|

موضع کويت درباره طرح صلح هرمز

در نشست سران خليج‌فارس پاسخ مي‌دهيم

شرق: يک روزنامه کويتي به نقل از منبعي در وزارت خارجه کويت نوشت اين کشور هنوز تصميم خود را درباره طرح ايران براي صلح هرمز نگرفته است. روزنامه الجريده به نقل از اين منبع نوشت کويت هنوز موافقت خود را با پيشنهاد رئيس‌جمهور ايران به نام «ابتکار صلح هرمز»، به تهران اعلام نکرده است. به گزارش ايسنا، اين منبع به الجريده گفته است: «مشورت و بررسي‌ها در اين زمينه همچنان ادامه دارد، اما تاکنون موضع مشخصي در اين رابطه اتخاذ نشده است و انتظار مي‌رود که پاسخ نهايي کويت به اين طرح در ماه دسامبر آينده و در جريان نشست سران کشورهاي خليج‌فارس در رياض اعلام شود».
اين خبر پس از آن منتشر مي‌شود که سيدعباس موسوي دوشنبه از موافقت سه کشور با اين طرح خبر داد تا گمانه‌زني‌ها کويت را از جمله موافقان طرح به حساب بياورد. سيدعباس موسوي در پاسخ به سؤالي در رابطه با طرح صلح هرمز گفت: «اميدواريم کشورهاي منطقه به اين طرح خيرخواهانه ايران پاسخ مثبت دهند و برخي از آنها دست از توهم بردارند و بدانند حضور کشورهاي فرامنطقه‌اي باعث تنش خواهد شد». موسوي در ادامه با بيان اينکه تاکنون سه کشور به نامه رئيس‌جمهور در مورد طرح صلح اميد پاسخ داده‌اند، گفت: «احتمالا ديگر کشورها در حال بررسي اين طرح هستند». الجريده در گزارش خود در‌اين‌باره نوشته، منبعي در رياست‌جمهوري ايران مدعي اين موافقت شده ‌است. اين منبع گفته ‌است، کويت يک هفته پس از دريافت پيام حسن روحاني با اين طرح موافقت کرده است، قطر هفته گذشته موافقت خود را اعلام کرده و بناست يوسف بن‌علوي، وزير خارجه عمان، نيز هفته آينده در سفري به تهران، موافقت کشورش را به اطلاع مقامات ايران برساند.
اين در حالي است که منبعي آگاه در وزارت خارجه ايران، روايت ديگري از روند گفت‌وگوها درباره طرح صلح هرمز دارد. اين منبع دراين‌باره به «شرق» مي‌گويد، امير قطر و امير کويت دراين‌باره به ايران پاسخ داده‌اند. عمان دراين‌باره هنوز پاسخ رسمي به ايران نداده، اما موافق است. همچنين از طريق واسطه‌ها، براي عربستان و بحرين نيز پيام‌هاي مربوطه ارسال شده‌اند.
واکنش ايران به ناامني هرمز
طرحي که به‌عنوان «ابتکار صلح هرمز» شناخته مي‌شود، پيشنهادي بود که ايران در واکنش به ناامني‌هاي ماه‌هاي گذشته در حوالي تنگه هرمز مطرح کرد. سال جاري، چند نفت‌کش در محدوده تنگه هرمز دچار حادثه شدند. ايالات متحده و برخي از متحدان اين کشور، ايران را مقصر اين حوادث اعلام کردند، اما ايران با اشاره به فقدان شواهد و اسناد در تأييد اين ادعا، اين اتهام را رد کرد. آمريکا به بهانه همين حوادث، تلاش براي شکل‌دهي به يک ائتلاف نظامي دريايي براي حضور در منطقه را آغاز کرد، اما اکثريت متحدان آمريکا حضور در اين ائتلاف را نپذيرفتند يا با محدوديت‌هايي حاضر به شرکت در آن شدند. تلاش‌هاي جرمي هانت، وزير خارجه پيشين بريتانيا، براي شکل‌دهي به ائتلافي مستقل بين اروپاييان نيز با تغيير دولت و جانشيني ترزا مي ‌با بوريس جانسون در نخست‌وزيري، به حالت تعليق درآمد، چون جانسون همکاري با ايالات متحده را در اين زمينه برگزيد. بعد از اينکه تلاش‌هاي اين‌چنيني تا حد زيادي ناکام ماندند و هم‌زمان با بالاگرفتن تنش‌ها در منطقه، ايران در اجلاس سازمان ملل، اوايل مهرماه امسال، پيشنهاد «ائتلاف اميد» يا «ابتکار صلح هرمز» را مطرح کرد و به موجب آن خواستار پيگيري و حل‌وفصل اختلافات و مسائل امنيتي منطقه، بدون دخالت قدرت‌هاي فرامنطقه‌اي و با شرکت همسايگان در ائتلافي منطقه‌اي شد. روحاني در سخنراني خود در اين اجلاس هشدار داد، منطقه خاورميانه بر لبه پرتگاه ايستاده و «يک اشتباه مي‌تواند آتشي بزرگ را برافروزد». او همه کشورهايي را که «از تحولات خليج‌فارس و تنگه هرمز متأثر مي‌شوند» به اين ائتلاف دعوت کرد و گفت که حضور سازمان ملل متحد براي ايجاد يک چتر بين‌المللي در حمايت از اين ائتلاف ضروري است. روحاني گفت: «اين ابتکار حوزه‌هاي مختلف همکاري مانند تأمين همگاني امنيت انرژي، آزادي کشتي‌راني و انتقال آزادانه نفت و ساير منابع نسبت به کشورهاي حوزه تنگه هرمز و فراتر از آن را دربر مي‌گيرد». او شرط تأمين امنيت در منطقه را خروج نظاميان آمريکايي دانست و خطاب به متحدان منطقه‌اي آمريکا گفت: «آمريکا همسايه ما نيست. اين جمهوري اسلامي ايران است که همسايه شماست و از ديرباز به ما آموخته‌اند که «اول همسايه؛ آن‌گاه خانه». در روز واقعه، ما و شما تنها مي‌مانيم. ما با هم همسايه‌ايم، نه با آمريکا!».
تبیین طرح صلح هرمز
ايران در‌اين‌باره مکاتبات را با کشورهاي منطقه آغاز کرد و در ديدارها و تماس‌هاي مختلف، گفت‌وگو دراين‌باره را پي گرفت. در همين زمینه، محمدجواد ظريف، وزير خارجه ايران نيز علاوه بر تلاش‌هاي ديپلماتيک، با انتشار دو يادداشت در روزنامه کويتي الراي و يک يادداشت در روزنامه بريتانيايي فايننشال تايمز، به تبيين و تشريح موضع ايران دراين‌باره پرداخت و بر نقش‌آفريني «هشت کشور» در‌اين‌باره تأکيد کرد. ظريف در يادداشت دوم خود براي الراي که آبان امسال منتشر شد، از نشستي بين هشت کشور حاشيه خليج فارس گفت. او همچنين بار ديگر ايده «معاهده عدم تعرض» را مطرح کرد که ماه‌هاست به کشورهاي همسايه ارائه مي‌شود؛ اما اين بار تصوير واضح‌تر و ملموس‌تري از روند مدنظر ايران براي شکل‌دهي به اين گفت‌وگوها ارائه کرد: «معاهده عدم تعرض و عدم دخالت و کنترل افزايش بي‌رويه توان تسليحاتي، اعتمادسازي، ايجاد منطقه خالي از سلاح کشتار جمعي، ايجاد روابط نظامي و تبادل اطلاعات و تماس‌هاي مستمر، مبارزه با مواد مخدر، تروريسم و قاچاق انسان، بهبود امنيت انرژي و آزادي کشتي‌راني و سرمايه‌گذاري مشترک در بخش‌هاي نفت، گاز، ترانزيت و حمل‌ونقل، گسترش همکاري‌هاي بخش خصوصي و تجارت و کار، همکاري‌هاي فرهنگي و اجتماعي مانند گفت‌وگو ميان مذاهب و گردشگري، همکاري‌هاي علمي مانند تبادل دانشمندان و دانشجويان و انجام پروژه‌هاي مشترک در زمينه‌هاي علمي و فناوري، همکاري در زمينه‌هاي نوين سايبري مانند امنيت سايبري و امنيت هسته‌اي و حفظ محيط زيست، به‌ویژه محيط زيست دريايي و پيامدهاي منفي گردوغبار و ريزگردها و همچنين همکاري‌هاي انسان‌دوستانه، به‌ویژه در زمينه مهاجران، پناهندگان و آوارگان ازجمله موضوعات و محورهايي است که مي‌تواند در نشست‌هاي هشت کشور مطرح شود». ظريف همچنين نوشت: «جناب حسن روحاني، رئيس‌جمهور ايران اين مسئوليت را به من سپرد تا مشورت‌هايم را آغاز و نظر کشورها و نخبگان منطقه را جويا شوم و ابتکار صلح هرمز را تقويت و تکميل کنم». ظريف پيش‌تر در اواسط مهرماه نيز در همين روزنامه کويتي اشاره کرده بود که پيشنهاد ايران، «با مشارکت هشت کشور وابسته به آن شامل پادشاهي عربستان سعودي، جمهوري عراق، سلطنت عمان، امارات متحده عربي، دولت کويت، دولت قطر، پادشاهي بحرين و جمهوري اسلامي ايران از ظرفيت لازم و کافي براي تحقق امنيت فراگير در منطقه از طريق گفتمان درون منطقه‌اي برخوردار است». او همان زمان در فايننشال تايمز هم به تشريح مقدماتي فرايند احتمالي اين طرح پرداخته بود، با همکاري کشورهايي که «به‌صورت بي‌واسطه از تحولات تنگه هرمز بيشترين تأثير را مي‌پذيرند؛ يعني ايران، عراق، عربستان سعودي، قطر، کويت، عمان، امارات متحده عربي و بحرين».
تلاش‌هاي ايران در اين زمينه در حالي انجام مي‌شود که ايران و عربستان، دو قدرت اصلي دو طرف تنش‌هاي خاورميانه، از سال ۹۴ و پس از حمله به سفارت عربستان در تهران توسط جمعي معترض به اعدام يکي از منتقدان حکومت آل‌سعود، با هم روابط ديپلماتيک ندارند. در سال‌هاي پس از اين قطع رابطه، به‌ویژه از زمان قدرت‌گرفتن محمد بن‌سلمان، عربستان رويکرد تقابلي فزاينده‌اي نسبت به ايران داشته ‌است. آخرين نمونه بالاگرفتن تنش‌ها بين دو کشور، بعد از حمله گسترده به تأسيسات نفتي آرامکو در خاک عربستان بود. انصارالله يمن که در حال جنگ با عربستان است، مسئولیت اين حمله را پذیرفت اما عربستان ايران را متهم به دست‌داشتن در اين حمله کرد. ايالات متحده در حمايت از عربستان، ايران را مسئول اين حمله خواند اما در سطح بين‌المللي همراهي قطعي با اين موضع شکل نگرفت. در نهايت نيز باوجود تلاش‌هاي عربستان سعودي براي اقناع ايالات متحده به اقدام نظامي عليه ايران، رئيس‌جمهور آمريکا، مسئوليت واکنش در اين زمينه را بر عهده خود عربستان دانست.

شرق: يک روزنامه کويتي به نقل از منبعي در وزارت خارجه کويت نوشت اين کشور هنوز تصميم خود را درباره طرح ايران براي صلح هرمز نگرفته است. روزنامه الجريده به نقل از اين منبع نوشت کويت هنوز موافقت خود را با پيشنهاد رئيس‌جمهور ايران به نام «ابتکار صلح هرمز»، به تهران اعلام نکرده است. به گزارش ايسنا، اين منبع به الجريده گفته است: «مشورت و بررسي‌ها در اين زمينه همچنان ادامه دارد، اما تاکنون موضع مشخصي در اين رابطه اتخاذ نشده است و انتظار مي‌رود که پاسخ نهايي کويت به اين طرح در ماه دسامبر آينده و در جريان نشست سران کشورهاي خليج‌فارس در رياض اعلام شود».
اين خبر پس از آن منتشر مي‌شود که سيدعباس موسوي دوشنبه از موافقت سه کشور با اين طرح خبر داد تا گمانه‌زني‌ها کويت را از جمله موافقان طرح به حساب بياورد. سيدعباس موسوي در پاسخ به سؤالي در رابطه با طرح صلح هرمز گفت: «اميدواريم کشورهاي منطقه به اين طرح خيرخواهانه ايران پاسخ مثبت دهند و برخي از آنها دست از توهم بردارند و بدانند حضور کشورهاي فرامنطقه‌اي باعث تنش خواهد شد». موسوي در ادامه با بيان اينکه تاکنون سه کشور به نامه رئيس‌جمهور در مورد طرح صلح اميد پاسخ داده‌اند، گفت: «احتمالا ديگر کشورها در حال بررسي اين طرح هستند». الجريده در گزارش خود در‌اين‌باره نوشته، منبعي در رياست‌جمهوري ايران مدعي اين موافقت شده ‌است. اين منبع گفته ‌است، کويت يک هفته پس از دريافت پيام حسن روحاني با اين طرح موافقت کرده است، قطر هفته گذشته موافقت خود را اعلام کرده و بناست يوسف بن‌علوي، وزير خارجه عمان، نيز هفته آينده در سفري به تهران، موافقت کشورش را به اطلاع مقامات ايران برساند.
اين در حالي است که منبعي آگاه در وزارت خارجه ايران، روايت ديگري از روند گفت‌وگوها درباره طرح صلح هرمز دارد. اين منبع دراين‌باره به «شرق» مي‌گويد، امير قطر و امير کويت دراين‌باره به ايران پاسخ داده‌اند. عمان دراين‌باره هنوز پاسخ رسمي به ايران نداده، اما موافق است. همچنين از طريق واسطه‌ها، براي عربستان و بحرين نيز پيام‌هاي مربوطه ارسال شده‌اند.
واکنش ايران به ناامني هرمز
طرحي که به‌عنوان «ابتکار صلح هرمز» شناخته مي‌شود، پيشنهادي بود که ايران در واکنش به ناامني‌هاي ماه‌هاي گذشته در حوالي تنگه هرمز مطرح کرد. سال جاري، چند نفت‌کش در محدوده تنگه هرمز دچار حادثه شدند. ايالات متحده و برخي از متحدان اين کشور، ايران را مقصر اين حوادث اعلام کردند، اما ايران با اشاره به فقدان شواهد و اسناد در تأييد اين ادعا، اين اتهام را رد کرد. آمريکا به بهانه همين حوادث، تلاش براي شکل‌دهي به يک ائتلاف نظامي دريايي براي حضور در منطقه را آغاز کرد، اما اکثريت متحدان آمريکا حضور در اين ائتلاف را نپذيرفتند يا با محدوديت‌هايي حاضر به شرکت در آن شدند. تلاش‌هاي جرمي هانت، وزير خارجه پيشين بريتانيا، براي شکل‌دهي به ائتلافي مستقل بين اروپاييان نيز با تغيير دولت و جانشيني ترزا مي ‌با بوريس جانسون در نخست‌وزيري، به حالت تعليق درآمد، چون جانسون همکاري با ايالات متحده را در اين زمينه برگزيد. بعد از اينکه تلاش‌هاي اين‌چنيني تا حد زيادي ناکام ماندند و هم‌زمان با بالاگرفتن تنش‌ها در منطقه، ايران در اجلاس سازمان ملل، اوايل مهرماه امسال، پيشنهاد «ائتلاف اميد» يا «ابتکار صلح هرمز» را مطرح کرد و به موجب آن خواستار پيگيري و حل‌وفصل اختلافات و مسائل امنيتي منطقه، بدون دخالت قدرت‌هاي فرامنطقه‌اي و با شرکت همسايگان در ائتلافي منطقه‌اي شد. روحاني در سخنراني خود در اين اجلاس هشدار داد، منطقه خاورميانه بر لبه پرتگاه ايستاده و «يک اشتباه مي‌تواند آتشي بزرگ را برافروزد». او همه کشورهايي را که «از تحولات خليج‌فارس و تنگه هرمز متأثر مي‌شوند» به اين ائتلاف دعوت کرد و گفت که حضور سازمان ملل متحد براي ايجاد يک چتر بين‌المللي در حمايت از اين ائتلاف ضروري است. روحاني گفت: «اين ابتکار حوزه‌هاي مختلف همکاري مانند تأمين همگاني امنيت انرژي، آزادي کشتي‌راني و انتقال آزادانه نفت و ساير منابع نسبت به کشورهاي حوزه تنگه هرمز و فراتر از آن را دربر مي‌گيرد». او شرط تأمين امنيت در منطقه را خروج نظاميان آمريکايي دانست و خطاب به متحدان منطقه‌اي آمريکا گفت: «آمريکا همسايه ما نيست. اين جمهوري اسلامي ايران است که همسايه شماست و از ديرباز به ما آموخته‌اند که «اول همسايه؛ آن‌گاه خانه». در روز واقعه، ما و شما تنها مي‌مانيم. ما با هم همسايه‌ايم، نه با آمريکا!».
تبیین طرح صلح هرمز
ايران در‌اين‌باره مکاتبات را با کشورهاي منطقه آغاز کرد و در ديدارها و تماس‌هاي مختلف، گفت‌وگو دراين‌باره را پي گرفت. در همين زمینه، محمدجواد ظريف، وزير خارجه ايران نيز علاوه بر تلاش‌هاي ديپلماتيک، با انتشار دو يادداشت در روزنامه کويتي الراي و يک يادداشت در روزنامه بريتانيايي فايننشال تايمز، به تبيين و تشريح موضع ايران دراين‌باره پرداخت و بر نقش‌آفريني «هشت کشور» در‌اين‌باره تأکيد کرد. ظريف در يادداشت دوم خود براي الراي که آبان امسال منتشر شد، از نشستي بين هشت کشور حاشيه خليج فارس گفت. او همچنين بار ديگر ايده «معاهده عدم تعرض» را مطرح کرد که ماه‌هاست به کشورهاي همسايه ارائه مي‌شود؛ اما اين بار تصوير واضح‌تر و ملموس‌تري از روند مدنظر ايران براي شکل‌دهي به اين گفت‌وگوها ارائه کرد: «معاهده عدم تعرض و عدم دخالت و کنترل افزايش بي‌رويه توان تسليحاتي، اعتمادسازي، ايجاد منطقه خالي از سلاح کشتار جمعي، ايجاد روابط نظامي و تبادل اطلاعات و تماس‌هاي مستمر، مبارزه با مواد مخدر، تروريسم و قاچاق انسان، بهبود امنيت انرژي و آزادي کشتي‌راني و سرمايه‌گذاري مشترک در بخش‌هاي نفت، گاز، ترانزيت و حمل‌ونقل، گسترش همکاري‌هاي بخش خصوصي و تجارت و کار، همکاري‌هاي فرهنگي و اجتماعي مانند گفت‌وگو ميان مذاهب و گردشگري، همکاري‌هاي علمي مانند تبادل دانشمندان و دانشجويان و انجام پروژه‌هاي مشترک در زمينه‌هاي علمي و فناوري، همکاري در زمينه‌هاي نوين سايبري مانند امنيت سايبري و امنيت هسته‌اي و حفظ محيط زيست، به‌ویژه محيط زيست دريايي و پيامدهاي منفي گردوغبار و ريزگردها و همچنين همکاري‌هاي انسان‌دوستانه، به‌ویژه در زمينه مهاجران، پناهندگان و آوارگان ازجمله موضوعات و محورهايي است که مي‌تواند در نشست‌هاي هشت کشور مطرح شود». ظريف همچنين نوشت: «جناب حسن روحاني، رئيس‌جمهور ايران اين مسئوليت را به من سپرد تا مشورت‌هايم را آغاز و نظر کشورها و نخبگان منطقه را جويا شوم و ابتکار صلح هرمز را تقويت و تکميل کنم». ظريف پيش‌تر در اواسط مهرماه نيز در همين روزنامه کويتي اشاره کرده بود که پيشنهاد ايران، «با مشارکت هشت کشور وابسته به آن شامل پادشاهي عربستان سعودي، جمهوري عراق، سلطنت عمان، امارات متحده عربي، دولت کويت، دولت قطر، پادشاهي بحرين و جمهوري اسلامي ايران از ظرفيت لازم و کافي براي تحقق امنيت فراگير در منطقه از طريق گفتمان درون منطقه‌اي برخوردار است». او همان زمان در فايننشال تايمز هم به تشريح مقدماتي فرايند احتمالي اين طرح پرداخته بود، با همکاري کشورهايي که «به‌صورت بي‌واسطه از تحولات تنگه هرمز بيشترين تأثير را مي‌پذيرند؛ يعني ايران، عراق، عربستان سعودي، قطر، کويت، عمان، امارات متحده عربي و بحرين».
تلاش‌هاي ايران در اين زمينه در حالي انجام مي‌شود که ايران و عربستان، دو قدرت اصلي دو طرف تنش‌هاي خاورميانه، از سال ۹۴ و پس از حمله به سفارت عربستان در تهران توسط جمعي معترض به اعدام يکي از منتقدان حکومت آل‌سعود، با هم روابط ديپلماتيک ندارند. در سال‌هاي پس از اين قطع رابطه، به‌ویژه از زمان قدرت‌گرفتن محمد بن‌سلمان، عربستان رويکرد تقابلي فزاينده‌اي نسبت به ايران داشته ‌است. آخرين نمونه بالاگرفتن تنش‌ها بين دو کشور، بعد از حمله گسترده به تأسيسات نفتي آرامکو در خاک عربستان بود. انصارالله يمن که در حال جنگ با عربستان است، مسئولیت اين حمله را پذیرفت اما عربستان ايران را متهم به دست‌داشتن در اين حمله کرد. ايالات متحده در حمايت از عربستان، ايران را مسئول اين حمله خواند اما در سطح بين‌المللي همراهي قطعي با اين موضع شکل نگرفت. در نهايت نيز باوجود تلاش‌هاي عربستان سعودي براي اقناع ايالات متحده به اقدام نظامي عليه ايران، رئيس‌جمهور آمريکا، مسئوليت واکنش در اين زمينه را بر عهده خود عربستان دانست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.