|

پاسخ به امپراتوری آمریکا

حسین دهشیار

در روابط «بین» ملل، کشورهای بزرگ توجه وافری به معادلات «درون» ملل می‌کنند. در چند دهه اخیر این واقعیت از برجستگی فزاینده‌تری برخوردار شده است. در گذشته نه‌چندان دور که اکثر پدیده‌ها، حوادث و رفتارها در چارچوب معارضه دو قطب کمونیسم و سرمایه‌داری به ارزیابی گرفته می‌شد، کشورهای خصم آمریکا از قدرت مانور فراوانی در رابطه با مدیریت حیات داخلی خود برخوردار بودند. ازبین‌رفتن اعتبار نظام ارزشی کمونیسم، فرصت فراوانی برای یکه‌تازی بازیگران مطرح جهان غرب برای بهره‌برداری از کاستی‌های داخلی در کشورهای خصم به وجود آورده است. کشورهای غربی که در سده‌های پیش، فرآیندهای دولت‌سازی و ملت‌سازی را با اعمال خشونت و بدون هراس از دخالت بازیگران فراقاره‌ای تکمیل کردند، از آن میزان از استحکام نهادی، ساختاری و ارزشی در داخل سرزمین‌های خود برخوردار هستند که با کمترین دغدغه نسبت به عقبه خود به تلاش برای سلطه‌گری در گستره جهانی بپردازند. آمریکا به سبب کیفیت ظرفیت‌ها، حجم توانمندی‌ها و جایگاه ساختاری، در میان بازیگران غربی از فزون‌ترین اثرگذاری و نقش‌آفرینی در صحنه جهانی برخوردار است. پس با درنظرگرفتن زیرساختارهای مالی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، تکنولوژیک و نظامی، پرواضح است که آمریکا از قدرت مانور فراوانی برای چگونگی تنظیم روابط خود با کشورهای غیرغربی که در تعارض با این کشور هستند برخوردار باشد. اما آنچه آمریکا را تشویق و ترغیب به دنباله‌روی از سیاست تهاجمی در رابطه با این بازیگران می‌کند بیش از آنکه بازتاب مولفه‌های بومی قدرت این کشور باشد برآمده از کیفیت مدیریت بحران‌ها در درون کشورهای خصم آمریکاست. بسیاری از کشورهای خصم آمریکا هنوز مراحل دولت‌سازی و ملت‌سازی را به‌طور کامل طی نکرده‌اند و به همین‌رو جامعه به شکل ارگانیک آن هنوز شکل نگرفته است. این به آن معناست که مردم و ساختارها در این جوامع هنوز عناصر ازلی که ویژگی‌های یک جامعه مکانیکی هستند را مبنای رفتاری خود قرار می‌دهند. چنین نگرشی سبب می‌شود که یک چارچوب توافق‌شده همگانی برای حل‌وفصل اختلافات داخلی فرصت تجلی نیابد. محیطی با این مشخصات روزنه‌های فراوانی را برای آمریکا به وجود می‌آورد که به‌طور غیرمستقیم به ایفای نقش و به تشدید تعارضات و تنش‌های بالقوه بین گروه‌ها، تشکیلات و عناصر بومی بپردازد.
در بسیاری از کشورهای خصم آمریکا با توجه به اینکه جامعه هنوز ماهیت ارگانیک را نیافته، یک چارچوب توافق‌شده برای مدیریت تفاوت‌ها، منازعات و اختلافات وجود ندارد. این کشورها هنوز یک پروژه ناتمام هستند که این خود، امکان فراوان برای آمریکا به‌وجود می‌آورد که به تضعیف ساختارهای حاکمیتی در کشورهای خصم خود بپردازد. آمریکا در رابطه با کشورهای غیرغربی خصم خود همیشه از یک برتری ساختاری برخوردار بوده است. چون دولتمردان در واشنگتن در متن یک جامعه ارگانیک تصمیم‌گیری می‌کنند، نگرانی‌ای از این ندارند که کشور خصم آنها در بهره‌برداری از مناقشات و منازعات داخلی آمریکا به‌نفع خود موفق شود و در تضعیف ساختار قدرت مستقر توفیق حاصل کند. اما به جهت اینکه اکثر کشورهای خصم آمریکا هنوز مفهوم هویت ملی و دولت مدنی را به‌طورکامل تجربه نکرده‌اند این امکان برای رهبران واشنگتن وجود دارد که به منازعات و اختلافات در داخل این کشورها دامن بزنند. برای محروم‌کردن آمریکا از این برتری ساختاری، نیاز مبرم است که نخبگان در کشورهای خصم آمریکا، شکل‌گرفتن چارچوب‌های قانونی که ماحصل توافق بین نیروهای متفاوت است را تسهیل کنند و اولویت بخشند. تقدس‌یافتن معیارهای قانونی برای حل و فصل تفاوت‌ها و اختلافات در کشورهای خصم آمریکا به‌معنای تمرکزیافتن مشروعیت در ساختار سیاسی مستقر است. در چنین محیطی امکان تاثیرگذاری و دخالت آمریکا در معادلات داخلی و تنش‌زدایی به شدت کاهش می‌یابد که این به ضرورت جایگاه کشور خصم آمریکا را برای چانه‌زنی و مجبورکردن آمریکا به کنارگذاشتن سیاست‌های آمرانه به میزان قابل‌توجهی افزایش می‌دهد. تقدس‌یافتن معیارهای قانونی به‌عنوان تنها ابزار مدیریت تفاوت‌ها و اختلاف‌نظرها سبب می‌شود که در داخل کشورهای خصم آمریکا تمامی کاستی‌ها، نزاع‌ها، اختلاف‌سلیقه‌ها و خط‌مشی‌های متفاوت در بین گروه‌های داخلی، ماهیت سیاسی بیابند. این به‌طور اتوماتیک آمریکا را از اهرم فشار که همانا بحران‌زایی در داخل است محروم می‌کند. منازعات وقتی به‌عنوان یک مقوله سیاسی نگریسته شوند به‌راحتی قابل حل‌وفصل می‌شوند. در قلمرو سیاست، با توجه به وزن اجتماعی و ارزشی گروه‌هاست که سهم آنان از منابع مشخص می‌شود که این کاملا «یک فرآیند قانونی» است. نهادینه‌شدن این فرآیند سبب می‌شود که «امپراتوری قانون» به وجود آید که در بطن آن منازعات داخلی، روایتی سیاسی بیابند و مذاکرات و نه به‌کارگیری خشونت مسیر توافق را مشخص کنند. در بطن چنین محیطی است که دیگر تحت هیچ شرایطی مسایل و معضلات داخلی خصلت امنیتی نمی‌یابند و فرصتی برای اعمال نفوذ آمریکا فراهم نمی‌شود. در محیط امنیتی اختلافات با خشونت حل می‌شوند در حالی‌که در شرایط حاکمیت امپراتوری قانون تمامی منازعات ماهیت سیاسی می‌یابند و مذاکره تنها مسیر قابل تصور برای حل‌وفصل می‌شود. این کم‌هزینه‌ترین، منطقی‌ترین، مدنی‌ترین و اجتماعی‌ترین شیوه برای مجبورکردن آمریکا به کنارگذاشتن سیاست فشار و خود‌داری از تهدید به استفاده از زور، بدون باج‌دادن به این کشور است.
در روابط «بین» ملل، کشورهای بزرگ توجه وافری به معادلات «درون» ملل می‌کنند. در چند دهه اخیر این واقعیت از برجستگی فزاینده‌تری برخوردار شده است. در گذشته نه‌چندان دور که اکثر پدیده‌ها، حوادث و رفتارها در چارچوب معارضه دو قطب کمونیسم و سرمایه‌داری به ارزیابی گرفته می‌شد، کشورهای خصم آمریکا از قدرت مانور فراوانی در رابطه با مدیریت حیات داخلی خود برخوردار بودند. ازبین‌رفتن اعتبار نظام ارزشی کمونیسم، فرصت فراوانی برای یکه‌تازی بازیگران مطرح جهان غرب برای بهره‌برداری از کاستی‌های داخلی در کشورهای خصم به وجود آورده است. کشورهای غربی که در سده‌های پیش، فرآیندهای دولت‌سازی و ملت‌سازی را با اعمال خشونت و بدون هراس از دخالت بازیگران فراقاره‌ای تکمیل کردند، از آن میزان از استحکام نهادی، ساختاری و ارزشی در داخل سرزمین‌های خود برخوردار هستند که با کمترین دغدغه نسبت به عقبه خود به تلاش برای سلطه‌گری در گستره جهانی بپردازند. آمریکا به سبب کیفیت ظرفیت‌ها، حجم توانمندی‌ها و جایگاه ساختاری، در میان بازیگران غربی از فزون‌ترین اثرگذاری و نقش‌آفرینی در صحنه جهانی برخوردار است. پس با درنظرگرفتن زیرساختارهای مالی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، تکنولوژیک و نظامی، پرواضح است که آمریکا از قدرت مانور فراوانی برای چگونگی تنظیم روابط خود با کشورهای غیرغربی که در تعارض با این کشور هستند برخوردار باشد. اما آنچه آمریکا را تشویق و ترغیب به دنباله‌روی از سیاست تهاجمی در رابطه با این بازیگران می‌کند بیش از آنکه بازتاب مولفه‌های بومی قدرت این کشور باشد برآمده از کیفیت مدیریت بحران‌ها در درون کشورهای خصم آمریکاست. بسیاری از کشورهای خصم آمریکا هنوز مراحل دولت‌سازی و ملت‌سازی را به‌طور کامل طی نکرده‌اند و به همین‌رو جامعه به شکل ارگانیک آن هنوز شکل نگرفته است. این به آن معناست که مردم و ساختارها در این جوامع هنوز عناصر ازلی که ویژگی‌های یک جامعه مکانیکی هستند را مبنای رفتاری خود قرار می‌دهند. چنین نگرشی سبب می‌شود که یک چارچوب توافق‌شده همگانی برای حل‌وفصل اختلافات داخلی فرصت تجلی نیابد. محیطی با این مشخصات روزنه‌های فراوانی را برای آمریکا به وجود می‌آورد که به‌طور غیرمستقیم به ایفای نقش و به تشدید تعارضات و تنش‌های بالقوه بین گروه‌ها، تشکیلات و عناصر بومی بپردازد.
در بسیاری از کشورهای خصم آمریکا با توجه به اینکه جامعه هنوز ماهیت ارگانیک را نیافته، یک چارچوب توافق‌شده برای مدیریت تفاوت‌ها، منازعات و اختلافات وجود ندارد. این کشورها هنوز یک پروژه ناتمام هستند که این خود، امکان فراوان برای آمریکا به‌وجود می‌آورد که به تضعیف ساختارهای حاکمیتی در کشورهای خصم خود بپردازد. آمریکا در رابطه با کشورهای غیرغربی خصم خود همیشه از یک برتری ساختاری برخوردار بوده است. چون دولتمردان در واشنگتن در متن یک جامعه ارگانیک تصمیم‌گیری می‌کنند، نگرانی‌ای از این ندارند که کشور خصم آنها در بهره‌برداری از مناقشات و منازعات داخلی آمریکا به‌نفع خود موفق شود و در تضعیف ساختار قدرت مستقر توفیق حاصل کند. اما به جهت اینکه اکثر کشورهای خصم آمریکا هنوز مفهوم هویت ملی و دولت مدنی را به‌طورکامل تجربه نکرده‌اند این امکان برای رهبران واشنگتن وجود دارد که به منازعات و اختلافات در داخل این کشورها دامن بزنند. برای محروم‌کردن آمریکا از این برتری ساختاری، نیاز مبرم است که نخبگان در کشورهای خصم آمریکا، شکل‌گرفتن چارچوب‌های قانونی که ماحصل توافق بین نیروهای متفاوت است را تسهیل کنند و اولویت بخشند. تقدس‌یافتن معیارهای قانونی برای حل و فصل تفاوت‌ها و اختلافات در کشورهای خصم آمریکا به‌معنای تمرکزیافتن مشروعیت در ساختار سیاسی مستقر است. در چنین محیطی امکان تاثیرگذاری و دخالت آمریکا در معادلات داخلی و تنش‌زدایی به شدت کاهش می‌یابد که این به ضرورت جایگاه کشور خصم آمریکا را برای چانه‌زنی و مجبورکردن آمریکا به کنارگذاشتن سیاست‌های آمرانه به میزان قابل‌توجهی افزایش می‌دهد. تقدس‌یافتن معیارهای قانونی به‌عنوان تنها ابزار مدیریت تفاوت‌ها و اختلاف‌نظرها سبب می‌شود که در داخل کشورهای خصم آمریکا تمامی کاستی‌ها، نزاع‌ها، اختلاف‌سلیقه‌ها و خط‌مشی‌های متفاوت در بین گروه‌های داخلی، ماهیت سیاسی بیابند. این به‌طور اتوماتیک آمریکا را از اهرم فشار که همانا بحران‌زایی در داخل است محروم می‌کند. منازعات وقتی به‌عنوان یک مقوله سیاسی نگریسته شوند به‌راحتی قابل حل‌وفصل می‌شوند. در قلمرو سیاست، با توجه به وزن اجتماعی و ارزشی گروه‌هاست که سهم آنان از منابع مشخص می‌شود که این کاملا «یک فرآیند قانونی» است. نهادینه‌شدن این فرآیند سبب می‌شود که «امپراتوری قانون» به وجود آید که در بطن آن منازعات داخلی، روایتی سیاسی بیابند و مذاکرات و نه به‌کارگیری خشونت مسیر توافق را مشخص کنند. در بطن چنین محیطی است که دیگر تحت هیچ شرایطی مسایل و معضلات داخلی خصلت امنیتی نمی‌یابند و فرصتی برای اعمال نفوذ آمریکا فراهم نمی‌شود. در محیط امنیتی اختلافات با خشونت حل می‌شوند در حالی‌که در شرایط حاکمیت امپراتوری قانون تمامی منازعات ماهیت سیاسی می‌یابند و مذاکره تنها مسیر قابل تصور برای حل‌وفصل می‌شود. این کم‌هزینه‌ترین، منطقی‌ترین، مدنی‌ترین و اجتماعی‌ترین شیوه برای مجبورکردن آمریکا به کنارگذاشتن سیاست فشار و خود‌داری از تهدید به استفاده از زور، بدون باج‌دادن به این کشور است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.