|

گزارشي از سانتالوچيا

بابك زماني- دبير انجمن مغز و اعصاب

فرصتي پيش آمد كه يكي از مراكز نمونه توانبخشي در ايتاليا را اجمالا بازديد كنم. مي‌كوشم در اين يادداشت نكاتي را كه در اين بازديد جلب‌نظر مي‌كرد، به‌طور خلاصه مرور كنم:

- با يك درخواست ساده از چند روز قبل، قرار ملاقات و بازديد بدون هيچ تشريفاتي تعيين شد. به نظر مي‌رسيد براي اين‌گونه بازديدها يك برنامه از پيش تعيين‌شده و يك مسئول وجود دارد. معرفي مركز و مطرح‌كردن آن در يك مقياس ملي و بين‌المللي و عرضه آن براي مقايسه و نقد و نظر، قطع نظر از منافع زودرس آن جايگاهي خاص در ذهنيت مجموعه داشت.
- بيمارستان توانبخشي سانتالوچيا در حومه قابل دسترس شهر روي تپه‌ای كوچك قرار گرفته. براي رسيدن به بيمارستان اصلي بايد در يك باغ سرسبز اندكي پياده‌روي كنيد. به نظر مي‌رسد زمين‌هاي زيادي را كه مي‌توان در آنها كلينيك پوست و دندان‌پزشكي و... زد، حيف‌وميل كرده‌اند! ولي بيماران در محيطي آرام درمان مي‌شوند. به‌علاوه آن‌قدر زمين صرف پاركينگ كرده‌اند كه هيچ‌كس لنگ نمي‌ماند و دود و صداي ماشين‌ها هم به ساختمان اصلي دسترسي ندارد.
- بيمارستان از موقوفات كليساي كاتوليك رم است و واتيكان نوعي نظارت هم بر آن اعمال مي‌كند. طبق قانون طب ملي ايتاليا كه برگرفته از انگلستان است، تمام مردم حق استفاده از اين مركز را دارند و اين به معناي بيمه هم نيست. البته براي استفاده از آن يك ليست انتظار هم وجود دارد؛ در هر زمان بيمارستان مي‌تواند تنها 10 تا 20 درصد متقاضيان را بپذيرد. اين تنها كلينيك توانبخشي كشور نيست. مراكز خصوصي و دولتي متعددي وجود دارند، اما سانتالوچيا يك بيمارستان نمونه است. دولت براي درمان بيماران طبق تعرفه‌هاي واقعي به بيمارستان پول مي‌پردازد و تأخيري هم وجود ندارد. راهنماي من، پروفسور روسيني، چندبار بر اين نكته تأكيد مي‌كند که وقف و خيريه‌بودن بيمارستان بيش از آنكه از وظايف دولت بكاهد، به كار خدمات بهتر و مراقبت بيشتر از بيماران مي‌آيد. نقش واتيكان اين است كه با اهداي زمين و ساختمان و گهگاه اهداي دستگاه و امكانات و نيز توصيه‌هاي اخلاقي كيفيت بالاتر را محقق مي‌کند؛ مثلا دستگاه‌هاي گران‌قيمت و جديد را كه كارايي آنها به اثبات رسيده، ولي درآمدزايي چنداني ندارند تهيه مي‌كند و بودجه براي تحقيقات مي‌پردازد. حقوق پزشكان و پرسنل به ‌طور ثابت پرداخت مي‌شود و با تعداد بيماراني كه مي‌بينند، تغيير نمي‌كند. نحوه كار پزشكان و پرسنل درماني و حقوق ثابت دريافتي آنان مطابق با قراردادي است كه سازمان‌هاي پزشكي و دولت براي همه مراكز تصويب كرده‌اند و دولت بر اجراي آن نظارت مي‌كند و مي‌كوشد بين بيمارستان و پرسنل نقش ناظر داشته باشد. خيريه‌بودن بيمارستان به معناي عدم پرداخت دستمزد نيست و دولت به كار رايگان حداقل به اندازه كارگران حساس و مشكوك است.
- طبقات متعدد ساختمان بزرگ و زيباي پنج‌طبقه كه وسعت هر طبقه كمتر از ارتفاع ساختمان نيست، اختصاص به توانبخشي بيماران مختلف دارد كه البته بيماران مغز و اعصاب بخش مهمي از اين بيماران را تشكيل مي‌دهند. طبقه زير همكف تماما به تحقيقات اختصاص دارد با يك ام‌‌آرآي اختصاصي براي تحقيق (در طبقه پنجم يكي از نتايج اين تحقيقات به صورت برنامه ديجيتالي با هدايت امواج مغز براي بهبود كارايي دست در حال استفاده است). در طبقه همكف كلينيك و آزمايشگاه باليني و تصويربرداري و قسمت‌هاي اداري است و جلوتر يك استخر بزرگ با ديواره‌هاي شيشه‌اي كه متخصصان مي‌توانند اندام بيماران را حين شنا ببينند و ارزيابي كنند.
- در ساير طبقات با پيشرفته‌ترين دستگاه‌ها كه برخي از آنها تنها انحصار به همين مركز دارند، تعداد بي‌شماري فيزيوتراپ و كاردرمان در حال كار با بيماران مختلفي هستند كه هركدام به دليل نقيصه‌اي ناشي از سكته مغزي يا ضربات مغزي دچار ناتواني شده‌اند.
- در يك جا كساني كه نوعي نقيصه ذهني دارند، از طريق دوربين‌هاي مخصوص وارد دنيايي مجازي مي‌شوند و در آن دنياي خيالي با تمرين‌هايي ادراكاتشان تقويت مي‌شود. در ايستگاه ديگر اندام‌هاي بيمار به يك روبات وصل مي‌شود تا حركات مختلف را با هم تمرين كنند و گاه روبات تحريكي هم به عضلات وارد مي‌كند. در يك ايستگاه ديگر با كنترل امواج مغزي حركات ظريف دست بهبود مي‌يابند و... .
در پايان ديدار، پروفسور روسيني ميزبان مهربان و دانا، نكته‌اي را يادآور مي‌شود كه: زندگي در دوران مدرن به همراه سالمندي فزاينده جمعيت كه حاصل پيشرفت‌هاي دانش پزشكي در زمينه‌هاي مختلف است، نيازمند فرهنگ توانبخشي و تأسيس مراكز متعدد و مجهز توانبخشي است. به اين گفته بايد افزود تهيه و تجهيز مراكز توانبخشي و مراكز نگهداري افتادگان از مهم‌ترين اولويت‌هايي است كه وظيفه‌اي ذاتا دولتي محسوب مي‌شود. تنها با اراده و امكانات دولتي است كه توده مردم مي‌توانند از چنين امكاناتي بهره‌مند شوند؛ امكاناتي كه در كوتاه‌مدت تنها هزينه است، اما در درازمدت كه تنها دولت مي‌تواند ببيند، این هزينه قطره‌اي از اقيانوس درآمد خواهد بود!

فرصتي پيش آمد كه يكي از مراكز نمونه توانبخشي در ايتاليا را اجمالا بازديد كنم. مي‌كوشم در اين يادداشت نكاتي را كه در اين بازديد جلب‌نظر مي‌كرد، به‌طور خلاصه مرور كنم:

- با يك درخواست ساده از چند روز قبل، قرار ملاقات و بازديد بدون هيچ تشريفاتي تعيين شد. به نظر مي‌رسيد براي اين‌گونه بازديدها يك برنامه از پيش تعيين‌شده و يك مسئول وجود دارد. معرفي مركز و مطرح‌كردن آن در يك مقياس ملي و بين‌المللي و عرضه آن براي مقايسه و نقد و نظر، قطع نظر از منافع زودرس آن جايگاهي خاص در ذهنيت مجموعه داشت.
- بيمارستان توانبخشي سانتالوچيا در حومه قابل دسترس شهر روي تپه‌ای كوچك قرار گرفته. براي رسيدن به بيمارستان اصلي بايد در يك باغ سرسبز اندكي پياده‌روي كنيد. به نظر مي‌رسد زمين‌هاي زيادي را كه مي‌توان در آنها كلينيك پوست و دندان‌پزشكي و... زد، حيف‌وميل كرده‌اند! ولي بيماران در محيطي آرام درمان مي‌شوند. به‌علاوه آن‌قدر زمين صرف پاركينگ كرده‌اند كه هيچ‌كس لنگ نمي‌ماند و دود و صداي ماشين‌ها هم به ساختمان اصلي دسترسي ندارد.
- بيمارستان از موقوفات كليساي كاتوليك رم است و واتيكان نوعي نظارت هم بر آن اعمال مي‌كند. طبق قانون طب ملي ايتاليا كه برگرفته از انگلستان است، تمام مردم حق استفاده از اين مركز را دارند و اين به معناي بيمه هم نيست. البته براي استفاده از آن يك ليست انتظار هم وجود دارد؛ در هر زمان بيمارستان مي‌تواند تنها 10 تا 20 درصد متقاضيان را بپذيرد. اين تنها كلينيك توانبخشي كشور نيست. مراكز خصوصي و دولتي متعددي وجود دارند، اما سانتالوچيا يك بيمارستان نمونه است. دولت براي درمان بيماران طبق تعرفه‌هاي واقعي به بيمارستان پول مي‌پردازد و تأخيري هم وجود ندارد. راهنماي من، پروفسور روسيني، چندبار بر اين نكته تأكيد مي‌كند که وقف و خيريه‌بودن بيمارستان بيش از آنكه از وظايف دولت بكاهد، به كار خدمات بهتر و مراقبت بيشتر از بيماران مي‌آيد. نقش واتيكان اين است كه با اهداي زمين و ساختمان و گهگاه اهداي دستگاه و امكانات و نيز توصيه‌هاي اخلاقي كيفيت بالاتر را محقق مي‌کند؛ مثلا دستگاه‌هاي گران‌قيمت و جديد را كه كارايي آنها به اثبات رسيده، ولي درآمدزايي چنداني ندارند تهيه مي‌كند و بودجه براي تحقيقات مي‌پردازد. حقوق پزشكان و پرسنل به ‌طور ثابت پرداخت مي‌شود و با تعداد بيماراني كه مي‌بينند، تغيير نمي‌كند. نحوه كار پزشكان و پرسنل درماني و حقوق ثابت دريافتي آنان مطابق با قراردادي است كه سازمان‌هاي پزشكي و دولت براي همه مراكز تصويب كرده‌اند و دولت بر اجراي آن نظارت مي‌كند و مي‌كوشد بين بيمارستان و پرسنل نقش ناظر داشته باشد. خيريه‌بودن بيمارستان به معناي عدم پرداخت دستمزد نيست و دولت به كار رايگان حداقل به اندازه كارگران حساس و مشكوك است.
- طبقات متعدد ساختمان بزرگ و زيباي پنج‌طبقه كه وسعت هر طبقه كمتر از ارتفاع ساختمان نيست، اختصاص به توانبخشي بيماران مختلف دارد كه البته بيماران مغز و اعصاب بخش مهمي از اين بيماران را تشكيل مي‌دهند. طبقه زير همكف تماما به تحقيقات اختصاص دارد با يك ام‌‌آرآي اختصاصي براي تحقيق (در طبقه پنجم يكي از نتايج اين تحقيقات به صورت برنامه ديجيتالي با هدايت امواج مغز براي بهبود كارايي دست در حال استفاده است). در طبقه همكف كلينيك و آزمايشگاه باليني و تصويربرداري و قسمت‌هاي اداري است و جلوتر يك استخر بزرگ با ديواره‌هاي شيشه‌اي كه متخصصان مي‌توانند اندام بيماران را حين شنا ببينند و ارزيابي كنند.
- در ساير طبقات با پيشرفته‌ترين دستگاه‌ها كه برخي از آنها تنها انحصار به همين مركز دارند، تعداد بي‌شماري فيزيوتراپ و كاردرمان در حال كار با بيماران مختلفي هستند كه هركدام به دليل نقيصه‌اي ناشي از سكته مغزي يا ضربات مغزي دچار ناتواني شده‌اند.
- در يك جا كساني كه نوعي نقيصه ذهني دارند، از طريق دوربين‌هاي مخصوص وارد دنيايي مجازي مي‌شوند و در آن دنياي خيالي با تمرين‌هايي ادراكاتشان تقويت مي‌شود. در ايستگاه ديگر اندام‌هاي بيمار به يك روبات وصل مي‌شود تا حركات مختلف را با هم تمرين كنند و گاه روبات تحريكي هم به عضلات وارد مي‌كند. در يك ايستگاه ديگر با كنترل امواج مغزي حركات ظريف دست بهبود مي‌يابند و... .
در پايان ديدار، پروفسور روسيني ميزبان مهربان و دانا، نكته‌اي را يادآور مي‌شود كه: زندگي در دوران مدرن به همراه سالمندي فزاينده جمعيت كه حاصل پيشرفت‌هاي دانش پزشكي در زمينه‌هاي مختلف است، نيازمند فرهنگ توانبخشي و تأسيس مراكز متعدد و مجهز توانبخشي است. به اين گفته بايد افزود تهيه و تجهيز مراكز توانبخشي و مراكز نگهداري افتادگان از مهم‌ترين اولويت‌هايي است كه وظيفه‌اي ذاتا دولتي محسوب مي‌شود. تنها با اراده و امكانات دولتي است كه توده مردم مي‌توانند از چنين امكاناتي بهره‌مند شوند؛ امكاناتي كه در كوتاه‌مدت تنها هزينه است، اما در درازمدت كه تنها دولت مي‌تواند ببيند، این هزينه قطره‌اي از اقيانوس درآمد خواهد بود!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.