|

رسالت سازمان میراث فرهنگی در دولت تدبیر و امید

حسین رحمانیان . فعال فرهنگی

در دنیای پیچیده امروزی که جهانی‌شدن، امری ناگزیر است هر منطقه و کشوری برای هماهنگی هرچه مطلوب‌تر با این پدیده دنیای مدرن و استفاده بهینه از شرایط آن و به حداقل‌رساندن آثار زیانبار اجتماعی و فرهنگی‌اش باید به تاریخ و تمدن خویش بهای بیشتری بدهد. هر ملتی باید بتواند با صیانت از میراث فرهنگی و آداب و سنن خود لوازم و ضرورت‌های همراه‌شدن با حرکت جهانی‌شدن را مدنظر قرار دهد. این در حالی است که در شرایط کنونی سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری بعد از یک دوره افول و پس از ادغام سه‌مقوله مختلف، با مساله برخوردارنبودن از شأن و نقش والا در اذهان عمومی جامعه مواجه است؛ مسایلی که از عمده‌ترین چالش‌های تحول و توسعه این مجموعه هستند. گرچه در دولت تدبیر و امید انتخاب مدیری شایسته و کارآمد برای رهبری این سازمان، توانست امید به تغییرات فراگیر و اقدامات سودمند و همه‌جانبه را برای احیای این بخش از دولت پدید آورد.
مساله دیگر سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری تغییر سیاست‌ها و هدف‌گذاری طبق شرایط جدید است. در گذشته دیدگاهی وجود داشت مبتنی بر اینکه میراث فرهنگی را مجزا از سایر پدیده‌ها بدانیم یعنی آن را به‌عنوان یک ارزش قلمداد کرده، همه از آن حراست کنیم. این نگاه امروزه تغییر کرده است. در نگرش جدید میراث فرهنگی جزیی از زندگی روزمره انسان‌هاست و از آن به‌عنوان یک عامل هویت‌بخش یاد می‌شود. تا آنجا که اگر مدیران کنونی سازمان بتوانند جامعه را بااهمیت، حساسیت و جامعیت این موضوع در سطوح خرد، میان و کلان آشنا کنند، ادامه کار را برای خود آسان کرده‌اند چراکه چنین سازمانی با این شرح وظایف متنوع و گسترده در کنار کسری بودجه و کمبود امکانات تنها با کمک مردم می‌تواند میراث نیاکان آنها را پاسداری کرده، از توسعه و ترویج صنایع‌دستی حمایت کند و صنعت گردشگری را به رونق بیندازد.
دیگر مساله کلان در این سازمان، مساله‌ای زیربنایی به نام «پژوهش‌محوری» است که باید مقدمه‌ای بر اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی باشد. پژوهش در کنار شناسایی ظرفیت‌ها دو روش کلیدی در بازکردن قفل روزمرگی و پراکنده‌کاری در سازمانی با این تنوع وظایف است که به چابکی و روزآمدی آن کمک شایان توجهی خواهد کرد. از آنجا که عموم موضوعات مربوط به حیطه وظایف میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری فرابخشی و چندبعدی هستند این پژوهش‌ها و شناسایی‌ها نیز باید برعهده متخصصان میان‌رشته‌ای قرار گیرد. همچنان که سرود ملی یا شنیدن سرود «ای ایران» تاثیر ذهنی مطلوبی بر هر ایرانی وطن‌خواه می‌گذارد و غرور ملی او را برمی‌انگیزد یا یک اثر برجسته تاریخی از این مرز و بوم مثل منشور ملل کوروش ارزش جهانی پیدا می‌کند و سند افتخاری برای هویت ایرانی و اسلامی‌مان می‌شود. میراث فرهنگی می‌تواند در افزایش سطح آگاهی عمومی جامعه و رشد اخلاقیات اثر بگذارد و به‌عنوان واسطه‌ای بین فرهنگ و صنعت اعتلای اقتصادی را به ارمغان آورد یا با ترمیم شکاف‌های تاریخی و اجتماعی زمینه‌های وفاق ملی را بسترسازی و در ترویج فرهنگ هم‌زیستی و ارتقای منزلت جهانی ملت ما نقش‌آفرینی کند.
نهادینه‌شدن پژوهش‌محوری در عموم زمینه‌های مربوط به وظایف این سازمان در توسعه متوازن همه بخش‌های آن اثری سودمند خواهد داشت و به مدیران این بخش کمک می‌کند که موفقیت و نتیجه‌بخش‌بودن هرگونه اقدام خود را با سنجش فرصت‌ها و شناسایی بیم‌ها و امیدها در راه تحقق اهدافشان بیمه کنند.
جای بسی خرسندی است که مدیریت این سازمان در همین مدت کوتاه با برداشتن گام‌های علمی در زمینه اولویت‌های کاری و ضرورت‌های برنامه‌ای یاد‌شده در اعلام مواضع مسوولانش نشان داده است که با تدبیر و حوصله‌ درصدد احیای جایگاه واقعی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی است و اهداف خود را با اتکا به اصل پژوهش‌محوری و بازتعریف اهداف تشکیلات ادغام‌‌شده پی می‌گیرد. بی‌تردید در چنین وضعیتی ضروری است سایر بخش‌های این سازمان در ادارات کلی استان‌ها هماهنگ با راهبردهای مدنظر دولت یازدهم و طبق منویات ریاست محترم آن حرکت کنند. حضور مدیران خلاق و همراه در مراکز استان‌ها برای پیشبرد اهداف مورد نظر در اسناد بالادستی مثل قانون اساسی، سند چشم‌انداز 20ساله، سیاست‌های کلی نظام و برنامه پنجم ضرورتی غیرقابل انکار است. اگر می‌خواهیم در عصری که فرآیند مهارنشدنی «جهانی‌شدن» تهدیدی جدی برای هویت‌های بومی ارزش‌های دینی و ملی و میهنی و هنجارهای اجتماعی و خرده‌فرهنگ‌ها محسوب می‌شود، سازمان میراث فرهنگی نقشی در رفع این تهدیدها داشته باشد، باید مجموعه‌ای هماهنگ و سازمانی پویا متشکل از افراد دلسوز و معتقد و متعهد را پشتوانه اجرایی برنامه‌ها قرار دهیم.
در دنیای پیچیده امروزی که جهانی‌شدن، امری ناگزیر است هر منطقه و کشوری برای هماهنگی هرچه مطلوب‌تر با این پدیده دنیای مدرن و استفاده بهینه از شرایط آن و به حداقل‌رساندن آثار زیانبار اجتماعی و فرهنگی‌اش باید به تاریخ و تمدن خویش بهای بیشتری بدهد. هر ملتی باید بتواند با صیانت از میراث فرهنگی و آداب و سنن خود لوازم و ضرورت‌های همراه‌شدن با حرکت جهانی‌شدن را مدنظر قرار دهد. این در حالی است که در شرایط کنونی سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری بعد از یک دوره افول و پس از ادغام سه‌مقوله مختلف، با مساله برخوردارنبودن از شأن و نقش والا در اذهان عمومی جامعه مواجه است؛ مسایلی که از عمده‌ترین چالش‌های تحول و توسعه این مجموعه هستند. گرچه در دولت تدبیر و امید انتخاب مدیری شایسته و کارآمد برای رهبری این سازمان، توانست امید به تغییرات فراگیر و اقدامات سودمند و همه‌جانبه را برای احیای این بخش از دولت پدید آورد.
مساله دیگر سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری تغییر سیاست‌ها و هدف‌گذاری طبق شرایط جدید است. در گذشته دیدگاهی وجود داشت مبتنی بر اینکه میراث فرهنگی را مجزا از سایر پدیده‌ها بدانیم یعنی آن را به‌عنوان یک ارزش قلمداد کرده، همه از آن حراست کنیم. این نگاه امروزه تغییر کرده است. در نگرش جدید میراث فرهنگی جزیی از زندگی روزمره انسان‌هاست و از آن به‌عنوان یک عامل هویت‌بخش یاد می‌شود. تا آنجا که اگر مدیران کنونی سازمان بتوانند جامعه را بااهمیت، حساسیت و جامعیت این موضوع در سطوح خرد، میان و کلان آشنا کنند، ادامه کار را برای خود آسان کرده‌اند چراکه چنین سازمانی با این شرح وظایف متنوع و گسترده در کنار کسری بودجه و کمبود امکانات تنها با کمک مردم می‌تواند میراث نیاکان آنها را پاسداری کرده، از توسعه و ترویج صنایع‌دستی حمایت کند و صنعت گردشگری را به رونق بیندازد.
دیگر مساله کلان در این سازمان، مساله‌ای زیربنایی به نام «پژوهش‌محوری» است که باید مقدمه‌ای بر اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی باشد. پژوهش در کنار شناسایی ظرفیت‌ها دو روش کلیدی در بازکردن قفل روزمرگی و پراکنده‌کاری در سازمانی با این تنوع وظایف است که به چابکی و روزآمدی آن کمک شایان توجهی خواهد کرد. از آنجا که عموم موضوعات مربوط به حیطه وظایف میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری فرابخشی و چندبعدی هستند این پژوهش‌ها و شناسایی‌ها نیز باید برعهده متخصصان میان‌رشته‌ای قرار گیرد. همچنان که سرود ملی یا شنیدن سرود «ای ایران» تاثیر ذهنی مطلوبی بر هر ایرانی وطن‌خواه می‌گذارد و غرور ملی او را برمی‌انگیزد یا یک اثر برجسته تاریخی از این مرز و بوم مثل منشور ملل کوروش ارزش جهانی پیدا می‌کند و سند افتخاری برای هویت ایرانی و اسلامی‌مان می‌شود. میراث فرهنگی می‌تواند در افزایش سطح آگاهی عمومی جامعه و رشد اخلاقیات اثر بگذارد و به‌عنوان واسطه‌ای بین فرهنگ و صنعت اعتلای اقتصادی را به ارمغان آورد یا با ترمیم شکاف‌های تاریخی و اجتماعی زمینه‌های وفاق ملی را بسترسازی و در ترویج فرهنگ هم‌زیستی و ارتقای منزلت جهانی ملت ما نقش‌آفرینی کند.
نهادینه‌شدن پژوهش‌محوری در عموم زمینه‌های مربوط به وظایف این سازمان در توسعه متوازن همه بخش‌های آن اثری سودمند خواهد داشت و به مدیران این بخش کمک می‌کند که موفقیت و نتیجه‌بخش‌بودن هرگونه اقدام خود را با سنجش فرصت‌ها و شناسایی بیم‌ها و امیدها در راه تحقق اهدافشان بیمه کنند.
جای بسی خرسندی است که مدیریت این سازمان در همین مدت کوتاه با برداشتن گام‌های علمی در زمینه اولویت‌های کاری و ضرورت‌های برنامه‌ای یاد‌شده در اعلام مواضع مسوولانش نشان داده است که با تدبیر و حوصله‌ درصدد احیای جایگاه واقعی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی است و اهداف خود را با اتکا به اصل پژوهش‌محوری و بازتعریف اهداف تشکیلات ادغام‌‌شده پی می‌گیرد. بی‌تردید در چنین وضعیتی ضروری است سایر بخش‌های این سازمان در ادارات کلی استان‌ها هماهنگ با راهبردهای مدنظر دولت یازدهم و طبق منویات ریاست محترم آن حرکت کنند. حضور مدیران خلاق و همراه در مراکز استان‌ها برای پیشبرد اهداف مورد نظر در اسناد بالادستی مثل قانون اساسی، سند چشم‌انداز 20ساله، سیاست‌های کلی نظام و برنامه پنجم ضرورتی غیرقابل انکار است. اگر می‌خواهیم در عصری که فرآیند مهارنشدنی «جهانی‌شدن» تهدیدی جدی برای هویت‌های بومی ارزش‌های دینی و ملی و میهنی و هنجارهای اجتماعی و خرده‌فرهنگ‌ها محسوب می‌شود، سازمان میراث فرهنگی نقشی در رفع این تهدیدها داشته باشد، باید مجموعه‌ای هماهنگ و سازمانی پویا متشکل از افراد دلسوز و معتقد و متعهد را پشتوانه اجرایی برنامه‌ها قرار دهیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.