|

بی‌عملی در برابر دگرگونی‌های نسلی

محمدرضا نیک‌نژاد

این جمله بسیار شنیده می‌شود که «بچه‌های امروزی با بچه‌های گذشته بسیار فرق دارند». البته چنین نگاهی درباره بچه‌های دیروز که امروز 30 و 40 و 50 و ... ساله‌اند، نیز وجود داشته است؛ چراکه دگرگونی‌های نسلی، بخشی از روند طبیعی یک جامعه بوده و خواهند بود. اما نکته‌ای که به احتمال فراوان همه با آن همدل‌اند این است که اکنون شتاب دگرگونی‌های نسلی چه کمی و چه کیفی بسیار بیش از نسل‌های گذشته است و این شتاب وابستگی سرراستی با گسترش فناوری‌های ارتباطی، دسترسی همگانی به اینترنت و جریان کم‌وبیش آزاد اطلاعات دارد. جمع بزرگی از بچه‌های امروزی دارای اطلاعات و آگاهی‌های گسترده از خود و جهان پیرامونشان هستند. این آگاهی در برابر دانسته‌های نه‌چندان گسترده بزرگ‌ترها، اعتمادبه‌نفس و البته اقتداری برآمده از اطلاعات به جوانان و نوجوانان امروزی داده و زمینه به‌چالش‌کشیدن باورهای پدر و مادر و معلم و ... را فراهم کرده و بزرگ‌ترها را به دردسر انداخته و می‌اندازد. در روزهایی که کشور در شوک افزایش ناگهانی بهای بنزین و پیامدهای ناگوار آن بود، فضای کلاس و مدرسه نیز، به‌عنوان بخشی از جامعه، با آن درگیر بود و البته هست. با ورود به کلاس تکه‌پرانی‌های سیاسی آغاز می‌شد و گاه با واکنش دیگر دانش‌آموزان، گفت‌وگوها داغ‌تر می‌شد. در بسیاری از کلاس‌ها کنترل بچه‌ها و بازگرداندنشان به فضای آموزش به سختی انجام‌پذیر است. برای کسی که در رخدادهای سال‌های 78، 88، 96 و 98 معلم بوده و تجربه‌ای از رویکرد نسل‌های گوناگون در پیوند با چنین رخدادهایی داشته، مهم‌ترین چیزی که امروز به چشم می‌آید، تفاوت رویکرد دانش‌آموزان، به‌عنوان نسل‌های گوناگون جامعه است. از میان نکته‌های فراوان، دو مورد بیشتر به چشم می‌آید؛ افزایش آگاهی دانش‌آموزان و پیگیری بیشتر آنها. دوم دگرگونی نگاه سیاسی‌شان نسبت به دو سوی ماجرا.

1- با اینکه در روزهای اعتراض، اینترنت در دسترس نبود، اما اطلاعات پیشین و پسین بخش فراوانی از دانش‌آموزان در این زمینه بسیار زیاد بود؛ و البته با برقراری اینترنت به‌شدت افزایش یافت. با توجه به اشاره بسیاری از آنها به منابع خبری خود، بهره‌گیری شتابناک خانواده‌ها و به دنبال آن جوانان از ماهواره و شبکه‌های متنوع آن است. این در حالی است که صداوسیما در بخش بزرگی از خانواده‌ها مرجعیت خود را از دست داده و دیگر منبع موثقی به شمار نمی‌آید!
2- در سال 88 و در دو دبیرستان در مرکز پایتخت، نگاه اکثریت دانش‌آموزان به معترضان منفی یا در بهترین حالت خنثی بود. در گفت‌وگوهایی که در کلاس شکل می‌گرفت، بیشتر دانش‌آموزان ادعای تقلب را رد کرده و به‌شدت به مدعیان تقلب می‌تاختند، اما در اعتراض‌های 98، در همان منطقه جغرافیایی، بخشي قابل تامل از دانش‌آموزان با معترضان همدل بوده و به‌شدت با دوگانه‌سازی معترض- آشوبگر مخالفت می‌کردند. بی‌گمان سرعت و کیفیت تغییرات نسلی در جهان امروز نیازمند برخوردی متناسب با این تغییرات است. نسل‌های امروز مانند پدران و مادرانشان دست‌وپابسته نیستند و بدون ترس از چارچوب‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی می‌گذرند و به آسانی نیز تن به سبک زندگی پیشینیان نمی‌دهند. ازاین‌رو شیوه و ابزارهای پیشین در برخورد با نسل‌های کنونی و آینده کارایی خویش را از دست داده و پافشاری بر روش‌های گذشته بیش از پیش جوانان و نوجوانان را از باورها، چارچوب‌ها و روش‌های پیشین گریزان می‌کند. گمانی نیست که جامعه و دولتمردان برای کنارآمدن با این نسل‌ها نیازمند خانه‌تکانی در اندیشه‌ها و روش‌های خود است. اینکه تا چه اندازه این ضرورت از سوی جامعه و دست‌اندرکاران به درستی درک و برایش برنامه‌ریزی شود، شوربختانه با اماواگرهای جدی روبه‌روست!

این جمله بسیار شنیده می‌شود که «بچه‌های امروزی با بچه‌های گذشته بسیار فرق دارند». البته چنین نگاهی درباره بچه‌های دیروز که امروز 30 و 40 و 50 و ... ساله‌اند، نیز وجود داشته است؛ چراکه دگرگونی‌های نسلی، بخشی از روند طبیعی یک جامعه بوده و خواهند بود. اما نکته‌ای که به احتمال فراوان همه با آن همدل‌اند این است که اکنون شتاب دگرگونی‌های نسلی چه کمی و چه کیفی بسیار بیش از نسل‌های گذشته است و این شتاب وابستگی سرراستی با گسترش فناوری‌های ارتباطی، دسترسی همگانی به اینترنت و جریان کم‌وبیش آزاد اطلاعات دارد. جمع بزرگی از بچه‌های امروزی دارای اطلاعات و آگاهی‌های گسترده از خود و جهان پیرامونشان هستند. این آگاهی در برابر دانسته‌های نه‌چندان گسترده بزرگ‌ترها، اعتمادبه‌نفس و البته اقتداری برآمده از اطلاعات به جوانان و نوجوانان امروزی داده و زمینه به‌چالش‌کشیدن باورهای پدر و مادر و معلم و ... را فراهم کرده و بزرگ‌ترها را به دردسر انداخته و می‌اندازد. در روزهایی که کشور در شوک افزایش ناگهانی بهای بنزین و پیامدهای ناگوار آن بود، فضای کلاس و مدرسه نیز، به‌عنوان بخشی از جامعه، با آن درگیر بود و البته هست. با ورود به کلاس تکه‌پرانی‌های سیاسی آغاز می‌شد و گاه با واکنش دیگر دانش‌آموزان، گفت‌وگوها داغ‌تر می‌شد. در بسیاری از کلاس‌ها کنترل بچه‌ها و بازگرداندنشان به فضای آموزش به سختی انجام‌پذیر است. برای کسی که در رخدادهای سال‌های 78، 88، 96 و 98 معلم بوده و تجربه‌ای از رویکرد نسل‌های گوناگون در پیوند با چنین رخدادهایی داشته، مهم‌ترین چیزی که امروز به چشم می‌آید، تفاوت رویکرد دانش‌آموزان، به‌عنوان نسل‌های گوناگون جامعه است. از میان نکته‌های فراوان، دو مورد بیشتر به چشم می‌آید؛ افزایش آگاهی دانش‌آموزان و پیگیری بیشتر آنها. دوم دگرگونی نگاه سیاسی‌شان نسبت به دو سوی ماجرا.

1- با اینکه در روزهای اعتراض، اینترنت در دسترس نبود، اما اطلاعات پیشین و پسین بخش فراوانی از دانش‌آموزان در این زمینه بسیار زیاد بود؛ و البته با برقراری اینترنت به‌شدت افزایش یافت. با توجه به اشاره بسیاری از آنها به منابع خبری خود، بهره‌گیری شتابناک خانواده‌ها و به دنبال آن جوانان از ماهواره و شبکه‌های متنوع آن است. این در حالی است که صداوسیما در بخش بزرگی از خانواده‌ها مرجعیت خود را از دست داده و دیگر منبع موثقی به شمار نمی‌آید!
2- در سال 88 و در دو دبیرستان در مرکز پایتخت، نگاه اکثریت دانش‌آموزان به معترضان منفی یا در بهترین حالت خنثی بود. در گفت‌وگوهایی که در کلاس شکل می‌گرفت، بیشتر دانش‌آموزان ادعای تقلب را رد کرده و به‌شدت به مدعیان تقلب می‌تاختند، اما در اعتراض‌های 98، در همان منطقه جغرافیایی، بخشي قابل تامل از دانش‌آموزان با معترضان همدل بوده و به‌شدت با دوگانه‌سازی معترض- آشوبگر مخالفت می‌کردند. بی‌گمان سرعت و کیفیت تغییرات نسلی در جهان امروز نیازمند برخوردی متناسب با این تغییرات است. نسل‌های امروز مانند پدران و مادرانشان دست‌وپابسته نیستند و بدون ترس از چارچوب‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی می‌گذرند و به آسانی نیز تن به سبک زندگی پیشینیان نمی‌دهند. ازاین‌رو شیوه و ابزارهای پیشین در برخورد با نسل‌های کنونی و آینده کارایی خویش را از دست داده و پافشاری بر روش‌های گذشته بیش از پیش جوانان و نوجوانان را از باورها، چارچوب‌ها و روش‌های پیشین گریزان می‌کند. گمانی نیست که جامعه و دولتمردان برای کنارآمدن با این نسل‌ها نیازمند خانه‌تکانی در اندیشه‌ها و روش‌های خود است. اینکه تا چه اندازه این ضرورت از سوی جامعه و دست‌اندرکاران به درستی درک و برایش برنامه‌ریزی شود، شوربختانه با اماواگرهای جدی روبه‌روست!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.