آخرين هفته آبان و فيل و اتاق تاريک
كامبيز نوروزي
چرا دولت از وقايع آخرين هفته آبان هيچ گزارش رسمي مستند و دقيقی نميدهد؟ وقايع آخرين هفته آبان 98، هرچه بوده، هر ماهيتي داشته و از هر سو که نگاه شود، چنان اهميت کمنظیری دارد که همه نگاهها را به خود جلب کرده و اثرات قابلملاحظهاي در جامعه و سياست ايران برجا گذاشته است. رسانههاي رسمي داخل کشور اطلاعات مستندي که ارزش حرفهاي و اقناعي داشته باشد، منتشر نميکنند. صداوسيما که به سنت ديرينه به همان شيوه کليشهاي و بياثر خود در خبر و تحليل مشغول است. ميدان حرفهاي مطبوعات و خبرگزاريهاي رسمي را نيز چنان نگذاشتهاند که به آنچه از نظر اصول حرفه روزنامهنگاري ضروري است، عمل کنند. زيانهاي اين آشفتهبازار خبري، اگر از اصل وقايع آخرين هفته آبانماه بيشتر نباشد، کمتر نيست. در وضعيتي که رسانههاي رسمي قادر به تأمين مؤثر اطلاعات و اخبار نيستند، مثل بقيه موارد فضاي مجازي منبع خبر شده است و باز مثل هميشه امکان تأیید و تکذیب بخش بزرگي از خبرهايي که در اين محيط منتشر ميشوند، وجود ندارد. در ميان آنها اگرچه خبرهاي درست وجود دارد اما خيلي خبرها ممکن است يا از پايه کذب باشد يا در آنها اغراق شده باشد. مردم هم بعضي سرخوش، برخي بيخبر، سردرگم، عصباني، اندوهگين و بعضی نااميد و سرخورده هستند. دولت نميتواند چنين به احوال مردمان بياعتنا باشد. اگر مسئوليت همه امور را برعهده ندارد، مسئوليت اطلاعرساني دقيق از طريق گزارش رسمي را که ميتواند به انجام رساند. در آخرين هفته آبان 98 چه گذشت؟ کساني کشته شدند. آنها که بودند؟ چندنفر بودند؟ خيليها مجروح شدند. اموال زيادي از مردم آسيبهاي فراوان ديد. بعضي شهرها در آشوب غوطه خوردند. ماجرا از کجا و چرا و چگونه شروع شد؟ و به کجا رفت و به کجا رسيد؟ دولت سکوت کرده است. هيچ نميگويد. اگر از سوءتدبير در ماجراي آخرين هفته آبان و شيوه اعلام افزايش قيمت بنزين بگذريم، اگر از سخنان متناقض آقاي رئيسجمهور درباره قيمت بنزين در نيمه دوم آبان بگذريم، اگر از نکات حقوقي مربوط به افزايش قيمت بنزين بگذريم، آنچه در آخرين هفته آبان 98 گذشت، فراتر از محدوده عمل يک قوه بود و نميتوان آن را فقط به رئيسجمهور و دولت او محدود کرد؛ اما اينک، با پايان يافتن ماجراها، مسئوليت اصلي اطلاعرساني برعهده دولت است. دولت حسن روحاني، از سال 92 تاکنون بيشترين شعارها را درباره گردش اطلاعات و شفافيت داده اما کمترين اقدام عملي را در اين زمينه به کار بسته است. اينک نيز در بر همان پاشنه پنهانکاري ميچرخد. اهميتندادن به افکار عمومي و حقوق ملتي که به موجب اصل 56 قانون اساسي حاکميت ملي از آن آنهاست، نهتنها از حيث حقوقي درست نيست بلکه زيانهاي هنگفتي به باورهاي مردم ميزند. تجربه نشان داده اگر اطلاعرساني صادقانه و دقيق و شفافی انجام شود، جامعه سازگارتر و آرامتر خواهد بود و اثرگذاري شبهرسانههاي شبکه مجازي و رسانههاي فارسيزبان خارج از کشور کاهش خواهد يافت.
در توفان درهمريخته اخبار و شبهاخباري که اينک در فضاي مجازي جريان دارد، معلوم نيست چه رخ داده است. سکوت دولت به اين آشفتگي دامن ميزند.
آيا براي کشتهها و مجروحان حقوقي قائلاند يا نه. اگر نه چرا؟ و اگر آري چگونه اين حقوق بايد استيفا شود؟ چه چيز باعث شد که يک تصميم اقتصادي، بجا يا نابجا، چنين آثار تلخ و پرهزينهاي برجاي گذارد؟
خيلي پرسشهاي ديگر نيز وجود دارد. دولت باید گزارش مکتوب و مستند و همهجانبهاي از آنچه گذشت منتشر کند تا هم بتواند پاسخ افکار عمومي را بدهد و هم اخبار را مديريت کند.
سياست ناکارآمد بيخبرگذاشتن افکار عمومي، حکايت همان قصه معروف مولانا در مثنوي و اتاق تاريکي است که هرکس بايد گمان برد که چه چيزي درون اتاق است. هرکس قسمتي از بدن فيل را که لمس ميکند، تمام حقيقت ميپندارد. طبيعي است که اين ابهام مانع از فهم دقيق ماجرا شده و در جامعه سياسي، جامعه مدني و حتي در ميان تصميمگيران کشوري راه را براي کشف و فهم واقعيتهايي که درون جامعه ايران ميگذرد، تنگ ميکند. نافهمي يا کجفهمي نميگذارد از مشکلات و مسائل گرهگشايي شود.
به حق گردش آزاد اطلاعات احترام بگذاريد.
چرا دولت از وقايع آخرين هفته آبان هيچ گزارش رسمي مستند و دقيقی نميدهد؟ وقايع آخرين هفته آبان 98، هرچه بوده، هر ماهيتي داشته و از هر سو که نگاه شود، چنان اهميت کمنظیری دارد که همه نگاهها را به خود جلب کرده و اثرات قابلملاحظهاي در جامعه و سياست ايران برجا گذاشته است. رسانههاي رسمي داخل کشور اطلاعات مستندي که ارزش حرفهاي و اقناعي داشته باشد، منتشر نميکنند. صداوسيما که به سنت ديرينه به همان شيوه کليشهاي و بياثر خود در خبر و تحليل مشغول است. ميدان حرفهاي مطبوعات و خبرگزاريهاي رسمي را نيز چنان نگذاشتهاند که به آنچه از نظر اصول حرفه روزنامهنگاري ضروري است، عمل کنند. زيانهاي اين آشفتهبازار خبري، اگر از اصل وقايع آخرين هفته آبانماه بيشتر نباشد، کمتر نيست. در وضعيتي که رسانههاي رسمي قادر به تأمين مؤثر اطلاعات و اخبار نيستند، مثل بقيه موارد فضاي مجازي منبع خبر شده است و باز مثل هميشه امکان تأیید و تکذیب بخش بزرگي از خبرهايي که در اين محيط منتشر ميشوند، وجود ندارد. در ميان آنها اگرچه خبرهاي درست وجود دارد اما خيلي خبرها ممکن است يا از پايه کذب باشد يا در آنها اغراق شده باشد. مردم هم بعضي سرخوش، برخي بيخبر، سردرگم، عصباني، اندوهگين و بعضی نااميد و سرخورده هستند. دولت نميتواند چنين به احوال مردمان بياعتنا باشد. اگر مسئوليت همه امور را برعهده ندارد، مسئوليت اطلاعرساني دقيق از طريق گزارش رسمي را که ميتواند به انجام رساند. در آخرين هفته آبان 98 چه گذشت؟ کساني کشته شدند. آنها که بودند؟ چندنفر بودند؟ خيليها مجروح شدند. اموال زيادي از مردم آسيبهاي فراوان ديد. بعضي شهرها در آشوب غوطه خوردند. ماجرا از کجا و چرا و چگونه شروع شد؟ و به کجا رفت و به کجا رسيد؟ دولت سکوت کرده است. هيچ نميگويد. اگر از سوءتدبير در ماجراي آخرين هفته آبان و شيوه اعلام افزايش قيمت بنزين بگذريم، اگر از سخنان متناقض آقاي رئيسجمهور درباره قيمت بنزين در نيمه دوم آبان بگذريم، اگر از نکات حقوقي مربوط به افزايش قيمت بنزين بگذريم، آنچه در آخرين هفته آبان 98 گذشت، فراتر از محدوده عمل يک قوه بود و نميتوان آن را فقط به رئيسجمهور و دولت او محدود کرد؛ اما اينک، با پايان يافتن ماجراها، مسئوليت اصلي اطلاعرساني برعهده دولت است. دولت حسن روحاني، از سال 92 تاکنون بيشترين شعارها را درباره گردش اطلاعات و شفافيت داده اما کمترين اقدام عملي را در اين زمينه به کار بسته است. اينک نيز در بر همان پاشنه پنهانکاري ميچرخد. اهميتندادن به افکار عمومي و حقوق ملتي که به موجب اصل 56 قانون اساسي حاکميت ملي از آن آنهاست، نهتنها از حيث حقوقي درست نيست بلکه زيانهاي هنگفتي به باورهاي مردم ميزند. تجربه نشان داده اگر اطلاعرساني صادقانه و دقيق و شفافی انجام شود، جامعه سازگارتر و آرامتر خواهد بود و اثرگذاري شبهرسانههاي شبکه مجازي و رسانههاي فارسيزبان خارج از کشور کاهش خواهد يافت.
در توفان درهمريخته اخبار و شبهاخباري که اينک در فضاي مجازي جريان دارد، معلوم نيست چه رخ داده است. سکوت دولت به اين آشفتگي دامن ميزند.
آيا براي کشتهها و مجروحان حقوقي قائلاند يا نه. اگر نه چرا؟ و اگر آري چگونه اين حقوق بايد استيفا شود؟ چه چيز باعث شد که يک تصميم اقتصادي، بجا يا نابجا، چنين آثار تلخ و پرهزينهاي برجاي گذارد؟
خيلي پرسشهاي ديگر نيز وجود دارد. دولت باید گزارش مکتوب و مستند و همهجانبهاي از آنچه گذشت منتشر کند تا هم بتواند پاسخ افکار عمومي را بدهد و هم اخبار را مديريت کند.
سياست ناکارآمد بيخبرگذاشتن افکار عمومي، حکايت همان قصه معروف مولانا در مثنوي و اتاق تاريکي است که هرکس بايد گمان برد که چه چيزي درون اتاق است. هرکس قسمتي از بدن فيل را که لمس ميکند، تمام حقيقت ميپندارد. طبيعي است که اين ابهام مانع از فهم دقيق ماجرا شده و در جامعه سياسي، جامعه مدني و حتي در ميان تصميمگيران کشوري راه را براي کشف و فهم واقعيتهايي که درون جامعه ايران ميگذرد، تنگ ميکند. نافهمي يا کجفهمي نميگذارد از مشکلات و مسائل گرهگشايي شود.
به حق گردش آزاد اطلاعات احترام بگذاريد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.