|

عاقبت قدم زدن در تاریکی

جعفر قامت . استاد دانشگاه در روابط بین‌الملل و عضو کمیته سیاست خارجی و بین‌الملل شورایعالی امنیت ملی در زمان حسن روحانی

ورود به مبحث بررسی تاثیر حرکات برخی گروه‌های خاص در سیاست خارجی می‌طلبد تا قبل از هرچیز یک چارچوب ذهنی درستی برای خودمان در نظر بگیریم، «در سیاست خارجی چه کاری می‌خواهیم انجام دهیم. آیا می‌خواهیم منافع ملی‌مان حفظ شود یا خیر؟ و منافع ملی ما شامل چه چیزی می‌شود؟»
دقت داشته باشید که همواره افرادی که جزو بخش عقلایی جامعه در بخش مدیریت کشور هستند، یک منافع ملی را مشخص می‌کنند که شامل منافع اکثر جامعه و تامین‌کننده منافع داخلی و شرایط بین‌المللی کشور باشد؛ منافعی که موارد نظامی، امنیتی، اقتصادی و... را در نظر می‌گیرد و بسته به شرایطی که وجود دارد این موارد انتخاب خواهد شد. باید دقت داشت که برای رسیدن به این اهداف نیاز است یکسری سیاست‌ها در نظر گرفته شود و این یک پروسه عقلانی است و هر دولتی که بخواهد منافع و آرمان‌های ملتش را در نظر بگیرد باید از شرایط بین‌المللی چشم‌پوشی نکند. چون جهان همه‌گیر است و دنیا، دنیای وابستگی متقابل است یعنی آمریکا با آن قدرت و نفوذ حتما به ما نیاز دارد. بنابراین همه کشورها باید با هم همکاری متقابلی داشته باشند تا بتوانند زندگی مناسبی را برای شهروندانشان فراهم کنند. اگر با این نگاه برخورد کنیم، مشکلی ایجاد نمی‌شود، قطعا اگر کشوری حرفی در نظام بین‌الملل داشته باشد و بتواند با دیگران با تعامل برخورد کند و قواعد بازی حاکم بر جهان امروز را رعایت کند، موفق است. طبیعی است که کشور ما هم اینگونه می‌تواند شرایط را از حالت غیرعادی خارج کند و طبیعی است که اگر این اصول این روند رعایت نشود شرایط از حالت عادی خارج خواهد شد و طبیعی است که خراب‌کردن راحت‌تر از ساختن اتفاق می‌افتد، همان‌طور که در هشت‌سال دولت احمدی‌نژاد همه چیز خراب شد و می‌بینیم که آقای روحانی کار سختی را در پیش دارد و باید دقت داشت که یک‌شبه دولت درست‌شدنی نیست. باید همگی به این باور برسیم که سیاست داخلی تاثیرش را در سیاست خارجی می‌گذارد، چون این دو ادامه هم هستند. طبیعی است که اگر در سیاست خارجی روند مثبتی داشته باشیم، تاثیرش را در سیاست داخلی هم خواهیم دید. به عبارتی دیگر رفتارهای داخلی و واکنش‌های داخلی می‌تواند دیدگاه‌های خارجی را نسبت به جمهوری اسلامی تغییر دهد و دقت در عملکردهای سیاست داخلی بر اثبات و مطالبه حقوق ما در دنیا می‌تواند تاثیرگذار باشد. اما همان‌طور که گفتم درست‌کردن خیلی سخت‌ است و باید آجربه‌آجر پیش رفت، در صورتی که خراب‌کردن تنها با یک پتک هم شدنی است و این موضوع در سیاست هم به همین شکل است و باید به‌تدریج مسایل درست و مشکلات برطرف شود. دقت داشته باشید که زمان می‌برد هشت‌سال مدیریت نامناسب گذشته که بر اساس مدیریت و تصمیمات احساسی و هیجانی بود درست شود. هرچند ممکن است این روند حامیانی هم داشته باشد..
باید این نکته را متذکر شوم که مردم در انتخابات 24خرداد حماسه سیاسی را خلق کردند، اما با این حال همواره تعدادی هستند که همیشه منافعشان در آرامش و روند عادی مسایل نیست. اگر کمی خوشبینانه نگاه کنیم و امیدوار باشیم که این رفتارها به دلیل روند بین‌المللی و در مخالفت با سیاست‌هایی که در قبال ایران گرفته می‌شود باشد؛ باید این افراد بدانند که این رفتارها در راستای اهداف دشمنان ایران است و بهانه‌های متعددی را برای تهدید ایران سرلوحه کار آنها قرار می‌دهند. چون اینطور آن دسته از کشور‌هایی که مخالف ایران مقتدر هستند منافعی را از آمریکا به‌دست می‌آورند و طبیعی است که منافع آن کشورها با گروه‌های داخلی گره می‌خورد و نهایتا دولت داخل تضعیف می‌شود و این موضوع به‌نفع هیچ‌کس نیست و در بلندمدت حتی به نفع آن گروه‌ها هم نخواهد بود. تمامی حرکت‌هایی که گفته‌ می‌شد در دوران آقای خاتمی دولت را هر 9روز با یک بحران مواجه می‌کند، تمامی مدل‌هایی که ما با آن مواجه بودیم مانند اتهاماتی که به دولت اصلاحات زده می‌شد الان هم به نوع دیگری دارد اتفاق می‌افتد. تنها تفاوت این است که مقام‌معظم‌رهبری با جدیت کامل امروز نسبت به این قضیه اشاره و اعلام می‌کنند «دولت و تیم مذاکره‌کننده» فرزندان انقلاب و از خود نظام هستند و نگرشی که به دولت تدبیر و امید دارند قوی‌تر است و امیدوار هستیم که این حمایت همچنان ادامه داشته باشد و این یک توضیح روشن برای افرادی باشد که بدون فکر عمل می‌کنند. شخص آقای خاتمی تا اندازه‌ای در راستای مقابله با این گروه‌ها، جدیت لازم را نداشتند و همین موضوع موجب بحران می‌شد. شاید ایشان به‌نوعی با این گروه‌ها مدارا می‌کردند و این شاید به این دلیل بود که نمی‌خواستند موازنه جامعه به‌هم بخورد. اما امروز احساس می‌شود آن احساس حمایت از دولت جدی‌تر است و من فکر می‌کنم اگر برای دولت روحانی این حس حمایت همچنان وجود داشته باشد، دولت می‌تواند با جدیت کارها را پیش‌ببرد. همان‌طور که دولت تدبیر و امید در این چندماه کارهای جدی انجام داده است، به‌عنوان مثال در سازمان ملل با سخنرانی آقای روحانی اتفاق خوبی افتاد و موجب تغییر چهره ایران در سطح بین‌المللی شد، ولی باید برای آن دسته از نیروهایی که بدون دقت عمل می‌کنند (اگر به‌دلیل عدم‌شناخت است) توضیح داد و باید این افراد و گروه‌ها توجیه شوند، باید به آنها گفت که این روند به احیای منافع ملی کشور و همه آحاد مردم کمک می‌کند و باید همه کمک کنند که این روند ادامه پیدا کند. اما اگر احساس حمایت کاهش پیدا کند موازنه به‌نفع گروه‌هایی که بدون هماهنگی عمل می‌کنند خواهد چرخید و روند خوب نخواهد بود و برخلاف حماسه سیاسی خواهد بود. به اعتقاد بنده اگر این روند به‌نفع ناهماهنگ‌ها و گروه‌های ناهماهنگ بچرخد، برخلاف منویات مقام‌معظم‌رهبری خواهد بود و تمام افرادی که در انتخابات شرکت کردند، ناامید خواهند شد. اگر در تاریکی قدم برداریم، گرفتار خواهیم شد.

ورود به مبحث بررسی تاثیر حرکات برخی گروه‌های خاص در سیاست خارجی می‌طلبد تا قبل از هرچیز یک چارچوب ذهنی درستی برای خودمان در نظر بگیریم، «در سیاست خارجی چه کاری می‌خواهیم انجام دهیم. آیا می‌خواهیم منافع ملی‌مان حفظ شود یا خیر؟ و منافع ملی ما شامل چه چیزی می‌شود؟»
دقت داشته باشید که همواره افرادی که جزو بخش عقلایی جامعه در بخش مدیریت کشور هستند، یک منافع ملی را مشخص می‌کنند که شامل منافع اکثر جامعه و تامین‌کننده منافع داخلی و شرایط بین‌المللی کشور باشد؛ منافعی که موارد نظامی، امنیتی، اقتصادی و... را در نظر می‌گیرد و بسته به شرایطی که وجود دارد این موارد انتخاب خواهد شد. باید دقت داشت که برای رسیدن به این اهداف نیاز است یکسری سیاست‌ها در نظر گرفته شود و این یک پروسه عقلانی است و هر دولتی که بخواهد منافع و آرمان‌های ملتش را در نظر بگیرد باید از شرایط بین‌المللی چشم‌پوشی نکند. چون جهان همه‌گیر است و دنیا، دنیای وابستگی متقابل است یعنی آمریکا با آن قدرت و نفوذ حتما به ما نیاز دارد. بنابراین همه کشورها باید با هم همکاری متقابلی داشته باشند تا بتوانند زندگی مناسبی را برای شهروندانشان فراهم کنند. اگر با این نگاه برخورد کنیم، مشکلی ایجاد نمی‌شود، قطعا اگر کشوری حرفی در نظام بین‌الملل داشته باشد و بتواند با دیگران با تعامل برخورد کند و قواعد بازی حاکم بر جهان امروز را رعایت کند، موفق است. طبیعی است که کشور ما هم اینگونه می‌تواند شرایط را از حالت غیرعادی خارج کند و طبیعی است که اگر این اصول این روند رعایت نشود شرایط از حالت عادی خارج خواهد شد و طبیعی است که خراب‌کردن راحت‌تر از ساختن اتفاق می‌افتد، همان‌طور که در هشت‌سال دولت احمدی‌نژاد همه چیز خراب شد و می‌بینیم که آقای روحانی کار سختی را در پیش دارد و باید دقت داشت که یک‌شبه دولت درست‌شدنی نیست. باید همگی به این باور برسیم که سیاست داخلی تاثیرش را در سیاست خارجی می‌گذارد، چون این دو ادامه هم هستند. طبیعی است که اگر در سیاست خارجی روند مثبتی داشته باشیم، تاثیرش را در سیاست داخلی هم خواهیم دید. به عبارتی دیگر رفتارهای داخلی و واکنش‌های داخلی می‌تواند دیدگاه‌های خارجی را نسبت به جمهوری اسلامی تغییر دهد و دقت در عملکردهای سیاست داخلی بر اثبات و مطالبه حقوق ما در دنیا می‌تواند تاثیرگذار باشد. اما همان‌طور که گفتم درست‌کردن خیلی سخت‌ است و باید آجربه‌آجر پیش رفت، در صورتی که خراب‌کردن تنها با یک پتک هم شدنی است و این موضوع در سیاست هم به همین شکل است و باید به‌تدریج مسایل درست و مشکلات برطرف شود. دقت داشته باشید که زمان می‌برد هشت‌سال مدیریت نامناسب گذشته که بر اساس مدیریت و تصمیمات احساسی و هیجانی بود درست شود. هرچند ممکن است این روند حامیانی هم داشته باشد..
باید این نکته را متذکر شوم که مردم در انتخابات 24خرداد حماسه سیاسی را خلق کردند، اما با این حال همواره تعدادی هستند که همیشه منافعشان در آرامش و روند عادی مسایل نیست. اگر کمی خوشبینانه نگاه کنیم و امیدوار باشیم که این رفتارها به دلیل روند بین‌المللی و در مخالفت با سیاست‌هایی که در قبال ایران گرفته می‌شود باشد؛ باید این افراد بدانند که این رفتارها در راستای اهداف دشمنان ایران است و بهانه‌های متعددی را برای تهدید ایران سرلوحه کار آنها قرار می‌دهند. چون اینطور آن دسته از کشور‌هایی که مخالف ایران مقتدر هستند منافعی را از آمریکا به‌دست می‌آورند و طبیعی است که منافع آن کشورها با گروه‌های داخلی گره می‌خورد و نهایتا دولت داخل تضعیف می‌شود و این موضوع به‌نفع هیچ‌کس نیست و در بلندمدت حتی به نفع آن گروه‌ها هم نخواهد بود. تمامی حرکت‌هایی که گفته‌ می‌شد در دوران آقای خاتمی دولت را هر 9روز با یک بحران مواجه می‌کند، تمامی مدل‌هایی که ما با آن مواجه بودیم مانند اتهاماتی که به دولت اصلاحات زده می‌شد الان هم به نوع دیگری دارد اتفاق می‌افتد. تنها تفاوت این است که مقام‌معظم‌رهبری با جدیت کامل امروز نسبت به این قضیه اشاره و اعلام می‌کنند «دولت و تیم مذاکره‌کننده» فرزندان انقلاب و از خود نظام هستند و نگرشی که به دولت تدبیر و امید دارند قوی‌تر است و امیدوار هستیم که این حمایت همچنان ادامه داشته باشد و این یک توضیح روشن برای افرادی باشد که بدون فکر عمل می‌کنند. شخص آقای خاتمی تا اندازه‌ای در راستای مقابله با این گروه‌ها، جدیت لازم را نداشتند و همین موضوع موجب بحران می‌شد. شاید ایشان به‌نوعی با این گروه‌ها مدارا می‌کردند و این شاید به این دلیل بود که نمی‌خواستند موازنه جامعه به‌هم بخورد. اما امروز احساس می‌شود آن احساس حمایت از دولت جدی‌تر است و من فکر می‌کنم اگر برای دولت روحانی این حس حمایت همچنان وجود داشته باشد، دولت می‌تواند با جدیت کارها را پیش‌ببرد. همان‌طور که دولت تدبیر و امید در این چندماه کارهای جدی انجام داده است، به‌عنوان مثال در سازمان ملل با سخنرانی آقای روحانی اتفاق خوبی افتاد و موجب تغییر چهره ایران در سطح بین‌المللی شد، ولی باید برای آن دسته از نیروهایی که بدون دقت عمل می‌کنند (اگر به‌دلیل عدم‌شناخت است) توضیح داد و باید این افراد و گروه‌ها توجیه شوند، باید به آنها گفت که این روند به احیای منافع ملی کشور و همه آحاد مردم کمک می‌کند و باید همه کمک کنند که این روند ادامه پیدا کند. اما اگر احساس حمایت کاهش پیدا کند موازنه به‌نفع گروه‌هایی که بدون هماهنگی عمل می‌کنند خواهد چرخید و روند خوب نخواهد بود و برخلاف حماسه سیاسی خواهد بود. به اعتقاد بنده اگر این روند به‌نفع ناهماهنگ‌ها و گروه‌های ناهماهنگ بچرخد، برخلاف منویات مقام‌معظم‌رهبری خواهد بود و تمام افرادی که در انتخابات شرکت کردند، ناامید خواهند شد. اگر در تاریکی قدم برداریم، گرفتار خواهیم شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.