عراقیها چرا معترضاند؟
صباح زنگنه . تحلیلگر خاورمیانه
عراق در سالهای اخیر معمولا به شکل محدود و گاهی سراسری اعتراض را تجربه کرده است. در تابستان گذشته نیز بصره در جنوب عراق، شاهد تظاهرات قابلتوجهی بود که در پی افزایش گرما و قطعی برق و مشکلات آب آشامیدنی بروز کرد. آن اعتراضات تعدادی زخمی در پی داشت و تعدادی از دفاتر احزاب نیز خسارت دیدند. وجود فساد درخورتوجه و ضعف در ارائه خدمات، نارضایتیهایی را در پی داشته است. مرجعیت عراق نیز به این ضعفها و ناکارآمدی در کابینه که شبیه به تقسیم منافع بین احزاب و شخصیتهای عراق است، معترض هستند. اعتراضات اخیر با دعوت احزاب و کار شبکهای جریانات نامشخص شکل گرفت و ادامه یافت. بیکاری، خدمات آب، برق، بهداشت و مسکن ضعیف و نبود فعالیتهای عمرانی و برنامههای تحولگرایانه اقتصادی، همهوهمه از محورهای اعتراضات است. سهمخواهی احزاب و افراد بانفوذ را هم باید به این موارد اضافه کرد. دخالتهای پیداوپنهان خارجی اعم از آمریکا و برخی کشورهای عربی، در وضعیت فعلی عراق تأثیرگذار است. اختلافات بهگونهای است که به سفر عادل عبدالمهدی به چین اعتراض شده، ارتش در حفظ حریم هوایی عراق منفعل عمل میکند و به پایگاههای حشدالشعبی حمله میشود و جابهجایی یک ژنرال ارتش نارضایتی پدید میآورد. همه اینها و در یک کلام آسیبهای داخلی، دخالتهای خارجی را نیز در پی دارد. در ۱۶ سال بعد از حمله آمریکا به عراق، این اعتراضات کمابیش انجام شده است. تفاوت بودجه اقلیم کردستان و ممنوعیت ورود برخی از کالاهای مصرفی از کشورهای همسایه ازجمله دلایل اعتراض تظاهراتکنندگان است. برخی استانداریها نیز به دنبال این بودند تا خانههای غیرمجازی را که در حاشیه شهرها ساخته شده، تخریب کنند و زمینها را برای ساخت خانههای ارزانقیمت آماده کنند اما در ابتدا اقدام به تخریب کردند که همین مسئله جنبه دیگری به نارضایتیها و اعتراضها اضافه کرد. این اعتراضها از بغداد آغاز و به سایر استانها نیز توسعه پیدا کرد و صرفا در استانهای شیعهنشین این اتفاقات رخ داد و مناطق اقلیم کردستان و استانهای غرب عراق هیچکدام چنین تظاهراتی را شاهد نبودند.
همه اینها علامت سؤالی را ایجاد میکند که نخستوزیر شیعه باید پاسخ معترضان را داده و به مسائل آنها رسیدگی کند. فراموش نکنیم دولت عبدالمهدی هم دولت حاصل توافق میان دو فراکسیون اکثریت این کشور است که این روش تاکنون در عراق پیاده نشده بود. تبلیغات در رسانهها یا بهویژه در رسانههای اجتماعی و ناکارآمد دانستن دولت نیز مزید بر علت شد. تأثیر توییتها و پیامهای رسانههای اجتماعی به حدی بود که دولت ناگزیر از قطع اینترنت شد؛ چراکه اکثر توییتها خارج از عراق و عمدتا از عربستان انجام میشد. فقط یک سال از عمر دولت و نخستوزیر عادل عبدالمهدی گذشته و طرح چنین موضوعاتی فضا را کاملا ملتهب کرده است. وقتی اتفاقاتی مانند آنچه در عراق در جریان است، رخ میدهد، بهرهبرداری سیاسی از آن امری معمول است؛ مثلا عدهای با ایران مخالفاند و همه مسائل را به سمت ایران سوق میدهند؛ طبیعتا عدهای هم آن را حاصل دخالتهای آمریکا و اسرائیل و اعراب منطقه میدانند. تمام اینها سؤالهایی را ایجاد میکند که باید پاسخ داده شود.
عراق در سالهای اخیر معمولا به شکل محدود و گاهی سراسری اعتراض را تجربه کرده است. در تابستان گذشته نیز بصره در جنوب عراق، شاهد تظاهرات قابلتوجهی بود که در پی افزایش گرما و قطعی برق و مشکلات آب آشامیدنی بروز کرد. آن اعتراضات تعدادی زخمی در پی داشت و تعدادی از دفاتر احزاب نیز خسارت دیدند. وجود فساد درخورتوجه و ضعف در ارائه خدمات، نارضایتیهایی را در پی داشته است. مرجعیت عراق نیز به این ضعفها و ناکارآمدی در کابینه که شبیه به تقسیم منافع بین احزاب و شخصیتهای عراق است، معترض هستند. اعتراضات اخیر با دعوت احزاب و کار شبکهای جریانات نامشخص شکل گرفت و ادامه یافت. بیکاری، خدمات آب، برق، بهداشت و مسکن ضعیف و نبود فعالیتهای عمرانی و برنامههای تحولگرایانه اقتصادی، همهوهمه از محورهای اعتراضات است. سهمخواهی احزاب و افراد بانفوذ را هم باید به این موارد اضافه کرد. دخالتهای پیداوپنهان خارجی اعم از آمریکا و برخی کشورهای عربی، در وضعیت فعلی عراق تأثیرگذار است. اختلافات بهگونهای است که به سفر عادل عبدالمهدی به چین اعتراض شده، ارتش در حفظ حریم هوایی عراق منفعل عمل میکند و به پایگاههای حشدالشعبی حمله میشود و جابهجایی یک ژنرال ارتش نارضایتی پدید میآورد. همه اینها و در یک کلام آسیبهای داخلی، دخالتهای خارجی را نیز در پی دارد. در ۱۶ سال بعد از حمله آمریکا به عراق، این اعتراضات کمابیش انجام شده است. تفاوت بودجه اقلیم کردستان و ممنوعیت ورود برخی از کالاهای مصرفی از کشورهای همسایه ازجمله دلایل اعتراض تظاهراتکنندگان است. برخی استانداریها نیز به دنبال این بودند تا خانههای غیرمجازی را که در حاشیه شهرها ساخته شده، تخریب کنند و زمینها را برای ساخت خانههای ارزانقیمت آماده کنند اما در ابتدا اقدام به تخریب کردند که همین مسئله جنبه دیگری به نارضایتیها و اعتراضها اضافه کرد. این اعتراضها از بغداد آغاز و به سایر استانها نیز توسعه پیدا کرد و صرفا در استانهای شیعهنشین این اتفاقات رخ داد و مناطق اقلیم کردستان و استانهای غرب عراق هیچکدام چنین تظاهراتی را شاهد نبودند.
همه اینها علامت سؤالی را ایجاد میکند که نخستوزیر شیعه باید پاسخ معترضان را داده و به مسائل آنها رسیدگی کند. فراموش نکنیم دولت عبدالمهدی هم دولت حاصل توافق میان دو فراکسیون اکثریت این کشور است که این روش تاکنون در عراق پیاده نشده بود. تبلیغات در رسانهها یا بهویژه در رسانههای اجتماعی و ناکارآمد دانستن دولت نیز مزید بر علت شد. تأثیر توییتها و پیامهای رسانههای اجتماعی به حدی بود که دولت ناگزیر از قطع اینترنت شد؛ چراکه اکثر توییتها خارج از عراق و عمدتا از عربستان انجام میشد. فقط یک سال از عمر دولت و نخستوزیر عادل عبدالمهدی گذشته و طرح چنین موضوعاتی فضا را کاملا ملتهب کرده است. وقتی اتفاقاتی مانند آنچه در عراق در جریان است، رخ میدهد، بهرهبرداری سیاسی از آن امری معمول است؛ مثلا عدهای با ایران مخالفاند و همه مسائل را به سمت ایران سوق میدهند؛ طبیعتا عدهای هم آن را حاصل دخالتهای آمریکا و اسرائیل و اعراب منطقه میدانند. تمام اینها سؤالهایی را ایجاد میکند که باید پاسخ داده شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.