پیامدهای گام چهارم هستهای
فریدون مجلسی . تحلیلگر روابط بینالملل
گام چهارم درواقع مرحله جدیترشدن هشدار جمهوری اسلامی به اروپاست؛ هشدار درباره اینکه آنان قرارداد متقابلی را با جمهوری اسلامی امضا کردند. قرار شد ایران تعهداتی را درباره تضمین صلحآمیزبودن فعالیتهای هستهای خود بر عهده بگیرد و طرفهای مقابل هم متعهد شدند با برداشتن تحریمهای بینالمللی که شورای امنیت سازمان ملل نیز با قطعنامهای آن را تأیید و تنفیذ کرده است، مبادلات آزاد بازرگانی و بانکی با ایران را از تحریم خارج و آزاد کنند. جمهوی اسلامی تعهدات خود را اجرا کرد و انتظار داشت از اجرای تعهدات متقابل بهرهمند شود و چنین نشد! پرسش ساده این است که چگونه میتوان انتظار داشت که یک طرف به تعهدات خود عمل کند، درحالیکه در طرف مقابل آمریکا خروج خود را از این توافق اعلام و تحریمهای یکجانبه وضع کند و سایر طرفهای توافقنامه یعنی اروپا و حتی روسیه و چین نیز عملا تحریمهای یکجانبه آمریکا را علیه منافع و روابط آزاد بانکی و تجاری با ایران اجرا کنند و انتظار داشته باشند جمهوری اسلامی ایران به تعهدات هستهای خود پایبند بماند؟ این پرسش وجه سادهشده صورتمسئله از دید ایران است که به خود حق میدهد با هشدار و گامبهگام تا خروج متقابل از توافقنامه برجام پیش برود و خود را از قیود محدودکننده آن برهاند؛ معنی دیگر آن این است که در صورت همکارینکردن اروپا نهایتا فعالیتهای هسته جمهوری اسلامی از سر گرفته میشود و طرفهای امضاکننده موافقتنامه برجام هم هر تحلیل و برداشتی که میخواهند از نیات ایران بکنند. اشاراتی هم در حواشی درباره احتمال خروج ایران از انپیتی، یعنی پیمان عدم گسترش سلاحهای هستهای شده است که به این هشدارهای خروج گامبهگام جمهوری اسلامی از برجام رنگ تهدیدآمیزتری میدهد؛ درحالیکه خروج ایران از تعهدات برجامی بدون احتمال وتوی همراهان ناهمراه! موجب بازگشت تحریمهای بینالمللی و اقدامات بعدی زیر عنوان بهمخاطرهانداختن صلح و امنیت بینالمللی خواهد شد که امکان مقابله با آن از تحریمهای اقتصادی نیز فراتر میرود. آنچه گفتهشده طرح قضیه و عوارض آن از دیدگاه این طرف برجام است.
برای توازن باید دیدگاه طرفهای مقابل را نیز در نظر داشت. آمریکای ترامپ معتقد است آن کشور تعهدات متقابل خود را انجام داده و حتی به استرداد نقدی مطالبات ایران در زمان اوباما معترض است و میگوید آن نقدینگی نیز صرف فعالیتهای منطقهای ایران شده است. اینکه ترامپ میگوید ایران برخلاف روح برجام عمل کرده است به همین نکته بازمیگردد. از دید آمریکا روح برجام، تکرارنشدن ادبیات احمدینژاد است و موجب اتفاق نظر شورای امنیت در وضع تحریمها شده است. اروپا نیز همواره این دیدگاه را بهطور تلویحی تأیید کرده است، اما ظاهرا معتقد است تحریمها از سوی شرکتها و بانکها اعمال میشود که نگرانیهای خودشان را دارند و تحت امر دولتها نيستند. اما در عمل در انتظار این هستند که با تأثیرگذاشتن تحریمها، ایران را برای رهایی از قید آن به پای میز مذاکره مجدد بکشانند. هدف نهایی آنان واردکردن موضوع امنیت و بقای اسرائیل به معادله یا معاملهای است که برای جمهوری اسلامی قابل قبول نبوده است؛ زیرا از لحاظ اخلاقی و انساني خود را متعهد به دفاع از حقوق تضییعشده فلسطینیان میداند؛ به این ترتیب موضوع با بنبستی جدي مواجه شده است.
گام چهارم درواقع مرحله جدیترشدن هشدار جمهوری اسلامی به اروپاست؛ هشدار درباره اینکه آنان قرارداد متقابلی را با جمهوری اسلامی امضا کردند. قرار شد ایران تعهداتی را درباره تضمین صلحآمیزبودن فعالیتهای هستهای خود بر عهده بگیرد و طرفهای مقابل هم متعهد شدند با برداشتن تحریمهای بینالمللی که شورای امنیت سازمان ملل نیز با قطعنامهای آن را تأیید و تنفیذ کرده است، مبادلات آزاد بازرگانی و بانکی با ایران را از تحریم خارج و آزاد کنند. جمهوی اسلامی تعهدات خود را اجرا کرد و انتظار داشت از اجرای تعهدات متقابل بهرهمند شود و چنین نشد! پرسش ساده این است که چگونه میتوان انتظار داشت که یک طرف به تعهدات خود عمل کند، درحالیکه در طرف مقابل آمریکا خروج خود را از این توافق اعلام و تحریمهای یکجانبه وضع کند و سایر طرفهای توافقنامه یعنی اروپا و حتی روسیه و چین نیز عملا تحریمهای یکجانبه آمریکا را علیه منافع و روابط آزاد بانکی و تجاری با ایران اجرا کنند و انتظار داشته باشند جمهوری اسلامی ایران به تعهدات هستهای خود پایبند بماند؟ این پرسش وجه سادهشده صورتمسئله از دید ایران است که به خود حق میدهد با هشدار و گامبهگام تا خروج متقابل از توافقنامه برجام پیش برود و خود را از قیود محدودکننده آن برهاند؛ معنی دیگر آن این است که در صورت همکارینکردن اروپا نهایتا فعالیتهای هسته جمهوری اسلامی از سر گرفته میشود و طرفهای امضاکننده موافقتنامه برجام هم هر تحلیل و برداشتی که میخواهند از نیات ایران بکنند. اشاراتی هم در حواشی درباره احتمال خروج ایران از انپیتی، یعنی پیمان عدم گسترش سلاحهای هستهای شده است که به این هشدارهای خروج گامبهگام جمهوری اسلامی از برجام رنگ تهدیدآمیزتری میدهد؛ درحالیکه خروج ایران از تعهدات برجامی بدون احتمال وتوی همراهان ناهمراه! موجب بازگشت تحریمهای بینالمللی و اقدامات بعدی زیر عنوان بهمخاطرهانداختن صلح و امنیت بینالمللی خواهد شد که امکان مقابله با آن از تحریمهای اقتصادی نیز فراتر میرود. آنچه گفتهشده طرح قضیه و عوارض آن از دیدگاه این طرف برجام است.
برای توازن باید دیدگاه طرفهای مقابل را نیز در نظر داشت. آمریکای ترامپ معتقد است آن کشور تعهدات متقابل خود را انجام داده و حتی به استرداد نقدی مطالبات ایران در زمان اوباما معترض است و میگوید آن نقدینگی نیز صرف فعالیتهای منطقهای ایران شده است. اینکه ترامپ میگوید ایران برخلاف روح برجام عمل کرده است به همین نکته بازمیگردد. از دید آمریکا روح برجام، تکرارنشدن ادبیات احمدینژاد است و موجب اتفاق نظر شورای امنیت در وضع تحریمها شده است. اروپا نیز همواره این دیدگاه را بهطور تلویحی تأیید کرده است، اما ظاهرا معتقد است تحریمها از سوی شرکتها و بانکها اعمال میشود که نگرانیهای خودشان را دارند و تحت امر دولتها نيستند. اما در عمل در انتظار این هستند که با تأثیرگذاشتن تحریمها، ایران را برای رهایی از قید آن به پای میز مذاکره مجدد بکشانند. هدف نهایی آنان واردکردن موضوع امنیت و بقای اسرائیل به معادله یا معاملهای است که برای جمهوری اسلامی قابل قبول نبوده است؛ زیرا از لحاظ اخلاقی و انساني خود را متعهد به دفاع از حقوق تضییعشده فلسطینیان میداند؛ به این ترتیب موضوع با بنبستی جدي مواجه شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.