندگی معدود افراد موفق که به دلایلی ادامه تحصیل ندادهاند). چرا باید کسانی که هیچگونه علاقهای به درس ندارند، با ابزارهای مختلف و بهانه مبارزه با امر منفی «ترک تحصیل» در مدرسه بهاجبار نگه داشته شوند در حالی که چنین رویکردی خود نیز به معضلات دیگری دامن میزند. بدیهی است اینگونه دانشآموزان بیعلاقه و بلاتکلیف عامل اختلال در نظم کل مدرسه و در نهایت قربانیشدن مدیران و معلمان خواهند شد. البته نگارنده به هیچوجه درصدد عادیسازی ترک تحصیل نیست اما باید واقعگرایانه این حقیقت ساده را هم مدنظر قرار دهیم که تنها راه موفقیت از گذر مدرسه و دانشگاه نمیگذرد، بلکه از راه دیگری نیز میتوان گذر کرد. در پایان، نباید دو ملاحظه را فراموش کرد: نخست اینکه ترک تحصیل اینگونه دانشآموزان به هیچوجه نباید مسبب دورشدن از مطالعه و فهم درسهای معنوی و فکری زندگی شود، بلکه در اوقات فراغت از راه مطالعه کتاب، مجله و روزنامه میتوانند بهطور اختیاری برای کسب شناخت و اطلاعاتی که برای هر شهروندی نیاز است، تلاش و خلأ احتمالی پیشآمده را تا حدودی پر کنند زیرا شهروند در هر موقعیتی که قرار گیرد، نیازمند گسترهای از دانش و اطلاعات گوناگون است. ملاحظه دوم، شاید همان بازگشت به تحصیل همزمان با کار و اشتغال است اما این بار نه در مدارس عادی، بلکه در شرایط دیگری که در حوصله این نوشتار نیست و موضوع دیگری را میطلبد.
بر همگان آشکار است که بالارفتن «میانگین سالهای تحصیل» یکی از شاخصهای توسعه انسانی و بالا نگهداشتن آن، ویژگی یک آموزشوپرورش پویاست. اما در اینجا ما نیازمند «واسازی» یا به زبان سادهتر، نیازمند زیر و رو کردن حقیقت این شاخص با هدف تأمل درباره زوایای این معیار هستیم. بنابراین صرف بالابردن این آمار بهتنهایی نمیتواند از کیفیت بالا و استانداردهای آموزشی گزارش کم کند، بلکه باید از طریق یک پژوهش فهمید میانگین سالهای تحصیلی از چه طریق و در چه شرایطی بالا برده شده است؛ مهمتر آنکه تحصیل در اینگونه سالهای عمر از چه کیفیتی برخوردار بوده است. چنین است که ابعاد مختلف «ترک تحصیل دانشآموزان» از لابهلای پاسخ اینگونه پرسشها و سایر پرسشها بیشتر برملا میشود. نخست باید از لابهلای پژوهشها انگیزه اصلی ترک تحصیل معلوم شود چه مواردی بودهاند تا شاید به این واقعیت برسیم که اصولا ترک تحصیل را نمیتوان همیشه پدیده آسیبزا تلقی کرد زیرا در مواردی معدود، فاکتورهای مختلف سبب میشوند از قضا ترک تحصیل به نفع آینده خود او، مدرسه و حتی خانواده باشد. فاکتورهایی مانند علاقه به حرفه و شغلهایی که بیشتر امری تجربی هستند و در بیرون مدارس، زودتر آموزش داده میشوند، شرایط استثنایی و خصوصی دانشآموز در وضعیت اجتماعی آشفته، تنفر یا بیعلاقگی مفرط ذاتی نسبت به مدرسه و تلاش همیشگی برای فرار از آن و... نه فقط آسیب جدی وارد میکنند، بلکه در صورت مدیریت و راهنمایی اطرافیان، احتمالا ترک تحصیل به منزله رسیدن به راههای بهتر بالندگی در این موقعیتهای ویژه و استثنایی است. (نگاه کنید به زندگی معدود افراد موفق که به دلایلی ادامه تحصیل ندادهاند). چرا باید کسانی که هیچگونه علاقهای به درس ندارند، با ابزارهای مختلف و بهانه مبارزه با امر منفی «ترک تحصیل» در مدرسه بهاجبار نگه داشته شوند در حالی که چنین رویکردی خود نیز به معضلات دیگری دامن میزند. بدیهی است اینگونه دانشآموزان بیعلاقه و بلاتکلیف عامل اختلال در نظم کل مدرسه و در نهایت قربانیشدن مدیران و معلمان خواهند شد. البته نگارنده به هیچوجه درصدد عادیسازی ترک تحصیل نیست اما باید واقعگرایانه این حقیقت ساده را هم مدنظر قرار دهیم که تنها راه موفقیت از گذر مدرسه و دانشگاه نمیگذرد، بلکه از راه دیگری نیز میتوان گذر کرد. در پایان، نباید دو ملاحظه را فراموش کرد: نخست اینکه ترک تحصیل اینگونه دانشآموزان به هیچوجه نباید مسبب دورشدن از مطالعه و فهم درسهای معنوی و فکری زندگی شود، بلکه در اوقات فراغت از راه مطالعه کتاب، مجله و روزنامه میتوانند بهطور اختیاری برای کسب شناخت و اطلاعاتی که برای هر شهروندی نیاز است، تلاش و خلأ احتمالی پیشآمده را تا حدودی پر کنند زیرا شهروند در هر موقعیتی که قرار گیرد، نیازمند گسترهای از دانش و اطلاعات گوناگون است. ملاحظه دوم، شاید همان بازگشت به تحصیل همزمان با کار و اشتغال است اما این بار نه در مدارس عادی، بلکه در شرایط دیگری که در حوصله این نوشتار نیست و موضوع دیگری را میطلبد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.