|

آغاز دموكراسي از اقتصاد

صحبت‌كردن از سرمايه‌داري در آمريكا در نيم‌قرن گذشته از خطوط قرمز بوده و اندك افرادي هم كه جرئت داشتند و از نظام سرمايه‌داري انتقاد ‌كردند يا ناديده گرفته ‌شدند يا با تمسخر به آنان گفته ‌شد بهتر است به كره‌شمالي، چين يا كوبا بروند؛ گويا در برابر نظام سرمايه‌داري اين تنها گزينه است. بااين‌حال، بعد از بحران اقتصاد جهاني در سال 2008 كه بدترین بحران از زمان «رکود بزرگ» در دهه 1930 بود، شرايط به‌كلي دگرگون شد. ده‌ها ‌میلیون نفر برای مدت‌های طولانی بی‌کار و بسیاری که ناتوان از پرداخت اقساط وام مسکن بودند، بي‌سرپناه شدند. در آن زمان و درحالی‌که بسياري از مردم نيازمند كمك دولت‌ها بودند، مسئولان دولتي از محل ماليات‌هاي عمومي به كمك شركت‌هاي بزرگ و بانك‌ها شتافتند تا از ورشكستگي آنها جلوگيري كنند. کتاب «اقتصاد را تسخیر کنید» كه حاصل گفت‌وگوی ریچارد ولف با دیوید بارسامیان است از اين بحران اقتصادي، مشکلات امروز سرمايه‌داري در سطح جهانی و اهمیت جنبش تسخیر وال‌استریت می‌گوید. کتاب حاضر با ترجمه مهراد (خلیل) شهابی و محمود نبوی در فارسی موجود است. به‌تازگی نشر اختران چاپ دوم این کتاب را منتشر کرده است.
ولف در این کتاب بحران‌های پیاپی نظام سرمایه‌داری و وجود نهایت فقر و ثروت در جوامع انسانی را برجسته و وضعيت امروزي طبقه متوسط آمریکا را بررسي مي‌كند. پاسخ‌های ولف در کتاب حاضر نشان می‌دهد ناکامی ضابطه‌گذاری‌های دولتی، نابرابری‌های فزاینده در درآمد و ثروت، حذف اصلاحات نوین روزولت که پس از جنگ جهانی دوم اعمال شد و به موازات آن تحمیل برنامه‌های ریاضت جمعی از سوی دولت‌های اروپایی و ایالات متحده و بسیاری جنبه‌های دیگر بحران سال 2008 ماحصل این یا آن رویداد مشخص تاریخی یا نتیجه عمل این یا آن کنشگر اقتصادی نیست، بلکه ناشی از نحوه کار نظام سرمایه‌داری است. ولف در این کتاب نشان می‌دهد چگونه نظام سرمایه‌داری تولید را به‌صورت بسیار ویژه‌ای سازمان‌دهی می‌کند: «سودهای بنگاه‌ها که دیگران می‌برند و استفاده می‌کنند دسترنج توده‌های زحمتکش است». این کتاب با بررسی ریشه‌های نابرابری چهل سال گذشته آمریکا، به تأثیرات بحران اقتصادی بر ساختار جامعه و گروه‌های پاییني مردم می‌پردازد و نشان می‌دهد بدون وجود یک جنبش مطالباتی پیگیر هیچ دورنمایی برای خلاصی از بحران وجود ندارد. همچنین ولف توضیح می‌دهد چطور این بحران ظرف چند ساعت قاره‌ها را می‌پیماید و چگونه ورشکستگی این بنگاه یا آن بانک که آغازگر سلسله‌فروپاشی‌های سیستم مالی جهانی بوده، اهمیت خود را از دست می‌دهد. ولف از این طریق جنبه‌های دیگری از جنبش اشغال را نیز برجسته می‌کند که در نظرش نقطه پایانی بود بر عذر و بهانه‌های نظام سرمایه‌داری. او تأکید دارد انتظار کمک از بالا به ‌پایین در دوران تمرکز گسترده ثروت در دست اقلیت یک‌درصدی بی‌فایده است. ولف معتقد است برای مقابله با بی‌کاری و فقر گسترده، پراتلاف و بی‌رحمانه باید محیط‌های کار را بازسازماندهی دموکراتیک کرد. مهم‌تر از برنامه اشتغال، نیاز به دموکراتیزه‌‌کردن بنگاه‌های اقتصادي است و باید بر نظامی اقتصادی که در آن همه بنگاه‌های تأمین‌کننده کالاها و خدمات مورد نیاز جامعه غیردموکراتیک سازماندهی می‌شوند نقطه پایان گذاشت. از نظر ولف ما اجازه داده‌ايم نظام سرمایه‌داری بر دموکراسی غالب شود درحالي‌كه اکثریت مردمی که ناچارند با پیامدهای يك تصمیم مشخص سر کنند باید در آن تصمیم‌گیری مشارکت داشته باشند. ولف به فقدان سازماندهي طبقه كارگر اشاره مي‌كند و معتقد است این مسئله باعث بحرانی جدی در ایالات متحد شده، بدون اینکه دولت برای بهبود اقتصادی همه‌جانبه و حفظ آن دخالت کافی کند. او راه چاره را در دموکراسی اقتصادی و سازماندهي دوباره و متفاوت در محیط‌هاي کار می‌داند. مرکز بحث او در اين زمينه غلبه سرمایه‌داری بر دموکراسی است، ازاین‌رو بر ضرورت گام‌هایی علمی و فوری در راه تحقق دموکراسی اقتصادی تأکید دارد. به نظر ولف شیوه نوسازماندهی محیط کار از تلاش‌های تاریخی قرن بیستم برای گذار از سرمایه‌داری متفاوت است و برخلاف اشکال سنتی و دولتی سوسیالیسم و کمونیسم، دیگر فقط ملی‌کردن دارایی‌های مولد و نشاندن برنامه‌ریزی مرکزی به‌جای بازارها کفایت نخواهد کرد. او معتقد است ماركس و ماركسيسم همچنان گزينه‌اي است غني از تحليل‌هاي انتقادي و برنامه‌هايي براي دستيابي به زندگي‌اي بهتر از سرمايه‌داري و هر ارزيابي متوازني از سرمايه‌داري نوين بايد آن مجموعه انگاره‌ها، پيشنهادها و بحث‌هاي مرتبط با تلاش‌هاي جهاني را نيز كه تاكنون براي عبور از سرمايه‌داري انجام شده مورد بررسي قرار دهد. ولف يكي از راه‌هاي متحول‌كردن دموكراسي سياسي با گذار از انتخابات متكي بر حمايت‌‌هاي مالي شركت‌ها، يعني يك مراسم و تشريفات صرف، را دموكراتيزه‌كردن قلمرو اقتصادي می‌داند، يعني امكان تصميم‌گيري راستين مردم.

صحبت‌كردن از سرمايه‌داري در آمريكا در نيم‌قرن گذشته از خطوط قرمز بوده و اندك افرادي هم كه جرئت داشتند و از نظام سرمايه‌داري انتقاد ‌كردند يا ناديده گرفته ‌شدند يا با تمسخر به آنان گفته ‌شد بهتر است به كره‌شمالي، چين يا كوبا بروند؛ گويا در برابر نظام سرمايه‌داري اين تنها گزينه است. بااين‌حال، بعد از بحران اقتصاد جهاني در سال 2008 كه بدترین بحران از زمان «رکود بزرگ» در دهه 1930 بود، شرايط به‌كلي دگرگون شد. ده‌ها ‌میلیون نفر برای مدت‌های طولانی بی‌کار و بسیاری که ناتوان از پرداخت اقساط وام مسکن بودند، بي‌سرپناه شدند. در آن زمان و درحالی‌که بسياري از مردم نيازمند كمك دولت‌ها بودند، مسئولان دولتي از محل ماليات‌هاي عمومي به كمك شركت‌هاي بزرگ و بانك‌ها شتافتند تا از ورشكستگي آنها جلوگيري كنند. کتاب «اقتصاد را تسخیر کنید» كه حاصل گفت‌وگوی ریچارد ولف با دیوید بارسامیان است از اين بحران اقتصادي، مشکلات امروز سرمايه‌داري در سطح جهانی و اهمیت جنبش تسخیر وال‌استریت می‌گوید. کتاب حاضر با ترجمه مهراد (خلیل) شهابی و محمود نبوی در فارسی موجود است. به‌تازگی نشر اختران چاپ دوم این کتاب را منتشر کرده است.
ولف در این کتاب بحران‌های پیاپی نظام سرمایه‌داری و وجود نهایت فقر و ثروت در جوامع انسانی را برجسته و وضعيت امروزي طبقه متوسط آمریکا را بررسي مي‌كند. پاسخ‌های ولف در کتاب حاضر نشان می‌دهد ناکامی ضابطه‌گذاری‌های دولتی، نابرابری‌های فزاینده در درآمد و ثروت، حذف اصلاحات نوین روزولت که پس از جنگ جهانی دوم اعمال شد و به موازات آن تحمیل برنامه‌های ریاضت جمعی از سوی دولت‌های اروپایی و ایالات متحده و بسیاری جنبه‌های دیگر بحران سال 2008 ماحصل این یا آن رویداد مشخص تاریخی یا نتیجه عمل این یا آن کنشگر اقتصادی نیست، بلکه ناشی از نحوه کار نظام سرمایه‌داری است. ولف در این کتاب نشان می‌دهد چگونه نظام سرمایه‌داری تولید را به‌صورت بسیار ویژه‌ای سازمان‌دهی می‌کند: «سودهای بنگاه‌ها که دیگران می‌برند و استفاده می‌کنند دسترنج توده‌های زحمتکش است». این کتاب با بررسی ریشه‌های نابرابری چهل سال گذشته آمریکا، به تأثیرات بحران اقتصادی بر ساختار جامعه و گروه‌های پاییني مردم می‌پردازد و نشان می‌دهد بدون وجود یک جنبش مطالباتی پیگیر هیچ دورنمایی برای خلاصی از بحران وجود ندارد. همچنین ولف توضیح می‌دهد چطور این بحران ظرف چند ساعت قاره‌ها را می‌پیماید و چگونه ورشکستگی این بنگاه یا آن بانک که آغازگر سلسله‌فروپاشی‌های سیستم مالی جهانی بوده، اهمیت خود را از دست می‌دهد. ولف از این طریق جنبه‌های دیگری از جنبش اشغال را نیز برجسته می‌کند که در نظرش نقطه پایانی بود بر عذر و بهانه‌های نظام سرمایه‌داری. او تأکید دارد انتظار کمک از بالا به ‌پایین در دوران تمرکز گسترده ثروت در دست اقلیت یک‌درصدی بی‌فایده است. ولف معتقد است برای مقابله با بی‌کاری و فقر گسترده، پراتلاف و بی‌رحمانه باید محیط‌های کار را بازسازماندهی دموکراتیک کرد. مهم‌تر از برنامه اشتغال، نیاز به دموکراتیزه‌‌کردن بنگاه‌های اقتصادي است و باید بر نظامی اقتصادی که در آن همه بنگاه‌های تأمین‌کننده کالاها و خدمات مورد نیاز جامعه غیردموکراتیک سازماندهی می‌شوند نقطه پایان گذاشت. از نظر ولف ما اجازه داده‌ايم نظام سرمایه‌داری بر دموکراسی غالب شود درحالي‌كه اکثریت مردمی که ناچارند با پیامدهای يك تصمیم مشخص سر کنند باید در آن تصمیم‌گیری مشارکت داشته باشند. ولف به فقدان سازماندهي طبقه كارگر اشاره مي‌كند و معتقد است این مسئله باعث بحرانی جدی در ایالات متحد شده، بدون اینکه دولت برای بهبود اقتصادی همه‌جانبه و حفظ آن دخالت کافی کند. او راه چاره را در دموکراسی اقتصادی و سازماندهي دوباره و متفاوت در محیط‌هاي کار می‌داند. مرکز بحث او در اين زمينه غلبه سرمایه‌داری بر دموکراسی است، ازاین‌رو بر ضرورت گام‌هایی علمی و فوری در راه تحقق دموکراسی اقتصادی تأکید دارد. به نظر ولف شیوه نوسازماندهی محیط کار از تلاش‌های تاریخی قرن بیستم برای گذار از سرمایه‌داری متفاوت است و برخلاف اشکال سنتی و دولتی سوسیالیسم و کمونیسم، دیگر فقط ملی‌کردن دارایی‌های مولد و نشاندن برنامه‌ریزی مرکزی به‌جای بازارها کفایت نخواهد کرد. او معتقد است ماركس و ماركسيسم همچنان گزينه‌اي است غني از تحليل‌هاي انتقادي و برنامه‌هايي براي دستيابي به زندگي‌اي بهتر از سرمايه‌داري و هر ارزيابي متوازني از سرمايه‌داري نوين بايد آن مجموعه انگاره‌ها، پيشنهادها و بحث‌هاي مرتبط با تلاش‌هاي جهاني را نيز كه تاكنون براي عبور از سرمايه‌داري انجام شده مورد بررسي قرار دهد. ولف يكي از راه‌هاي متحول‌كردن دموكراسي سياسي با گذار از انتخابات متكي بر حمايت‌‌هاي مالي شركت‌ها، يعني يك مراسم و تشريفات صرف، را دموكراتيزه‌كردن قلمرو اقتصادي می‌داند، يعني امكان تصميم‌گيري راستين مردم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.