جمعه سیاه
گیتی صفرزاده
هر کس در کاری حرفهای است، من هم یک تاکسیسوار حرفهای هستم. از آنجا که اهل رانندگی نیستم، اغلب مسیرهای روزانهام را یا پیاده یا با تاکسی میروم. در چهار دهه تاکسیسواری اطلاعات ذیقیمتیای درباره روحیات و چموخم رانندگان تاکسی به دست آوردهام، آنقدر که میتوانم یک فرهنگ شناخت رانندگان تاکسی در تهران بنویسم؛ از ویژگیهایشان، علايقشان، زبان گفتار و حرکاتشان، دستهبندیهای درونگروهیشان و بسیاری ظرایف دیگر. یک بخش مهم این دایرهالمعارفی که روزی تألیف خواهم کرد، حتما این خواهد بود که در همه این سالهای تاکسیسواری حتی یک بار هم ندیدم که مسافری سوار تاکسی شود، ناگهان بگوید ای وای کیف پولم را جا گذاشتهام و راننده تاکسی درجا بزند کنار و بگوید بفرمایید پیاده شوید. هیچوقت ندیدم که یک راننده تاکسی در این مواقع غیر از مهم نیست و اشکالی ندارد و ای بابا حالا اتفاقی است که افتاده، حرف دیگری بزند و قطعا مسافر را هم تا مقصد موردنظر رسانده و خیرپیش هم گفته است. همان راننده تاکسیهایی که ما هزاران بار سر 500 تومان کرایه اضافی یا نازکردنشان در روزهای بارانی با آنها درگیر میشویم، در مقابل استیصال و نگرانی مسافری که کیف پولش را جا گذاشته است، هیچوقت با او دست به یقه نمیشوند. این یک خصیصه فرهنگی و روانشناختی در میان رانندگان تاکسی ایرانی است. کاری به اینکه ریشهاش از کجاست یا چقدر فضیلت است، ندارم. نمیخواهم آن را ارزشگذاری اخلاقی کنم( گرچه در چشم من باارزش است) فقط میخواهم این نکته را بگویم که این یک ویژگی رفتاری مربوط به همین جامعه است، چه بسا اگر این عمل را یک راننده تاکسی در نیویورک انجام دهد، عمل بیربط و مضحکی به نظر بیاید و حتی سازوکار زندگیشان را بههم بزند. چون رفتارها و خصوصیات فرهنگی هر جامعهای متناسب با شرایط و الگوها و سازوکارهای خودش هستند و در همان چارچوب معنا یا ارزش پیدا میکنند. تا اینجا را داشته باشید تا بگویم از یک هفته قبل هر روز در حال دریافت پیامکهای متعددی بودم که با کمال مسرت اعلام میکردند به مناسبت بلک فرایدی
(black friday)، ملحفهها، قابلمههای نسوز، جلیقههای ایکس لارژ، کرمهای لکهبر، ساعت سخنگو و پوشاک زیر و رو و خیلی اقلام دیگر را با تخفیف حیرتآوری عرضه میکنند؛ آن هم نه یک روز، بلکه چندین روز، آنهم نه همه اجناس، بلکه بعضی جنسها، آنهم نه در یک شعبه، بلکه در همه شعب، آنهم نه با یک بار پیامک، بلکه با چندین بار پیامک، آنهم... خلاصه اینکه در مدت دو، سه روز دچار آلرژی بلک فرایدی شدم. بلک فرایدی قطعا در آن طرف دنیا متناسب با فرهنگ و ساختار خودشان معنا و مفهومی دارد، خوب یا بدبودنش، همراهششدن یا نشدن هم مقولهای مربوط به ساکنان همانجاست. عرضم این است به همان اندازه که اگر راننده تاکسیای در نیویورک به مسافری بگوید آبجی به جای پول کرایه جایی صدقه بده، بیربط و معنا به نظر میآید، بلک فرایدی برگزارکردن وطنی هم با این شکل و شمایل چیز بیربط و مضحکی است. ما اینجا جمعه سیاه نداریم عزیزدل برادر.
هر کس در کاری حرفهای است، من هم یک تاکسیسوار حرفهای هستم. از آنجا که اهل رانندگی نیستم، اغلب مسیرهای روزانهام را یا پیاده یا با تاکسی میروم. در چهار دهه تاکسیسواری اطلاعات ذیقیمتیای درباره روحیات و چموخم رانندگان تاکسی به دست آوردهام، آنقدر که میتوانم یک فرهنگ شناخت رانندگان تاکسی در تهران بنویسم؛ از ویژگیهایشان، علايقشان، زبان گفتار و حرکاتشان، دستهبندیهای درونگروهیشان و بسیاری ظرایف دیگر. یک بخش مهم این دایرهالمعارفی که روزی تألیف خواهم کرد، حتما این خواهد بود که در همه این سالهای تاکسیسواری حتی یک بار هم ندیدم که مسافری سوار تاکسی شود، ناگهان بگوید ای وای کیف پولم را جا گذاشتهام و راننده تاکسی درجا بزند کنار و بگوید بفرمایید پیاده شوید. هیچوقت ندیدم که یک راننده تاکسی در این مواقع غیر از مهم نیست و اشکالی ندارد و ای بابا حالا اتفاقی است که افتاده، حرف دیگری بزند و قطعا مسافر را هم تا مقصد موردنظر رسانده و خیرپیش هم گفته است. همان راننده تاکسیهایی که ما هزاران بار سر 500 تومان کرایه اضافی یا نازکردنشان در روزهای بارانی با آنها درگیر میشویم، در مقابل استیصال و نگرانی مسافری که کیف پولش را جا گذاشته است، هیچوقت با او دست به یقه نمیشوند. این یک خصیصه فرهنگی و روانشناختی در میان رانندگان تاکسی ایرانی است. کاری به اینکه ریشهاش از کجاست یا چقدر فضیلت است، ندارم. نمیخواهم آن را ارزشگذاری اخلاقی کنم( گرچه در چشم من باارزش است) فقط میخواهم این نکته را بگویم که این یک ویژگی رفتاری مربوط به همین جامعه است، چه بسا اگر این عمل را یک راننده تاکسی در نیویورک انجام دهد، عمل بیربط و مضحکی به نظر بیاید و حتی سازوکار زندگیشان را بههم بزند. چون رفتارها و خصوصیات فرهنگی هر جامعهای متناسب با شرایط و الگوها و سازوکارهای خودش هستند و در همان چارچوب معنا یا ارزش پیدا میکنند. تا اینجا را داشته باشید تا بگویم از یک هفته قبل هر روز در حال دریافت پیامکهای متعددی بودم که با کمال مسرت اعلام میکردند به مناسبت بلک فرایدی
(black friday)، ملحفهها، قابلمههای نسوز، جلیقههای ایکس لارژ، کرمهای لکهبر، ساعت سخنگو و پوشاک زیر و رو و خیلی اقلام دیگر را با تخفیف حیرتآوری عرضه میکنند؛ آن هم نه یک روز، بلکه چندین روز، آنهم نه همه اجناس، بلکه بعضی جنسها، آنهم نه در یک شعبه، بلکه در همه شعب، آنهم نه با یک بار پیامک، بلکه با چندین بار پیامک، آنهم... خلاصه اینکه در مدت دو، سه روز دچار آلرژی بلک فرایدی شدم. بلک فرایدی قطعا در آن طرف دنیا متناسب با فرهنگ و ساختار خودشان معنا و مفهومی دارد، خوب یا بدبودنش، همراهششدن یا نشدن هم مقولهای مربوط به ساکنان همانجاست. عرضم این است به همان اندازه که اگر راننده تاکسیای در نیویورک به مسافری بگوید آبجی به جای پول کرایه جایی صدقه بده، بیربط و معنا به نظر میآید، بلک فرایدی برگزارکردن وطنی هم با این شکل و شمایل چیز بیربط و مضحکی است. ما اینجا جمعه سیاه نداریم عزیزدل برادر.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.