|

یونسکو و توسعه پایدار!

حمید نظری*

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) یک آژانس تخصصی از مجموعه دستگاه‌های وابسته به سازمان ملل است که 74 سال پیش در 16 نوامبر 1945 در نتیجه خسارات و قتل‌عام‌های شوم جنگ جهانی دوم با هدف کمک به حفظ صلح و امنیت جهانی از راه توسعه آموزش و نهادینه‌سازی نهادهای وابسته، علم و فرهنگ، همکاری علمی و فرهنگی میان ملت‌ها، به‌منظور اطمینان از احترام جهانی به عدالت، قانون، حقوق بشر و آزادی‌های اساسی برای همه بدون در نظر گرفتن نژاد، جنس، زبان یا مذهب برابر آنچه منشور سازمان ملل متحد برای همه مردم به رسمیت می‌شناسد، تأسیس شد. سازمان یونسکو اجتماعی جهانی از متخصصان علاقه‌‌مند به نگاهداشت زمین به‌عنوان تنها زیستگاه شناخته‌شده انسان است؛ کسانی که زمین را به‌عنوان جایگاهی بهتر و ایمن‌تر برای همگان می‌خواهند. این سازمان و نهاد بین‌المللی با تشکیل و سازماندهی مؤسسات علمی-آموزشی، توسعه هم‌گرایی و هم‌افزایی منطقه‌ای و گسترش شبکه‌ای منظم از اندیشمندان و دانشمندان جوان همسو با اهداف، مأموریت و چشم‌انداز، به دور از جداسازی و تفکیک‌های جنسیتی، مرزهای سیاسی و محدودیت‌های قومیتی بر اراده و خواست خود در ترسیم نقشه راه پیش‌روی انسان در چارچوب جهان‌بینی جهان‌شمول برابر با اهداف و برنامه پیش‌بینی‌شده آغازین متعهد باقی مانده است.

امروزه با توجه به گستردگی و گوناگونی حوزه کارکرد و مشکلات و مسائل پیش‌روی انسان در سده 21، نقش این سازمان در آموزش، توسعه زیرساخت‌ها و همین‌طور طراحی، بهینه‌سازی و همکاری جامع بین‌المللی در تمامی حوزه‌های دانش فنی، تجربی و علوم انسانی، قابل توجه است. ازجمله در مواردی چون مخاطرات طبیعی، محیط زیست، تغییرات آب و هوا، انرژی‌های نو و تجدیدپذیر یا مواردی مانند آب آشامیدنی، بهداشت عمومی و بیماری‌های همه‌گیر با تولید و توسعه مهارت‌های آموزشی و فنی دانش‌بنیان فراهم‌‌آورنده چشم‌انداز روشن از مدیریت راهبردی همساز با انتقال دانش و فناوری به کشورهای در‌حال‌توسعه است. همچنین با ایجاد ساختار در جوامع و کشورهای کمترتوسعه‌یافته نقشی کلیدی و راه‌گشا دارد. حمایت مالی یونسکو از برنامه‌های گوناگون آموزشی و پژوهشی و پروژه‌ها، هرچند اندک، با انسجام و تعهد به برنامه، پژوهش را در یک وابستگی منطقه‌ای و بین‌المللی ضمانت می‌کند. بدون شک مهم‌ترین نتایج شکل‌گیری و توسعه شبکه‌ای از کارشناسان جوان در حوزه منطقه‌ای و مدیران آینده در چنین پروژه‌هایی سبب توسعه و تفاهم متقابل اجتماعی با توجه به باورها، نیازها و مهم‌تر از همه پتانسیل علمی و عملی خواهد شد. جوامعی هدفمند که از صلح جهانی حمایت می‌کنند، با اجرای برنامه‌هایی که در نهایت راه را به سمت تولید و انباشت ثروت ملی سوق می‌دهند و همچنین بستر عملی برای حفظ آن را فراهم می‌کنند. بهره‌گیری از اصل برابری و پتانسیل و توان نهفته در چنین سازمان‌های دولت‌-‌ملت نهاد بین‌المللی چون یونسکو نه‌تنها در گسترش و توسعه عدالت بین‌المللی و حقوق اساسی و روابط حاکم بر دولت‌-ملت‌های شمال و جنوب که در پاسداشت و نهادینه‌سازی حقوق مترتب بر خرده‌فرهنگ‌ها و مالکیت معنوی اقوام در گستره جهانی شش قاره از مهم‌ترین مأموریت‌های نهادهای نمایندگی کشورهای عضو به شمار می‌رود. در این میان با علم و باور بر توان و ارزش‌های علمی‌‌-فرهنگی همه مردمان از هر رنگ و نژاد، پر بیراه نخواهد بود اگر جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر پیشینه پربار و درخشان تاریخی و فرهنگی و نقش انکارناپذیر ایرانیان در شکل‌گیری و توسعه تمدن، ساختار اداری-‌حکومتی و مفاهیم عالی حقوق اساسی چون عدالت و برابری در مقیاس جهانی از این پتانسیل نهفته در ساختار بین‌المللی یونسکو در گسترش مبانی توسعه پایدار بیش از پیش بهره‌مند شود. کارکرد پویاتر و فعال در سازمان آموزشی‌، علمی و فرهنگی ملل متحد نه‌تنها سبب دسترسی آسان به مبانی دانش و فناوری روزآمد خواهد بود که سبب‌ساز گسترش و توسعه روابط بین‌الملل و تضمین صلح جهانی در برابر آنچه نه‌تنها بنیادگرایی کور و دهشتناک در رنگ و اسم‌های گوناگون چون ملی‌گرایی‌های افراطی فزاینده اروپایی یا گروه‌ها و سازمان‌های بی‌هویت تحمیلی چون القاعده و داعش بلکه در برابر آنچه دولت‌های زورمدار قانون‌گریز با زیاده‌خواهی و تکیه بر توان مالی و نه فرهنگی خود سعی بر تحمیل آن بر جامعه جهانی دارند، خواهد بود.
* معاون پژوهشی پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) یک آژانس تخصصی از مجموعه دستگاه‌های وابسته به سازمان ملل است که 74 سال پیش در 16 نوامبر 1945 در نتیجه خسارات و قتل‌عام‌های شوم جنگ جهانی دوم با هدف کمک به حفظ صلح و امنیت جهانی از راه توسعه آموزش و نهادینه‌سازی نهادهای وابسته، علم و فرهنگ، همکاری علمی و فرهنگی میان ملت‌ها، به‌منظور اطمینان از احترام جهانی به عدالت، قانون، حقوق بشر و آزادی‌های اساسی برای همه بدون در نظر گرفتن نژاد، جنس، زبان یا مذهب برابر آنچه منشور سازمان ملل متحد برای همه مردم به رسمیت می‌شناسد، تأسیس شد. سازمان یونسکو اجتماعی جهانی از متخصصان علاقه‌‌مند به نگاهداشت زمین به‌عنوان تنها زیستگاه شناخته‌شده انسان است؛ کسانی که زمین را به‌عنوان جایگاهی بهتر و ایمن‌تر برای همگان می‌خواهند. این سازمان و نهاد بین‌المللی با تشکیل و سازماندهی مؤسسات علمی-آموزشی، توسعه هم‌گرایی و هم‌افزایی منطقه‌ای و گسترش شبکه‌ای منظم از اندیشمندان و دانشمندان جوان همسو با اهداف، مأموریت و چشم‌انداز، به دور از جداسازی و تفکیک‌های جنسیتی، مرزهای سیاسی و محدودیت‌های قومیتی بر اراده و خواست خود در ترسیم نقشه راه پیش‌روی انسان در چارچوب جهان‌بینی جهان‌شمول برابر با اهداف و برنامه پیش‌بینی‌شده آغازین متعهد باقی مانده است.

امروزه با توجه به گستردگی و گوناگونی حوزه کارکرد و مشکلات و مسائل پیش‌روی انسان در سده 21، نقش این سازمان در آموزش، توسعه زیرساخت‌ها و همین‌طور طراحی، بهینه‌سازی و همکاری جامع بین‌المللی در تمامی حوزه‌های دانش فنی، تجربی و علوم انسانی، قابل توجه است. ازجمله در مواردی چون مخاطرات طبیعی، محیط زیست، تغییرات آب و هوا، انرژی‌های نو و تجدیدپذیر یا مواردی مانند آب آشامیدنی، بهداشت عمومی و بیماری‌های همه‌گیر با تولید و توسعه مهارت‌های آموزشی و فنی دانش‌بنیان فراهم‌‌آورنده چشم‌انداز روشن از مدیریت راهبردی همساز با انتقال دانش و فناوری به کشورهای در‌حال‌توسعه است. همچنین با ایجاد ساختار در جوامع و کشورهای کمترتوسعه‌یافته نقشی کلیدی و راه‌گشا دارد. حمایت مالی یونسکو از برنامه‌های گوناگون آموزشی و پژوهشی و پروژه‌ها، هرچند اندک، با انسجام و تعهد به برنامه، پژوهش را در یک وابستگی منطقه‌ای و بین‌المللی ضمانت می‌کند. بدون شک مهم‌ترین نتایج شکل‌گیری و توسعه شبکه‌ای از کارشناسان جوان در حوزه منطقه‌ای و مدیران آینده در چنین پروژه‌هایی سبب توسعه و تفاهم متقابل اجتماعی با توجه به باورها، نیازها و مهم‌تر از همه پتانسیل علمی و عملی خواهد شد. جوامعی هدفمند که از صلح جهانی حمایت می‌کنند، با اجرای برنامه‌هایی که در نهایت راه را به سمت تولید و انباشت ثروت ملی سوق می‌دهند و همچنین بستر عملی برای حفظ آن را فراهم می‌کنند. بهره‌گیری از اصل برابری و پتانسیل و توان نهفته در چنین سازمان‌های دولت‌-‌ملت نهاد بین‌المللی چون یونسکو نه‌تنها در گسترش و توسعه عدالت بین‌المللی و حقوق اساسی و روابط حاکم بر دولت‌-ملت‌های شمال و جنوب که در پاسداشت و نهادینه‌سازی حقوق مترتب بر خرده‌فرهنگ‌ها و مالکیت معنوی اقوام در گستره جهانی شش قاره از مهم‌ترین مأموریت‌های نهادهای نمایندگی کشورهای عضو به شمار می‌رود. در این میان با علم و باور بر توان و ارزش‌های علمی‌‌-فرهنگی همه مردمان از هر رنگ و نژاد، پر بیراه نخواهد بود اگر جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر پیشینه پربار و درخشان تاریخی و فرهنگی و نقش انکارناپذیر ایرانیان در شکل‌گیری و توسعه تمدن، ساختار اداری-‌حکومتی و مفاهیم عالی حقوق اساسی چون عدالت و برابری در مقیاس جهانی از این پتانسیل نهفته در ساختار بین‌المللی یونسکو در گسترش مبانی توسعه پایدار بیش از پیش بهره‌مند شود. کارکرد پویاتر و فعال در سازمان آموزشی‌، علمی و فرهنگی ملل متحد نه‌تنها سبب دسترسی آسان به مبانی دانش و فناوری روزآمد خواهد بود که سبب‌ساز گسترش و توسعه روابط بین‌الملل و تضمین صلح جهانی در برابر آنچه نه‌تنها بنیادگرایی کور و دهشتناک در رنگ و اسم‌های گوناگون چون ملی‌گرایی‌های افراطی فزاینده اروپایی یا گروه‌ها و سازمان‌های بی‌هویت تحمیلی چون القاعده و داعش بلکه در برابر آنچه دولت‌های زورمدار قانون‌گریز با زیاده‌خواهی و تکیه بر توان مالی و نه فرهنگی خود سعی بر تحمیل آن بر جامعه جهانی دارند، خواهد بود.
* معاون پژوهشی پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.