بازنمايي كنش جمعي درباره يك اتفاق
اميرحسين جلالي- روانپزشك
کنش و همدلي مردم نسبت به بازگويي ماجراي يك بازيگر همچنان نميتواند خوشبينانه باشد اما ميشود براي آينده اين بازنمايي اميدوار بود. شايد در آينده بشود الگوهاي درستي را نسبت به اتفاقهاي مشابه پيشروي شهروندان قرار داد. درعينحال تحليلم ميتواند دو وجه بدبينانه و خوشبينانه داشته باشد.
موجهاي مختلفي سوار بر رفتار جامعه است؛ اگر بخواهيم اين رفتارها را مطالعه کنيم، ميبينيم که بخش زيادي تمايل به رفتار هيجاني و همسويي با مد و رفتارهاي تودهوار دارند و بهدنبال پيوستن به موجي هستند که ايجاد ميشود. در زماني ميل سيريناپذيري به کنجکاوي در حريم شخصي و در حقيقت سربردن در خلوت آدمها عادي ميشود و همه ميخواهند از آن اتفاق سر دربياورند و در زماني ديگر به آدمها اعتماد نميکنند و تصور ميکنند که چه ظلمي رخ داده است. در اينجا فضل اجتماعي نيست که يک روزنامهنگار 13 سال پيش آن فيلم را نديده باشد و منت بگذارد که نديده اما وظيفه شهروندي است که نبيند و اينگونه لباس فضل پوشاندن بر مسائل چندان راهگشا نيست.
اين نوع برخوردها مانع از ايجاد فرصت بازانديشي درباره اتفاقها خواهد شد و انگار که در سرزميني ديگر يا در زمانهاي ديگر است. ميتوان از تمام اين اتفاقها درس گرفت و با مرور اين نوع تجربهها، ضمن گذرکردن از آن، به يک والايش اخلاقي رسيد.
اكنون عدهاي با ايشان همراهي ميکنند، چون او را زخمخورده ميبينند و ما وقتي کسي قرباني باشد، نسبت به او تمايل نشان ميدهيم و آن موقع که هيجانزده آن سيدي و اتفاق بودند، طور ديگر برخورد ميکردند. چنين است که جامعه احساس زخمخوردگي ميکند، چون زني ميگويد که صدايش به جايي نرسيده و موجي در جامعه شکل گرفته که در آن، احساس همدلي جامعه با زن آسيبديده بروز ميکند، اما مشکلات به شکل خودش همچنان باقي مانده است.
وجه مثبتي هم وجود دارد؛ ميتوان اين ماجرا را به فال نيک گرفت، هرچند جنبههاي منفي اين رفتار، با ذوقزدگي بزرگ قابل تغيير نيست اما ميتوان پرسيد هر رفتاري که رخ داده، جامعه دارد آن را محکوم ميکند که چرا پيش آمده است؟ از آنجا که ما پیشینه چنين رفتارهايي را نداشتهايم، اينها تبديل به خاطره جمعي ميشود و براي مردم الگوي رفتاري خواهد شد.
جامعه با اين ويژگيهاي مثبت پيش خواهد رفت که اگر هم در مواجهه با مواردي نظير این اتفاق همدلي نميکند، بايد از خودش سؤالي بکند. اينگونه ميتوانيم از رفتار يکوجهي و هيجاني خويش آگاه شويم و اينکه تابع همين مد و تودهاي رفتارکردن بودهايم.
در اينجا رسانهها بهجاي آنکه اسير مد و جو بشوند يا اينکه صرفا يک مشاهدهکننده بيطرف و به معنايي بينظر، خودشان را نشان دهند، قاعدتا بايد ببينند داستان چه بوده و چه شده و در آن زمان چه راهي را طي کردهايم. واقعيت اين است که ما دچار فقر نظر و فقر منابع هستيم و کمي اينها به ما سرنخي نميدهد که ببينيم جامعه چه تغييراتي کرده است و بايد فارغ از کليشهها و کليگوييها اين امکان و اين شهامت وجود داشته باشد و رسانه درهرحال بايد يک گام از جامعه پيش باشد هم از افکار عمومي جلوتر باشد و هم بتواند تصوير کليتري بهلحاظ مستندبودن ارائه دهد. در اينجا ميتوان همچنان که سالها پيش ياهو به نوجوانان درباره گذاشتن هر نوع پستي در فضاي مجازي توصيهاي ساده کرد، بايد به مردم گفت پيش از بروز هر رفتاري دقايقي درباره آن فکر كنند.
در نهايت مردم بهتدريج باور ميكنند که نميشود براي هر کنش اجتماعي رفتاري نشان داد و نميشود درباره چيزهاي مختلف هم نظر داد. قبل از ورود به هر موج و جرياني، يک دقيقه، يک روز و دقايقي به خودمان وقت بدهيم و کمک کنيم که رفتار درستتري انجام دهيم. البته بهعنوان يک شهروند بايد براي همگان حريم قائل بشويم.
کنش و همدلي مردم نسبت به بازگويي ماجراي يك بازيگر همچنان نميتواند خوشبينانه باشد اما ميشود براي آينده اين بازنمايي اميدوار بود. شايد در آينده بشود الگوهاي درستي را نسبت به اتفاقهاي مشابه پيشروي شهروندان قرار داد. درعينحال تحليلم ميتواند دو وجه بدبينانه و خوشبينانه داشته باشد.
موجهاي مختلفي سوار بر رفتار جامعه است؛ اگر بخواهيم اين رفتارها را مطالعه کنيم، ميبينيم که بخش زيادي تمايل به رفتار هيجاني و همسويي با مد و رفتارهاي تودهوار دارند و بهدنبال پيوستن به موجي هستند که ايجاد ميشود. در زماني ميل سيريناپذيري به کنجکاوي در حريم شخصي و در حقيقت سربردن در خلوت آدمها عادي ميشود و همه ميخواهند از آن اتفاق سر دربياورند و در زماني ديگر به آدمها اعتماد نميکنند و تصور ميکنند که چه ظلمي رخ داده است. در اينجا فضل اجتماعي نيست که يک روزنامهنگار 13 سال پيش آن فيلم را نديده باشد و منت بگذارد که نديده اما وظيفه شهروندي است که نبيند و اينگونه لباس فضل پوشاندن بر مسائل چندان راهگشا نيست.
اين نوع برخوردها مانع از ايجاد فرصت بازانديشي درباره اتفاقها خواهد شد و انگار که در سرزميني ديگر يا در زمانهاي ديگر است. ميتوان از تمام اين اتفاقها درس گرفت و با مرور اين نوع تجربهها، ضمن گذرکردن از آن، به يک والايش اخلاقي رسيد.
اكنون عدهاي با ايشان همراهي ميکنند، چون او را زخمخورده ميبينند و ما وقتي کسي قرباني باشد، نسبت به او تمايل نشان ميدهيم و آن موقع که هيجانزده آن سيدي و اتفاق بودند، طور ديگر برخورد ميکردند. چنين است که جامعه احساس زخمخوردگي ميکند، چون زني ميگويد که صدايش به جايي نرسيده و موجي در جامعه شکل گرفته که در آن، احساس همدلي جامعه با زن آسيبديده بروز ميکند، اما مشکلات به شکل خودش همچنان باقي مانده است.
وجه مثبتي هم وجود دارد؛ ميتوان اين ماجرا را به فال نيک گرفت، هرچند جنبههاي منفي اين رفتار، با ذوقزدگي بزرگ قابل تغيير نيست اما ميتوان پرسيد هر رفتاري که رخ داده، جامعه دارد آن را محکوم ميکند که چرا پيش آمده است؟ از آنجا که ما پیشینه چنين رفتارهايي را نداشتهايم، اينها تبديل به خاطره جمعي ميشود و براي مردم الگوي رفتاري خواهد شد.
جامعه با اين ويژگيهاي مثبت پيش خواهد رفت که اگر هم در مواجهه با مواردي نظير این اتفاق همدلي نميکند، بايد از خودش سؤالي بکند. اينگونه ميتوانيم از رفتار يکوجهي و هيجاني خويش آگاه شويم و اينکه تابع همين مد و تودهاي رفتارکردن بودهايم.
در اينجا رسانهها بهجاي آنکه اسير مد و جو بشوند يا اينکه صرفا يک مشاهدهکننده بيطرف و به معنايي بينظر، خودشان را نشان دهند، قاعدتا بايد ببينند داستان چه بوده و چه شده و در آن زمان چه راهي را طي کردهايم. واقعيت اين است که ما دچار فقر نظر و فقر منابع هستيم و کمي اينها به ما سرنخي نميدهد که ببينيم جامعه چه تغييراتي کرده است و بايد فارغ از کليشهها و کليگوييها اين امکان و اين شهامت وجود داشته باشد و رسانه درهرحال بايد يک گام از جامعه پيش باشد هم از افکار عمومي جلوتر باشد و هم بتواند تصوير کليتري بهلحاظ مستندبودن ارائه دهد. در اينجا ميتوان همچنان که سالها پيش ياهو به نوجوانان درباره گذاشتن هر نوع پستي در فضاي مجازي توصيهاي ساده کرد، بايد به مردم گفت پيش از بروز هر رفتاري دقايقي درباره آن فکر كنند.
در نهايت مردم بهتدريج باور ميكنند که نميشود براي هر کنش اجتماعي رفتاري نشان داد و نميشود درباره چيزهاي مختلف هم نظر داد. قبل از ورود به هر موج و جرياني، يک دقيقه، يک روز و دقايقي به خودمان وقت بدهيم و کمک کنيم که رفتار درستتري انجام دهيم. البته بهعنوان يک شهروند بايد براي همگان حريم قائل بشويم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.