5 سال پس از آتشسوزی سینما «جمهوری»
آیا «نیاگارا» دوباره متولد میشود؟
سعید برآبادی
باران میآید، درست شبیه بیستوپنجم آبان همان سال، همان سالی که عکسهای سیاه و سفید خندههای بازیگران که روی سر در سینما جا خوش کرده بودند با حرارت، چروکیدند، زرد شدند و مثل برگهای آبانی فرو ریختند اما نه با دانههای باران که با شعلههای آتش. پنج سال گذشته از آن روز پرهیاهو در خیابان جمهوری، وقتی که مرد، دستهایش را به سرش میکوبید و توی خیابان داد میزد: «آتیش! آتیش! سینما سوخت!» کرکره اخم سینما از همان روز پایین آمد، بدنه آبیاش، سیاه شده بود و صندلیهای خارجیاش، جزغاله، تا در التهاب خودکشی سینماهای قدیمی تهران، این سینمای 50ساله، «دیگر کشتهای» باشد روی دست صاحبانش که از قضا، خود از دنیای پرده سینما بودند و زاییچهشان به سعدی سینمای ایران میرسید.
علی مصفا دست در جیب قدم زد تمام آن خاطره
نیم قرنی را، انگار که در انبار زغال راه میرود، نگاتیوهای سوخته توقف کرده بودند و شخص اولها نه با چاقوی دوست میمردند نه با توطئه دشمن. در میان راهروها، به لیلا حاتمی برخورد با همان دهان نیمه باز و مبهوت که انگار همین حالا از فیلم لیلا درآمده و باورش نمیشود این خاکدانی، روزی لبخند محمدعلی فردین و بعدها پدرش، علی حاتمی را به خود دیده و برکتش به خاطر دستی بوده که بر سفره فیلمهای روزگاران دور دراز کرده، «قیصر» کیمیایی تا «دسته سیسیلیها» آلن دنو.
پنج سال تهران با خانواده حاتمی که صاحبان نیمی از سینما «جمهوری» بودند، دندان روی جگر گذاشت تا تکلیف چهار ساعت سوختن سینما روشن شود، روشن نشد! گفتند کار بعضیها بوده اما معلوم نشد. همسر علی حاتمی میگوید که نه گزارشی آمد و نه پیغامی و حالا انگار آن جگر دیگر زخم شده و خانواده حاتمی، خود آستین بالا زدهاند برای نجات این سینمای نیمه مرده، در خیابانی که پر از سینماهای مرده است. معماری سینما جمهوری، دستپخت ارامنه است که سند بهترینهای معماری تهران را به نام خود زدهاند؛ «پل آبکار» ارمنی، بنای سینما را طوری ساخت که فقط تراساش، هزارو700 صندلی داشته باشد و نامش را گذاشتند «نیاگارا» تا انگاری تماشای فروریختن آبها باشد بر پرده نقرهای. حالا هم زهرا حاتمی میگوید اگر قرعه فال خرید این سینما به نام خانواده حاتمی بیفتد، معماری آن دستکاری نخواهد شد و آنچه تنها تغییر میکند، فضای داخلی سینماست که کاملا سوخته و احتمالا بازسازی آن دو، سه سالی زمان ببرد! انگار اینبار باد هم موافق میوزد، قانون، حق اول را در مزایده به شریک میدهد و از آنجا که خانواده حاتمی تنها شریک بنیاد مستضعفان است در این سینما، بعید نیست برنده این
مزایده، دختر و همسر کارگردان «هزار دستان» باشند و اگر آنها باشند، زهرا حاتمی، همسر علی حاتمی از همین حالا به «شرق» قول میدهد که تریای معروف سینما دوباره راه بیفتد و آب به همان جو برگردد که بود.
همسر علی حاتمی حرفی از قیمت نمیزند، همهچیز تا یکی، دو هفته دیگر سربسته خواهد ماند تا مزایده بهخوبی و خوشی برگزار شود اما انگار قیمت هرچه باشد، لااقل برای پایتختنشینها میارزد که مدام این روزها، از خرابشدن و آوارشدن و تخریبشدن میشنوند. زندهشدن نیاگارا، زندهشدن یک سینمای معمولی و حتی قدیمی نیست، زندهشدن خاطره پاسوختههای سینمای ایران است، از فردین و برادرش گرفته که سالها، صاحب این سینما بودهاند تا علی حاتمی و همسرش و دخترشان لیلا که زنجیره نسلهای زندهنگهداشتن این سینما هستند. اما کسی از آن همه خاطره که دود شده و به هوا رفته چیزی نمیگوید. حلقههای فیلم، پوسترها، صندلیهای متحرک فرانسوی، پردههایی که روزی عریضترین پردههای سینماهای ایران بودند و هزارویک خاطره دیگر که حالا فقدانشان، از ساختمان سینما، بیغولهای ساخته در هیاهوی بازار موبایل و پوشاک و تلویزیونهای چندینهزار اینچ! مردم دیگر این روزها، سینما نمیروند، از روبهروی نیاگارای سوخته رد میشوند و «سینمای خانگی» به خانه میبرند و تهران در خسارت این فقدانهای پشت سر هم، از «کجایی»اش کم میشود و به پهنای پیه «چیستی»اش میافزاید تا
خیابان جمهوری، بعد از لالهزار، دومین مقتل سینماهای تهران باشد.
«جمهوری» اگر زنده شود، تریایش دوباره با بوی همان قهوهها راه خواهد افتاد و دوباره پاتوقی میشود برای آنهایی که در این بارانهای از همهجا بیخبر، سقفی میخواهند برای یلهدادن و در خنکای آبان گوشسپردن به نوای خاطرهها و فیلمبازهایی که باز ،گرد یادگار سعدی سینمای ایران جمع خواهند شد و از «کمالالملک» و «سلطان صاحبقران» و «دلشدگان» خواهند گفت.
باران میآید و در سینما همچنان بسته است؛ مزایده جایی دیگر و در ساختمانی شیکتر در حال برگزاری است تا تکلیف نصف سهم سینما روشن شود. آگهی مزایده خبر از آن میدهد که قرار است این ملک 1293/26متری با قیمت پایه دومیلیاردو550میلیونتومان با عنوان ساختمان فرهنگی- مذهبی به مزایده گذاشته شود و اگر آنطور که همسر علی حاتمی پیشبینی میکند، برد با خانواده آنها باشد، چند سال دیگر، ققنوس «جمهوری» از تل خاکستر عامدانهاش بیرون خواهد زد. شاید روزگار بشود شبیه آن دیالوگ علی مصفا در فیلم پری، آنجایی که میگوید: «آدم باید بتونه پایین یه تپه دراز بکشه - با گلوی پاره و خونی که آرومآروم میره تا بمیره - و همین موقع اگه یه دختر زیبا یا یه پیرزن با یه کوزه قشنگ روی سرش از کنارش بگذره، باید بتونه خودش رو یه بازو بلند کنه ببینه که کوزه صحیح و سالم به بالای تپه میرسه....» حالا تهران با همین گلوی بریده در این روزهای بارانی، نیم خیز شده است به تماشای حمل آن کوزه و منتظر است ببیند آیا کوزه «جمهوری» سالم به مقصد میرسد یا نه.
باران میآید، درست شبیه بیستوپنجم آبان همان سال، همان سالی که عکسهای سیاه و سفید خندههای بازیگران که روی سر در سینما جا خوش کرده بودند با حرارت، چروکیدند، زرد شدند و مثل برگهای آبانی فرو ریختند اما نه با دانههای باران که با شعلههای آتش. پنج سال گذشته از آن روز پرهیاهو در خیابان جمهوری، وقتی که مرد، دستهایش را به سرش میکوبید و توی خیابان داد میزد: «آتیش! آتیش! سینما سوخت!» کرکره اخم سینما از همان روز پایین آمد، بدنه آبیاش، سیاه شده بود و صندلیهای خارجیاش، جزغاله، تا در التهاب خودکشی سینماهای قدیمی تهران، این سینمای 50ساله، «دیگر کشتهای» باشد روی دست صاحبانش که از قضا، خود از دنیای پرده سینما بودند و زاییچهشان به سعدی سینمای ایران میرسید.
علی مصفا دست در جیب قدم زد تمام آن خاطره
نیم قرنی را، انگار که در انبار زغال راه میرود، نگاتیوهای سوخته توقف کرده بودند و شخص اولها نه با چاقوی دوست میمردند نه با توطئه دشمن. در میان راهروها، به لیلا حاتمی برخورد با همان دهان نیمه باز و مبهوت که انگار همین حالا از فیلم لیلا درآمده و باورش نمیشود این خاکدانی، روزی لبخند محمدعلی فردین و بعدها پدرش، علی حاتمی را به خود دیده و برکتش به خاطر دستی بوده که بر سفره فیلمهای روزگاران دور دراز کرده، «قیصر» کیمیایی تا «دسته سیسیلیها» آلن دنو.
پنج سال تهران با خانواده حاتمی که صاحبان نیمی از سینما «جمهوری» بودند، دندان روی جگر گذاشت تا تکلیف چهار ساعت سوختن سینما روشن شود، روشن نشد! گفتند کار بعضیها بوده اما معلوم نشد. همسر علی حاتمی میگوید که نه گزارشی آمد و نه پیغامی و حالا انگار آن جگر دیگر زخم شده و خانواده حاتمی، خود آستین بالا زدهاند برای نجات این سینمای نیمه مرده، در خیابانی که پر از سینماهای مرده است. معماری سینما جمهوری، دستپخت ارامنه است که سند بهترینهای معماری تهران را به نام خود زدهاند؛ «پل آبکار» ارمنی، بنای سینما را طوری ساخت که فقط تراساش، هزارو700 صندلی داشته باشد و نامش را گذاشتند «نیاگارا» تا انگاری تماشای فروریختن آبها باشد بر پرده نقرهای. حالا هم زهرا حاتمی میگوید اگر قرعه فال خرید این سینما به نام خانواده حاتمی بیفتد، معماری آن دستکاری نخواهد شد و آنچه تنها تغییر میکند، فضای داخلی سینماست که کاملا سوخته و احتمالا بازسازی آن دو، سه سالی زمان ببرد! انگار اینبار باد هم موافق میوزد، قانون، حق اول را در مزایده به شریک میدهد و از آنجا که خانواده حاتمی تنها شریک بنیاد مستضعفان است در این سینما، بعید نیست برنده این
مزایده، دختر و همسر کارگردان «هزار دستان» باشند و اگر آنها باشند، زهرا حاتمی، همسر علی حاتمی از همین حالا به «شرق» قول میدهد که تریای معروف سینما دوباره راه بیفتد و آب به همان جو برگردد که بود.
همسر علی حاتمی حرفی از قیمت نمیزند، همهچیز تا یکی، دو هفته دیگر سربسته خواهد ماند تا مزایده بهخوبی و خوشی برگزار شود اما انگار قیمت هرچه باشد، لااقل برای پایتختنشینها میارزد که مدام این روزها، از خرابشدن و آوارشدن و تخریبشدن میشنوند. زندهشدن نیاگارا، زندهشدن یک سینمای معمولی و حتی قدیمی نیست، زندهشدن خاطره پاسوختههای سینمای ایران است، از فردین و برادرش گرفته که سالها، صاحب این سینما بودهاند تا علی حاتمی و همسرش و دخترشان لیلا که زنجیره نسلهای زندهنگهداشتن این سینما هستند. اما کسی از آن همه خاطره که دود شده و به هوا رفته چیزی نمیگوید. حلقههای فیلم، پوسترها، صندلیهای متحرک فرانسوی، پردههایی که روزی عریضترین پردههای سینماهای ایران بودند و هزارویک خاطره دیگر که حالا فقدانشان، از ساختمان سینما، بیغولهای ساخته در هیاهوی بازار موبایل و پوشاک و تلویزیونهای چندینهزار اینچ! مردم دیگر این روزها، سینما نمیروند، از روبهروی نیاگارای سوخته رد میشوند و «سینمای خانگی» به خانه میبرند و تهران در خسارت این فقدانهای پشت سر هم، از «کجایی»اش کم میشود و به پهنای پیه «چیستی»اش میافزاید تا
خیابان جمهوری، بعد از لالهزار، دومین مقتل سینماهای تهران باشد.
«جمهوری» اگر زنده شود، تریایش دوباره با بوی همان قهوهها راه خواهد افتاد و دوباره پاتوقی میشود برای آنهایی که در این بارانهای از همهجا بیخبر، سقفی میخواهند برای یلهدادن و در خنکای آبان گوشسپردن به نوای خاطرهها و فیلمبازهایی که باز ،گرد یادگار سعدی سینمای ایران جمع خواهند شد و از «کمالالملک» و «سلطان صاحبقران» و «دلشدگان» خواهند گفت.
باران میآید و در سینما همچنان بسته است؛ مزایده جایی دیگر و در ساختمانی شیکتر در حال برگزاری است تا تکلیف نصف سهم سینما روشن شود. آگهی مزایده خبر از آن میدهد که قرار است این ملک 1293/26متری با قیمت پایه دومیلیاردو550میلیونتومان با عنوان ساختمان فرهنگی- مذهبی به مزایده گذاشته شود و اگر آنطور که همسر علی حاتمی پیشبینی میکند، برد با خانواده آنها باشد، چند سال دیگر، ققنوس «جمهوری» از تل خاکستر عامدانهاش بیرون خواهد زد. شاید روزگار بشود شبیه آن دیالوگ علی مصفا در فیلم پری، آنجایی که میگوید: «آدم باید بتونه پایین یه تپه دراز بکشه - با گلوی پاره و خونی که آرومآروم میره تا بمیره - و همین موقع اگه یه دختر زیبا یا یه پیرزن با یه کوزه قشنگ روی سرش از کنارش بگذره، باید بتونه خودش رو یه بازو بلند کنه ببینه که کوزه صحیح و سالم به بالای تپه میرسه....» حالا تهران با همین گلوی بریده در این روزهای بارانی، نیم خیز شده است به تماشای حمل آن کوزه و منتظر است ببیند آیا کوزه «جمهوری» سالم به مقصد میرسد یا نه.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.