|

نگاهی به کتاب «با ماندلا در کشور رنگین‌کمان»

خاطرات یک دیپلمات از یک رهبر

شرق: جاوید قربان‌اوغلی، دیپلمات برجسته ایرانی، خاطرات دوران مأموریت خود در آفریقای جنوبی را در قالب کتابی منتشر کرده ‌است. قربان‌اوغلی که سابقه مدیرکلی بخش آفریقای وزارت خارجه را نیز در کارنامه خود دارد، چهار سال در دوران دولت خاتمی و وزارت خارجه کمال خرازی، سفیر ایران در آفریقای جنوبی بود و پیش و پس از آن نیز در وزارتخانه، اداره کل آفریقا را مدیریت می‌کرد. کتاب را نشر نی منتشر کرده‌ است.
این کتاب از روال مرسوم خاطره‌نگاری دیپلمات‌ها تبعیت نمی‌کند و اولین فصل‌های کتاب، توصیف اولین روزهای کاری قربان‌اوغلی در آفریقای جنوبی نیست. کتاب همان‌طور در عنوان اصلی‌اش، «با ماندلا در کشور رنگین‌کمان» وعده می‌دهد، تمرکز عمده‌ای بر ماندلا و دوران مبارزات او دارد. چندین فصل اول کتاب، «آشنایی با ماندلا و جنبش سیاهان آفریقای جنوبی»، «آپارتاید»، «آفریقای جنوبی، تبعیدگاه رضاشاه»، «امام خمینی و نلسون ماندلا» و... نه خاطرات این دیپلمات بلکه شرح تاریخ این کشور از زبان او به‌عنوان یک کارشناس است. برای رسیدن به خاطرات روزهای آقای سفیر در این کتاب، بیشتر باید پیش رفت.
در ادامه قربان‌اوغلی به روایت دوران کاری‌ خود می‌رسد. او نقل می‌کند که در آخرین ماه‌های ریاست‌جمهوری ماندلا به آفریقای جنوبی اعزام شده و مانند همتایانش، مشتاق بوده پیش از رفتن ماندلا فرصت تحویل استوارنامه فراهم شود تا بتواند با «شخصیت بی‌بدیلی» که از «مطرح‌ترین شخصیت‌های دنیا» بود، دیدار داشته باشد. اولین ملاقات قربان‌اوغلی با ماندلا، در نهایت در همین مراسم تقدیم استوارنامه رخ می‌دهد که به‌ دلیل مشغله کاری بالای ماندلا، خلاصه و بدون بخش دیدار خصوصی با سفرا انجام می‌شود. اما چنان‌که از عناوین بخش‌های کتاب در فهرست نیز مشخص است، او 13 دیدار دیگر نیز با ماندلا دارد که آخرینشان در تونس است.
در کتاب قربان‌اوغلی، رد چالش‌های خاص کار دیپلماتیک در ایران نیز دیده می‌شود. او به‌عنوان میهمانی ویژه به جشن تولد ۸۵سالگی ماندلا دعوت می‌شود؛ اما با درنظرگرفتن ملاحظات خاصی که بعد از اطلاع از خاص‌بودن مراسم پیدا می‌کند، به بهانه بیماری که از مسیر غیررسمی، یعنی توسط دخترش به دفتر ماندلا اطلاع داده می‌شود، از حضور در مراسم عذرخواهی می‌کند. کمی بعدتر، چالش‌های او را در پیگیری جلب توجه مقامات ایران به بیماری و سپس درگذشت ماندلا می‌بینیم. او در دوران بیماری ماندلا به رئیس‌جمهور وقت، حسن روحانی و برخی از رؤسای جمهور سابق پیام‌هایی می‌فرستد و از آنها می‌خواهد به ماندلای بیمار پیامی بدهند یا برای مراسم درگذشت او حاضر شوند؛ اما تنها اقبال او، ارسال پیام اکبر هاشمی‌رفسنجانی در احوال‌پرسی از ماندلاست و بعدتر تلاش ابراز تمایل سیدمحمد خاتمی به حضور در مراسم درگذشت ماندلا که به در بسته می‌خورد.
روایت بازنشستگی زودهنگام و اجباری قربان‌اوغلی نیز در این کتاب است. او در سال ۸۷ و به دلیل نقدها و انتقادهایی که به رویه‌های دولت محمود احمدی‌نژاد ابراز می‌کند، با بازنشستگی اجباری مواجه می‌شود.
مقدمه این کتاب، شاید از آخرین متونی باشد که از قلم هاشمی‌رفسنجانی منتشر می‌شود، چنان‌که به روایت قربان‌اوغلی، «مرگ ناباورانه» هاشمی به او فرصت نمی‌دهد کتاب چاپ‌شده را به دست نویسنده مقدمه‌اش برساند. او در پیشگفتار خود ضمن افسوسی که از این بابت ابراز می‌کند، هاشمی را سیاست‌مداری «واقع‌بین» و «میهن‌پرست» توصیف می‌کند. هاشمی نیز در مقدمه‌اش، «حسن سلیقه» قربان‌اوغلی در انتخاب لحن روایی و داستانی را می‌ستاید و از این می‌گوید که کتاب او «صمیمیتی» را نشان می‌دهد که در روایات رسمی
دیده نمی‌شود.
امروز بعدازظهر، مراسم رونمایی از این کتاب با نام «شب ماندلا و ایران»، با حضور کاظم موسوی‌بجنوردی، تاریخ‌دان و نویسنده و رئیس مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، هادی خانیکی، استاد دانشگاه، کارشناس رسانه و جامعه‌شناس، سیدعلی محمودی، پژوهشگر و استاد روابط بین‌الملل، علی دهباشی، پژوهشگر و سردبیر مجله بخارا و نویسنده کتاب، در مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی در تهران برگزار می‌شود.

شرق: جاوید قربان‌اوغلی، دیپلمات برجسته ایرانی، خاطرات دوران مأموریت خود در آفریقای جنوبی را در قالب کتابی منتشر کرده ‌است. قربان‌اوغلی که سابقه مدیرکلی بخش آفریقای وزارت خارجه را نیز در کارنامه خود دارد، چهار سال در دوران دولت خاتمی و وزارت خارجه کمال خرازی، سفیر ایران در آفریقای جنوبی بود و پیش و پس از آن نیز در وزارتخانه، اداره کل آفریقا را مدیریت می‌کرد. کتاب را نشر نی منتشر کرده‌ است.
این کتاب از روال مرسوم خاطره‌نگاری دیپلمات‌ها تبعیت نمی‌کند و اولین فصل‌های کتاب، توصیف اولین روزهای کاری قربان‌اوغلی در آفریقای جنوبی نیست. کتاب همان‌طور در عنوان اصلی‌اش، «با ماندلا در کشور رنگین‌کمان» وعده می‌دهد، تمرکز عمده‌ای بر ماندلا و دوران مبارزات او دارد. چندین فصل اول کتاب، «آشنایی با ماندلا و جنبش سیاهان آفریقای جنوبی»، «آپارتاید»، «آفریقای جنوبی، تبعیدگاه رضاشاه»، «امام خمینی و نلسون ماندلا» و... نه خاطرات این دیپلمات بلکه شرح تاریخ این کشور از زبان او به‌عنوان یک کارشناس است. برای رسیدن به خاطرات روزهای آقای سفیر در این کتاب، بیشتر باید پیش رفت.
در ادامه قربان‌اوغلی به روایت دوران کاری‌ خود می‌رسد. او نقل می‌کند که در آخرین ماه‌های ریاست‌جمهوری ماندلا به آفریقای جنوبی اعزام شده و مانند همتایانش، مشتاق بوده پیش از رفتن ماندلا فرصت تحویل استوارنامه فراهم شود تا بتواند با «شخصیت بی‌بدیلی» که از «مطرح‌ترین شخصیت‌های دنیا» بود، دیدار داشته باشد. اولین ملاقات قربان‌اوغلی با ماندلا، در نهایت در همین مراسم تقدیم استوارنامه رخ می‌دهد که به‌ دلیل مشغله کاری بالای ماندلا، خلاصه و بدون بخش دیدار خصوصی با سفرا انجام می‌شود. اما چنان‌که از عناوین بخش‌های کتاب در فهرست نیز مشخص است، او 13 دیدار دیگر نیز با ماندلا دارد که آخرینشان در تونس است.
در کتاب قربان‌اوغلی، رد چالش‌های خاص کار دیپلماتیک در ایران نیز دیده می‌شود. او به‌عنوان میهمانی ویژه به جشن تولد ۸۵سالگی ماندلا دعوت می‌شود؛ اما با درنظرگرفتن ملاحظات خاصی که بعد از اطلاع از خاص‌بودن مراسم پیدا می‌کند، به بهانه بیماری که از مسیر غیررسمی، یعنی توسط دخترش به دفتر ماندلا اطلاع داده می‌شود، از حضور در مراسم عذرخواهی می‌کند. کمی بعدتر، چالش‌های او را در پیگیری جلب توجه مقامات ایران به بیماری و سپس درگذشت ماندلا می‌بینیم. او در دوران بیماری ماندلا به رئیس‌جمهور وقت، حسن روحانی و برخی از رؤسای جمهور سابق پیام‌هایی می‌فرستد و از آنها می‌خواهد به ماندلای بیمار پیامی بدهند یا برای مراسم درگذشت او حاضر شوند؛ اما تنها اقبال او، ارسال پیام اکبر هاشمی‌رفسنجانی در احوال‌پرسی از ماندلاست و بعدتر تلاش ابراز تمایل سیدمحمد خاتمی به حضور در مراسم درگذشت ماندلا که به در بسته می‌خورد.
روایت بازنشستگی زودهنگام و اجباری قربان‌اوغلی نیز در این کتاب است. او در سال ۸۷ و به دلیل نقدها و انتقادهایی که به رویه‌های دولت محمود احمدی‌نژاد ابراز می‌کند، با بازنشستگی اجباری مواجه می‌شود.
مقدمه این کتاب، شاید از آخرین متونی باشد که از قلم هاشمی‌رفسنجانی منتشر می‌شود، چنان‌که به روایت قربان‌اوغلی، «مرگ ناباورانه» هاشمی به او فرصت نمی‌دهد کتاب چاپ‌شده را به دست نویسنده مقدمه‌اش برساند. او در پیشگفتار خود ضمن افسوسی که از این بابت ابراز می‌کند، هاشمی را سیاست‌مداری «واقع‌بین» و «میهن‌پرست» توصیف می‌کند. هاشمی نیز در مقدمه‌اش، «حسن سلیقه» قربان‌اوغلی در انتخاب لحن روایی و داستانی را می‌ستاید و از این می‌گوید که کتاب او «صمیمیتی» را نشان می‌دهد که در روایات رسمی
دیده نمی‌شود.
امروز بعدازظهر، مراسم رونمایی از این کتاب با نام «شب ماندلا و ایران»، با حضور کاظم موسوی‌بجنوردی، تاریخ‌دان و نویسنده و رئیس مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، هادی خانیکی، استاد دانشگاه، کارشناس رسانه و جامعه‌شناس، سیدعلی محمودی، پژوهشگر و استاد روابط بین‌الملل، علی دهباشی، پژوهشگر و سردبیر مجله بخارا و نویسنده کتاب، در مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی در تهران برگزار می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.