نلسون ماندلا مرد امید، عشق و گذشت
مهوش غلامی*
نلسون ماندلا، رهبر نهضت مبارزه با تبعیض نژادی در آفریقای جنوبی، کسی است که جوانی و تمام زندگی خود را وقف تلاش برای احقاق حقوق هموطنان سیاهپوست خود کرد و در نهایت به سمبل آزادیخواهی در جهان تبدیل شد. پدرش رئیس یکی از قبایل سیاهپوست بود و ماندلا که در محیطی سنتی بزرگ شده بود، از همان نوجوانی با واقعیتی به نام آپارتاید یا همان سیستم تبعیض نژادی آشنا شد. او در رشته حقوق در دانشگاه تحصیل کرد و بعد به شغل وکالت در ژوهانسبورگ مشغول شد. ماندلا به گروههای ملیگرا و ضداستعماری گرایش پیدا کرد و در سال 1943 به عضویت کنگره ملی آفریقا درآمد و از جمله کسانی بود که در سال 1944 لیگ جوانان را بنیانگذاری کردند. او در دهه 50 میلادی نقش محوری در تجدید حیات کنگره ملی آفریقا داشت. دولت سفیدپوست سیستم حکومت تکنژادی موسوم به آپارتاید را دنبال میکرد که طبق آن همه چیز به نفع نژاد سفیدپوست بود. ماندلا در جریان مبارزات متهورانه خود با سیستم آپارتاید و مخالفت با سلطه سفیدپوستان بر این کشور بارها دستگیر شد. سرانجام در سال 1964 به عنوان رهبر زیرزمینی جنبش در دادگاه منفور ریوونیا مورد محاکمه قرار گرفت و در پایان این محاکمه ضمن سخنرانی چهارساعتهای بدون آنکه از اعمال گذشته خود ابراز ندامت کند اصول مبارزات و اهدافی را که در این سالها دنبال کرده بود بیان و تأکید کرد اگر دوباره فرصت آزاد زیستن به او داده شود، همان مبارزات را تا زمان برقراری عدالت و برابری در کشور از سر خواهد گرفت. او به حبس ابد محکوم شد اما آنچه به گفته خودش به او تسلی میداد این بود که مبارزه کنگره ملی آفریقا حتی در غیاب او هم ادامه دارد. سرانجام به دنبال فشارهای بینالمللی به دولت سفیدپوست و تلاشهای همرزمان ماندلا مبارزات به نتیجه رسید و رژیم سفیدپوست حاکم از بیم جنگ داخلی به زانو درآمد. ماندلا در 72سالگی بعد از 27 سال از زندان آزاد شد و مذاکرات پیچیدهای با دولت داشت که سرانجام به سیستم آپارتاید پایان داد. ماندلا که فردی ملیگرا بود، در جریان انتخاباتی آزاد به عنوان نخستین رئیسجمهور سیاهپوست آفریقای جنوبی به حکومت رسید و دولتش تلاش کرد وحدت و برابری نژادی را در کشور حاکم کند. دولت ائتلافی ماندلا متشکل از افراد سفیدپوست هم بود و با وجود اينکه خودش به اصول سوسیالیسم اعتقاد داشت اما سیستم لیبرال سابق را حفظ کرد و اصلاحات ارضی و مبارزه با فقر و گسترش خدمات بهداشتی را در رأس برنامههای دولت قرار داد. در ابتدای حکومت ماندلا نابرابری عظیمی از نظر تقسیم ثروت و خدمات بین گروههای سفید و سیاه وجود داشت. اکثر مناطق فاقد برق و آب آشامیدنی سالم و حتی مدرسه بودند و جوانان سیاهپوست بیکار بودند یا مشاغل کاذب داشتند. دولت ماندلا بودجه بیشتری را صرف خدمات اجتماعی و خدمات بهداشتی رایگان را برای کودکان زیر شش سال و مادران باردار اعلام كرد. او با فراهمكردن زمینه برای سرمایهگذاری خارجی فرصتهای شغلی جدیدی ایجاد کرد.
بعد از پایان دور اول ریاستجمهوریاش با وجود اصرار دیگران برای شرکت در دور دوم ریاستجمهوری از این اقدام خودداری کرد و بقیه عمرش را صرف شرکت در دیگر نهادهای بینالمللی بشردوست و خدمت به عدالت اجتماعی در سراسر جهان كرد.
ماندلا برای میلیونها نفر در سراسر جهان نمادی از غلبه امید بر نومیدی، عشق و ازخودگذشتگی بر تنفر و انتقامجویی است. علاوه بر جایزه صلح نوبل، بیش از 250 جایزه صلح بینالمللی به او اعطا شد که میتوانست ماندلا را به یکی از ثروتمندترین رهبران جهان تبدیل کند اما این بزرگمرد که در تمام زندگی چیزی را برای خود نخواسته بود و زندگیاش را وقف دیگران کرده بود، در اقدامی که میتواند الگوی رفتاری برای تمام سران جهان باشد. تمامی این جوایز و حتی بخش اعظم حقوق سالانه خود را به صندوقی که برای کودکان ایجاد کرده بود، بخشید.
ماندلا در فوریه سال 2011 به دلیل مشکلات تنفسی در بیمارستان بستری شد ولی بیماری ریوی او هرگز بهبود کامل پیدا نکرد و بعد از دو سال در پنجم دسامبر 2013 در 95سالگی در خانه خود درگذشت.
* استاد دانشگاه و مترجم که کتاب «راه دشوار آزادی» اثر نلسون ماندلا را در نشر اطلاعات ترجمه کرده و تاکنون هفت بار تجدید چاپ شده است.
نلسون ماندلا، رهبر نهضت مبارزه با تبعیض نژادی در آفریقای جنوبی، کسی است که جوانی و تمام زندگی خود را وقف تلاش برای احقاق حقوق هموطنان سیاهپوست خود کرد و در نهایت به سمبل آزادیخواهی در جهان تبدیل شد. پدرش رئیس یکی از قبایل سیاهپوست بود و ماندلا که در محیطی سنتی بزرگ شده بود، از همان نوجوانی با واقعیتی به نام آپارتاید یا همان سیستم تبعیض نژادی آشنا شد. او در رشته حقوق در دانشگاه تحصیل کرد و بعد به شغل وکالت در ژوهانسبورگ مشغول شد. ماندلا به گروههای ملیگرا و ضداستعماری گرایش پیدا کرد و در سال 1943 به عضویت کنگره ملی آفریقا درآمد و از جمله کسانی بود که در سال 1944 لیگ جوانان را بنیانگذاری کردند. او در دهه 50 میلادی نقش محوری در تجدید حیات کنگره ملی آفریقا داشت. دولت سفیدپوست سیستم حکومت تکنژادی موسوم به آپارتاید را دنبال میکرد که طبق آن همه چیز به نفع نژاد سفیدپوست بود. ماندلا در جریان مبارزات متهورانه خود با سیستم آپارتاید و مخالفت با سلطه سفیدپوستان بر این کشور بارها دستگیر شد. سرانجام در سال 1964 به عنوان رهبر زیرزمینی جنبش در دادگاه منفور ریوونیا مورد محاکمه قرار گرفت و در پایان این محاکمه ضمن سخنرانی چهارساعتهای بدون آنکه از اعمال گذشته خود ابراز ندامت کند اصول مبارزات و اهدافی را که در این سالها دنبال کرده بود بیان و تأکید کرد اگر دوباره فرصت آزاد زیستن به او داده شود، همان مبارزات را تا زمان برقراری عدالت و برابری در کشور از سر خواهد گرفت. او به حبس ابد محکوم شد اما آنچه به گفته خودش به او تسلی میداد این بود که مبارزه کنگره ملی آفریقا حتی در غیاب او هم ادامه دارد. سرانجام به دنبال فشارهای بینالمللی به دولت سفیدپوست و تلاشهای همرزمان ماندلا مبارزات به نتیجه رسید و رژیم سفیدپوست حاکم از بیم جنگ داخلی به زانو درآمد. ماندلا در 72سالگی بعد از 27 سال از زندان آزاد شد و مذاکرات پیچیدهای با دولت داشت که سرانجام به سیستم آپارتاید پایان داد. ماندلا که فردی ملیگرا بود، در جریان انتخاباتی آزاد به عنوان نخستین رئیسجمهور سیاهپوست آفریقای جنوبی به حکومت رسید و دولتش تلاش کرد وحدت و برابری نژادی را در کشور حاکم کند. دولت ائتلافی ماندلا متشکل از افراد سفیدپوست هم بود و با وجود اينکه خودش به اصول سوسیالیسم اعتقاد داشت اما سیستم لیبرال سابق را حفظ کرد و اصلاحات ارضی و مبارزه با فقر و گسترش خدمات بهداشتی را در رأس برنامههای دولت قرار داد. در ابتدای حکومت ماندلا نابرابری عظیمی از نظر تقسیم ثروت و خدمات بین گروههای سفید و سیاه وجود داشت. اکثر مناطق فاقد برق و آب آشامیدنی سالم و حتی مدرسه بودند و جوانان سیاهپوست بیکار بودند یا مشاغل کاذب داشتند. دولت ماندلا بودجه بیشتری را صرف خدمات اجتماعی و خدمات بهداشتی رایگان را برای کودکان زیر شش سال و مادران باردار اعلام كرد. او با فراهمكردن زمینه برای سرمایهگذاری خارجی فرصتهای شغلی جدیدی ایجاد کرد.
بعد از پایان دور اول ریاستجمهوریاش با وجود اصرار دیگران برای شرکت در دور دوم ریاستجمهوری از این اقدام خودداری کرد و بقیه عمرش را صرف شرکت در دیگر نهادهای بینالمللی بشردوست و خدمت به عدالت اجتماعی در سراسر جهان كرد.
ماندلا برای میلیونها نفر در سراسر جهان نمادی از غلبه امید بر نومیدی، عشق و ازخودگذشتگی بر تنفر و انتقامجویی است. علاوه بر جایزه صلح نوبل، بیش از 250 جایزه صلح بینالمللی به او اعطا شد که میتوانست ماندلا را به یکی از ثروتمندترین رهبران جهان تبدیل کند اما این بزرگمرد که در تمام زندگی چیزی را برای خود نخواسته بود و زندگیاش را وقف دیگران کرده بود، در اقدامی که میتواند الگوی رفتاری برای تمام سران جهان باشد. تمامی این جوایز و حتی بخش اعظم حقوق سالانه خود را به صندوقی که برای کودکان ایجاد کرده بود، بخشید.
ماندلا در فوریه سال 2011 به دلیل مشکلات تنفسی در بیمارستان بستری شد ولی بیماری ریوی او هرگز بهبود کامل پیدا نکرد و بعد از دو سال در پنجم دسامبر 2013 در 95سالگی در خانه خود درگذشت.
* استاد دانشگاه و مترجم که کتاب «راه دشوار آزادی» اثر نلسون ماندلا را در نشر اطلاعات ترجمه کرده و تاکنون هفت بار تجدید چاپ شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.