|

توازن داخلی؛ پیش‌نیاز توافق خارجی

حسین دهشیار . استاد دانشگاه

کشورها در چارچوب نیاز به ارتقای جایگاه و از سوی دیگر حفظ و تحکیم مبانی ارزشی و هویتی به ترسیم «نقشه راه» می‌پردازند. نقشه راه باید از قدرت توصیف مکفی و از اعتبار فزاینده برخوردار باشد تا تحقق را در افق برابر ممکن بیابد. توجه به تمامی ابعاد و برشمردن تک‌تک داده‌ها، توصیف کامل‌تری از اوضاع و احوال را به صحنه می‌آورد. در تدوین نقشه راه توصیف به این معناست که صحنه را آنطور که هست «یادداشت» کنیم. به دنبال توصیف، هر نقشه‌ای برای کسب اعتبار نیازمند این است که به روابط علت و معلولی و به‌موازات آن به تعاملات به‌طورکامل توجه مبذول دارد. برای دستیابی به این دو مهم یعنی توصیف حداکثری و اعتبار همه‌گیر نیاز به در نظرگرفتن واقعیات صحنه بین‌المللی و چینه‌بندی‌های داخلی است. اگر کشوری خواهان این است که به ترسیم نقشه راه مبتنی بر کاهش سطح بحران با آمریکا بپردازد به ضرورت باید این نکات را مورد توجه قرار دهد. کشوری که پس از سال‌ها رویارویی با آمریکا خواهان ایجاد فضای کم‌تنش‌تر است از طریق ایجاد ائتلاف استراتژیک با یکی از قدرت‌های برتر جهان و یا مجموعه‌ای از بازیگران درجه دوم بین‌المللی می‌تواند در جهت تحقق خواست خود حرکت کند. اما نگاهی به صحنه بین‌المللی پر واضح می‌سازد که کشورهای برتر نظام بین‌الملل، هیچ‌کدام به دلایل عدیده و مشخص هیچ‌گونه ائتلافی را با خصم آمریکا به مخیله خود حتی خطور هم نمی‌دهند. بازیگران درجه دوم نظام بین‌الملل هم، چه در سطح منطقه‌ای و چه در گستره جهانی به علل متفاوت مسیر ائتلاف را پیش از آن سنگلاخ می‌یابند که بخواهند در آن طی طریق کنند.
کشور خصم آمریکا باید آگاه باشد که بازیگران صحنه بین‌المللی براساس توجه به یک مجموعه از مولفه‌های به شدت قابل درک، هیچ ضرورتی برای قرارگرفتن در برابر آمریکا را حتی تصور هم نمی‌کنند. محیط جهانی کمترین استعداد برای دشمنی پردامنه و حذفی با آمریکا را داراست. حال بازیگری که آمریکاستیزی را خواهان تلطیف است گریزی جز این ندارد که توجه را معطوف به داخل کند و با تکیه بر مولفه‌های بومی سعی کند آمریکا را در مسیر ترغیب و یا هراس حرکت دهد تا سیاست‌هایش را بازنگری کند. تجارب تاریخی و منطق تئوریک نشان داده است که مطلوب‌ترین، کم‌هزینه‌ترین، پربارترین، نهادینه‌ترین و قابل انطباق‌ترین شیوه برای ملزم‌ساختن آمریکا به دگرگونی بنیادی سیاست‌هایش همانا پیاده‌سازی سیاست توازن داخلی است. مجبورساختن آمریکا به تغییر استراتژی، از طریق دنبال‌کردن سیاست ایجاد هراس در دولتمردان واشنگتن با توجه به ماهیت توانمندی‌های این بازیگر کارآمد نیست. تجربه اتحاد جماهیر شوروی به نیکی این نکته را متجلی می‌سازد. تجربه چین، تبلور این نکته است. تلاش برای شکل‌دادن به ائتلاف استراتژیک با قدرت‌های جهانی نیازمند رعایت قوانین و مقررات حاکم بر روابط بین بازیگری است که دولت خصم آمریکا کمترین نقشی در شکل‌دادن آن داشته است و در نتیجه کمترین کنترل بر آنها را دارد. در حالی‌که توازن داخلی، ماهیتی کاملا بومی دارد و با توجه به تجارب تاریخی چیدمان نیروهای اجتماعی، ارزش‌های فرهنگی و بده‌بستان‌های بین نخبگی شکل می‌گیرد. توازن داخلی به این معناست که نخبگان حاکم تلاش را بر این قرار می‌دهند که با بهینه‌سازی ظرفیت‌های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مسیر را برای تحقق سریع رفاه توده‌ها، مشارکت مردم و برابری اجتماعی هموار سازند. توازن داخلی متکی به افزایش قدرت و نفوذ کشور در منطقه و جهان با اتکا به ظرفیت‌های بومی است. این نوع از قدرت به جهت اینکه برخاسته از منابع داخلی است به‌ضرورت دایمی، پویا و تاثیر‌گذار هستند. درصورتی‌که منابع مادی و انسانی به‌طور کامل بسیج شوند، اجماع نظر بین نخبگان حیات یابد، تعریف جامع، همه‌گیر و توافق‌شده از منافع به صحنه آید، بازتعریف هویتی امکان تجلی بیابد و درک انتخابی از تاریخ کشور به کناری گذاشته شود، می‌توان صحبت از توازن داخلی کرد. تنها راه ترغیب آمریکا برای کنارگذاشتن استراتژی براندازی در شکل حداکثری و تضعیف در شکل حداقلی از طریق مسیر توازن داخلی است. نگاه متعالی‌تر به محیط داخلی و منابع بهره‌برداری نشده در این گستره به‌وسیله نخبگان و اشاعه مسوولیت‌پذیری میان توده‌ها، بنیان‌های توازن داخلی هستند.
کشورها در چارچوب نیاز به ارتقای جایگاه و از سوی دیگر حفظ و تحکیم مبانی ارزشی و هویتی به ترسیم «نقشه راه» می‌پردازند. نقشه راه باید از قدرت توصیف مکفی و از اعتبار فزاینده برخوردار باشد تا تحقق را در افق برابر ممکن بیابد. توجه به تمامی ابعاد و برشمردن تک‌تک داده‌ها، توصیف کامل‌تری از اوضاع و احوال را به صحنه می‌آورد. در تدوین نقشه راه توصیف به این معناست که صحنه را آنطور که هست «یادداشت» کنیم. به دنبال توصیف، هر نقشه‌ای برای کسب اعتبار نیازمند این است که به روابط علت و معلولی و به‌موازات آن به تعاملات به‌طورکامل توجه مبذول دارد. برای دستیابی به این دو مهم یعنی توصیف حداکثری و اعتبار همه‌گیر نیاز به در نظرگرفتن واقعیات صحنه بین‌المللی و چینه‌بندی‌های داخلی است. اگر کشوری خواهان این است که به ترسیم نقشه راه مبتنی بر کاهش سطح بحران با آمریکا بپردازد به ضرورت باید این نکات را مورد توجه قرار دهد. کشوری که پس از سال‌ها رویارویی با آمریکا خواهان ایجاد فضای کم‌تنش‌تر است از طریق ایجاد ائتلاف استراتژیک با یکی از قدرت‌های برتر جهان و یا مجموعه‌ای از بازیگران درجه دوم بین‌المللی می‌تواند در جهت تحقق خواست خود حرکت کند. اما نگاهی به صحنه بین‌المللی پر واضح می‌سازد که کشورهای برتر نظام بین‌الملل، هیچ‌کدام به دلایل عدیده و مشخص هیچ‌گونه ائتلافی را با خصم آمریکا به مخیله خود حتی خطور هم نمی‌دهند. بازیگران درجه دوم نظام بین‌الملل هم، چه در سطح منطقه‌ای و چه در گستره جهانی به علل متفاوت مسیر ائتلاف را پیش از آن سنگلاخ می‌یابند که بخواهند در آن طی طریق کنند.
کشور خصم آمریکا باید آگاه باشد که بازیگران صحنه بین‌المللی براساس توجه به یک مجموعه از مولفه‌های به شدت قابل درک، هیچ ضرورتی برای قرارگرفتن در برابر آمریکا را حتی تصور هم نمی‌کنند. محیط جهانی کمترین استعداد برای دشمنی پردامنه و حذفی با آمریکا را داراست. حال بازیگری که آمریکاستیزی را خواهان تلطیف است گریزی جز این ندارد که توجه را معطوف به داخل کند و با تکیه بر مولفه‌های بومی سعی کند آمریکا را در مسیر ترغیب و یا هراس حرکت دهد تا سیاست‌هایش را بازنگری کند. تجارب تاریخی و منطق تئوریک نشان داده است که مطلوب‌ترین، کم‌هزینه‌ترین، پربارترین، نهادینه‌ترین و قابل انطباق‌ترین شیوه برای ملزم‌ساختن آمریکا به دگرگونی بنیادی سیاست‌هایش همانا پیاده‌سازی سیاست توازن داخلی است. مجبورساختن آمریکا به تغییر استراتژی، از طریق دنبال‌کردن سیاست ایجاد هراس در دولتمردان واشنگتن با توجه به ماهیت توانمندی‌های این بازیگر کارآمد نیست. تجربه اتحاد جماهیر شوروی به نیکی این نکته را متجلی می‌سازد. تجربه چین، تبلور این نکته است. تلاش برای شکل‌دادن به ائتلاف استراتژیک با قدرت‌های جهانی نیازمند رعایت قوانین و مقررات حاکم بر روابط بین بازیگری است که دولت خصم آمریکا کمترین نقشی در شکل‌دادن آن داشته است و در نتیجه کمترین کنترل بر آنها را دارد. در حالی‌که توازن داخلی، ماهیتی کاملا بومی دارد و با توجه به تجارب تاریخی چیدمان نیروهای اجتماعی، ارزش‌های فرهنگی و بده‌بستان‌های بین نخبگی شکل می‌گیرد. توازن داخلی به این معناست که نخبگان حاکم تلاش را بر این قرار می‌دهند که با بهینه‌سازی ظرفیت‌های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مسیر را برای تحقق سریع رفاه توده‌ها، مشارکت مردم و برابری اجتماعی هموار سازند. توازن داخلی متکی به افزایش قدرت و نفوذ کشور در منطقه و جهان با اتکا به ظرفیت‌های بومی است. این نوع از قدرت به جهت اینکه برخاسته از منابع داخلی است به‌ضرورت دایمی، پویا و تاثیر‌گذار هستند. درصورتی‌که منابع مادی و انسانی به‌طور کامل بسیج شوند، اجماع نظر بین نخبگان حیات یابد، تعریف جامع، همه‌گیر و توافق‌شده از منافع به صحنه آید، بازتعریف هویتی امکان تجلی بیابد و درک انتخابی از تاریخ کشور به کناری گذاشته شود، می‌توان صحبت از توازن داخلی کرد. تنها راه ترغیب آمریکا برای کنارگذاشتن استراتژی براندازی در شکل حداکثری و تضعیف در شکل حداقلی از طریق مسیر توازن داخلی است. نگاه متعالی‌تر به محیط داخلی و منابع بهره‌برداری نشده در این گستره به‌وسیله نخبگان و اشاعه مسوولیت‌پذیری میان توده‌ها، بنیان‌های توازن داخلی هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.