|

واکنش معترضان به استعفاي نخست‌وزير عراق

لازم، اما ناکافي

بالاخره بعد از حدود دو ماه اعتراض، بيش از 400 کشته و هزاران زخمي، عادل عبدالمهدي، نخست‌وزير عراق، به کناره‌گيري از قدرت تن داد و اعلام کرد به‌زودي استعفاي خود را تقديم پارلمان مي‌کند؛ خبري که گرچه گروهي از معترضان را در بغداد به پايکوبي واداشت ولي براي بسياري از معترضان گامي لازم اما ناکافي بود. استعفاي عادل عبدالمهدي يک روز پس از آن اعلام شد که نيروهاي امنيتي عراق با کشتن بيش از 50 معترض در بغداد، ناصريه و نجف، خونين‌ترين روز اعتراضات اين کشور را رقم زدند. ساعاتي پس از اين کشتار بود که آيت‌الله علي سيستاني، مرجع شيعيان عراق، با محکوم‌کردن اين سرکوب خواستار روي‌کارآمدن دولت جديد شد.
خبر استعفاي نخست‌وزير، واکنش‌هاي مختلف معترضان را به دنبال داشت. مصطفي، معترض 24ساله عراقي که در ميدان تحرير بغداد به جشن و پايکوبي مشغول بود، در گفت‌و‌گو با الجزيره گفت: «استعفاي نخست‌وزير گام اول بزرگي است و ما بي‌اندازه از شنيدن اين خبر خوشحال شده‌ايم». او اين‌طور ادامه مي‌دهد: «حتي اگر ما بهاي سنگيني براي اين اتفاق داده باشيم، باز هم به آن معناست که معترضان در فشار به دولت براي برآورده‌کردن مطالبات خود موفق بوده‌اند.
اين يعني جان‌فشاني‌هاي ما ارزش داشت». نور، يکي ديگر از معترضان که 30ساله است و با دوستانش پرچم عراق را به دست گرفته و تکان مي‌دهند، استعفاي عادل عبدالمهدي را فقط گام نخست مي‌داند.
با اين حال، ديگران مي‌گويند تغييري اندک در رهبري عراق کافي نيست. زينب 29ساله مي‌گويد: «اين گام از نظر بسياري از عراقي‌ها کافي نيست؛ به‌ويژه که معترضان زيادي کشته شده‌اند». يک معترض به نام حجار هم به بي‌بي‌سي گفته اين استعفا پيروزي براي معترضان است اما خواسته‌هاي زياد ديگري باقي ‌مانده است: «اين اولين تقاضاي ماست که کمي وضع را تغيير خواهد داد. دومين خواسته ما بسته‌شدن پارلمان است. اميدواريم اين اتفاق هم بيفتد. جوانان ما پرقدرت‌اند و صدايشان بلند است. ما همين‌جا خواهيم ماند». حجار گفت معترضان علي‌رغم تيراندازي مأموران در خيابان‌ها خواهند ماند: «براي ما سخت است. براي همه سخت است که ببينند نيروهاي امنيتي با ما چطور برخورد مي‌کنند، چطور ما را با گلوله و گاز اشک‌آور مي‌کشند. شايد ما را از هم جدا کنند اما ما قوي هستيم و همين‌جا خواهيم ماند تا خواسته‌هايمان را اعلام کنيم».از اوايل اکتبر، صدها هزار عراقي جان به لب آمده از فساد ساختاري، بي‌کاري گسترده و کمبود خدمات عمومي در بغداد و چندين شهر ديگر به خيابان‌ها آمده‌ و خواستار برکناري کل نظام سياسي عراق شد‌ه‌اند که پس از مداخله نظامي آمريکا در سال 2003 و سرنگوني صدام حسين، قدرت را در دست گرفته بود.
براي بسياري، اين نظام مبتني بر سهميه، در طول سال‌ها به افراد و گروه‌هاي خاصي اجازه داد با گسترش نفوذ خود، ثروت‌اندوزي کنند، در حالي که اکثر مردم اين کشور نفت‌خيز همچنان شرايط اسفناک اقتصادي و نابرابري فراگير را متحمل مي‌شوند.زينب مي‌گويد: «ما عبدالمهدي را به خاطر همه‌چيز سرزنش نمي‌کنيم. او فقط چهره و نماي جسمي است که بسياري پشت آن پنهان شده‌اند: شبه‌نظاميان، احزاب سياسي و سياست‌مداران وابسته». او ادامه مي‌دهد: «حتي اگر عبدالمهدي برود، آنها کس ديگري را جايگزين‌ او مي‌کنند. بنابراين ما زماني به جشن مي‌پردازيم که مجلس منحل و انتخاباتي آزاد و عادلانه تحت نظارت سازمان ملل برگزار شود».
احسان الشمري، تحليلگر سياسي عراقي، در گفت‌و‌گو با الجزيره، گفته است پس از آنکه چندين گروه سياسي و آيت‌الله سيستاني خواستار استعفاي عادل عبدالمهدي شدند، احتمالا پارلمان هم استعفاي او را قبول خواهد کرد: «گروه‌هاي سياسي احتمالا استعفاي او را مي‌پذيرند و مذاکره و گفت‌و‌گو براي يافتن جايگزينش را آغاز خواهند کرد».
بر اساس ماده 81 قانون اساسي عراق، رئيس‌جمهوري اين کشور بايد تا 15 روز آينده نامزد ديگري را براي تشکيل کابينه معرفي کند. قرار است امروز پارلمان عراق جلسه‌اي اضطراري براي گفت‌وگو درباره وضعيت بحراني کشور برگزار کند.
بسياري از تحليلگران بر اين باورند که با وجود کناره‌گيري عادل عبدالمهدي از قدرت، نظام و احزاب سياسي عراق همچنان در جاي خود باقي مي‌مانند. از اين‌رو بسيار دشوار است که چنين تغييري معترضان را به‌راحتي قانع کند؛ به‌ويژه که بسياري از معترضان نخست‌وزير را نشانه مشکل بزرگ‌تري مي‌دانند.
از آن‌سو دولت عراق و نظام کل اين کشور هم قادر به اصلاح خود نيست و به نظر مي‌رسد بديل دولت براي وضعيت کنوني، سرکوب بيشتر معترضان از طريق بازداشت گسترده فعالان و کشتار معترضان باشد. با اين حال، به نظر مي‌رسد اين راه‌حل هم ديگر جواب‌گو نباشد چراکه در طول حدود دو ماه گذشته معترضان در شهرهاي مختلف همچنان به اعتراضات خود ادامه داده‌اند. برخي از تحليلگران مدعي‌اند نظامي‌کردن بحران به نفع دولت عراق است. با اين حال، اين شرايط هم احتمالا ديري نمي‌پايد چراکه تعداد بالاي کشته‌شدگان خشم مردم عراق و بازماندگان را افزايش داده و بذر کينه را در دل ميليون‌ها عراقي کاشته است؛ خشمي که به نظر نمي‌رسد به اين زودي‌ها از بين برود.

بالاخره بعد از حدود دو ماه اعتراض، بيش از 400 کشته و هزاران زخمي، عادل عبدالمهدي، نخست‌وزير عراق، به کناره‌گيري از قدرت تن داد و اعلام کرد به‌زودي استعفاي خود را تقديم پارلمان مي‌کند؛ خبري که گرچه گروهي از معترضان را در بغداد به پايکوبي واداشت ولي براي بسياري از معترضان گامي لازم اما ناکافي بود. استعفاي عادل عبدالمهدي يک روز پس از آن اعلام شد که نيروهاي امنيتي عراق با کشتن بيش از 50 معترض در بغداد، ناصريه و نجف، خونين‌ترين روز اعتراضات اين کشور را رقم زدند. ساعاتي پس از اين کشتار بود که آيت‌الله علي سيستاني، مرجع شيعيان عراق، با محکوم‌کردن اين سرکوب خواستار روي‌کارآمدن دولت جديد شد.
خبر استعفاي نخست‌وزير، واکنش‌هاي مختلف معترضان را به دنبال داشت. مصطفي، معترض 24ساله عراقي که در ميدان تحرير بغداد به جشن و پايکوبي مشغول بود، در گفت‌و‌گو با الجزيره گفت: «استعفاي نخست‌وزير گام اول بزرگي است و ما بي‌اندازه از شنيدن اين خبر خوشحال شده‌ايم». او اين‌طور ادامه مي‌دهد: «حتي اگر ما بهاي سنگيني براي اين اتفاق داده باشيم، باز هم به آن معناست که معترضان در فشار به دولت براي برآورده‌کردن مطالبات خود موفق بوده‌اند.
اين يعني جان‌فشاني‌هاي ما ارزش داشت». نور، يکي ديگر از معترضان که 30ساله است و با دوستانش پرچم عراق را به دست گرفته و تکان مي‌دهند، استعفاي عادل عبدالمهدي را فقط گام نخست مي‌داند.
با اين حال، ديگران مي‌گويند تغييري اندک در رهبري عراق کافي نيست. زينب 29ساله مي‌گويد: «اين گام از نظر بسياري از عراقي‌ها کافي نيست؛ به‌ويژه که معترضان زيادي کشته شده‌اند». يک معترض به نام حجار هم به بي‌بي‌سي گفته اين استعفا پيروزي براي معترضان است اما خواسته‌هاي زياد ديگري باقي ‌مانده است: «اين اولين تقاضاي ماست که کمي وضع را تغيير خواهد داد. دومين خواسته ما بسته‌شدن پارلمان است. اميدواريم اين اتفاق هم بيفتد. جوانان ما پرقدرت‌اند و صدايشان بلند است. ما همين‌جا خواهيم ماند». حجار گفت معترضان علي‌رغم تيراندازي مأموران در خيابان‌ها خواهند ماند: «براي ما سخت است. براي همه سخت است که ببينند نيروهاي امنيتي با ما چطور برخورد مي‌کنند، چطور ما را با گلوله و گاز اشک‌آور مي‌کشند. شايد ما را از هم جدا کنند اما ما قوي هستيم و همين‌جا خواهيم ماند تا خواسته‌هايمان را اعلام کنيم».از اوايل اکتبر، صدها هزار عراقي جان به لب آمده از فساد ساختاري، بي‌کاري گسترده و کمبود خدمات عمومي در بغداد و چندين شهر ديگر به خيابان‌ها آمده‌ و خواستار برکناري کل نظام سياسي عراق شد‌ه‌اند که پس از مداخله نظامي آمريکا در سال 2003 و سرنگوني صدام حسين، قدرت را در دست گرفته بود.
براي بسياري، اين نظام مبتني بر سهميه، در طول سال‌ها به افراد و گروه‌هاي خاصي اجازه داد با گسترش نفوذ خود، ثروت‌اندوزي کنند، در حالي که اکثر مردم اين کشور نفت‌خيز همچنان شرايط اسفناک اقتصادي و نابرابري فراگير را متحمل مي‌شوند.زينب مي‌گويد: «ما عبدالمهدي را به خاطر همه‌چيز سرزنش نمي‌کنيم. او فقط چهره و نماي جسمي است که بسياري پشت آن پنهان شده‌اند: شبه‌نظاميان، احزاب سياسي و سياست‌مداران وابسته». او ادامه مي‌دهد: «حتي اگر عبدالمهدي برود، آنها کس ديگري را جايگزين‌ او مي‌کنند. بنابراين ما زماني به جشن مي‌پردازيم که مجلس منحل و انتخاباتي آزاد و عادلانه تحت نظارت سازمان ملل برگزار شود».
احسان الشمري، تحليلگر سياسي عراقي، در گفت‌و‌گو با الجزيره، گفته است پس از آنکه چندين گروه سياسي و آيت‌الله سيستاني خواستار استعفاي عادل عبدالمهدي شدند، احتمالا پارلمان هم استعفاي او را قبول خواهد کرد: «گروه‌هاي سياسي احتمالا استعفاي او را مي‌پذيرند و مذاکره و گفت‌و‌گو براي يافتن جايگزينش را آغاز خواهند کرد».
بر اساس ماده 81 قانون اساسي عراق، رئيس‌جمهوري اين کشور بايد تا 15 روز آينده نامزد ديگري را براي تشکيل کابينه معرفي کند. قرار است امروز پارلمان عراق جلسه‌اي اضطراري براي گفت‌وگو درباره وضعيت بحراني کشور برگزار کند.
بسياري از تحليلگران بر اين باورند که با وجود کناره‌گيري عادل عبدالمهدي از قدرت، نظام و احزاب سياسي عراق همچنان در جاي خود باقي مي‌مانند. از اين‌رو بسيار دشوار است که چنين تغييري معترضان را به‌راحتي قانع کند؛ به‌ويژه که بسياري از معترضان نخست‌وزير را نشانه مشکل بزرگ‌تري مي‌دانند.
از آن‌سو دولت عراق و نظام کل اين کشور هم قادر به اصلاح خود نيست و به نظر مي‌رسد بديل دولت براي وضعيت کنوني، سرکوب بيشتر معترضان از طريق بازداشت گسترده فعالان و کشتار معترضان باشد. با اين حال، به نظر مي‌رسد اين راه‌حل هم ديگر جواب‌گو نباشد چراکه در طول حدود دو ماه گذشته معترضان در شهرهاي مختلف همچنان به اعتراضات خود ادامه داده‌اند. برخي از تحليلگران مدعي‌اند نظامي‌کردن بحران به نفع دولت عراق است. با اين حال، اين شرايط هم احتمالا ديري نمي‌پايد چراکه تعداد بالاي کشته‌شدگان خشم مردم عراق و بازماندگان را افزايش داده و بذر کينه را در دل ميليون‌ها عراقي کاشته است؛ خشمي که به نظر نمي‌رسد به اين زودي‌ها از بين برود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.