|

«شرق» از بازار پررونق دستگاه‌هاي پوز در کشور همسایه گزارش مي‌دهد

صرافي‌هاي سيار ایرانی در ترکیه

شرق: بسياري از ايرانياني كه به خارج از كشور سفر مي‌كنند به دليل مشكلات بانكي ناشي از تحريم‌ها نمي‌توانند از روش‌‎هاي مطمئن حمل‌ونقل پول نظير كارت‌هاي اعتباري و ديگر شيوه‌هاي رايج در دنيا استفاده كنند. ايرانيان يا چمداني پول‌هاي خود را حمل مي‌كنند يا دولت دست به ابداعاتي مي‌زند كه خاص مردم ايران است. يكي از راهكارهايي كه براي دورزدن تحريم‌هاي بانكي در نظر گرفته شده، استفاده از كارت‌خوان‌هاي سيار است كه در كشور تركيه هم كاربرد زيادي دارد. ايرانيان نيازمند ارز خارجي، كارت‌هاي بانكي خود را به دست كارت‌خوان‌داراني مي‌دهند كه از هويت و اصالت آنها مطمئن نيستند. از آنجا كه هرگاه فضايي محدود شود، راه‌هاي متعددي هم براي كلاهبرداري گشوده خواهد شد، بسياري از هم‌وطنان در زمان برداشت ريال از كارت خود و تبديل آن به ارز خارجي، مورد دستبرد اينترنتي قرار گرفته‌اند، اما گويا راه مطمئن‎‌تري براي تأمين پول نقد مورد نياز ايرانياني كه به خارج سفر مي‌كنند، وجود ندارد. بانك مركزي بارها اعلام كرده است كه اقدام به مسدودسازي اين كارت‌خوان‌ها مي‌كند، اما اگر اين روزنه هم با توجه شرايط فعلي ايران بسته شود، راه جايگزيني براي تأمين نيازهاي ايرانيان در خارج از كشور وجود دارد؟‌خيابان استقلال تركيه در نزديكي ميدان تقسيم، مكاني است كه كمتر از دو كيلومتر طول دارد. استقرار و تجمع برندهاي ترك در اين خيابان جاذبه‌اي است كه بسياري از مسافران ايراني تركيه را متمايل به رزرو هتل در نزديكي اين خيابان مي‌كند. افرادي كه عمدتا به قصد خريد و شايد كمي هم تفريح به تركيه سفر مي‌كنند، حوالي ميدان تقسيم را براي اقامت انتخاب مي‌كنند. در حوالي اين ميدان و خيابان استقلال، ايرانياني كه كسب‌وكارشان تبديل پول ملي رايج كشور به لير تركيه است، كم نيستند. به ازاي يك خيابان دوكيلومتري، دست‌كم شش يا هفت نفري را مي‌توان ديد كه دستگاه كارت‌خوان به دست، بيخ گوش عابراني كه چهره‌هاي آنها شبيه ايرانيان است، مي‌گويند: «اگه پول كم آوردي كارت‌خوان داريم». آنها كارت بانك‌هاي ايراني را مي‌‎گيرند و مبلغ ريالي موردنظر را با دستگاه پوز از كارت مشتري خارج مي‌كنند، بعد با كمي حساب‌وكتاب به كمك ماشين‌حساب گوشي‌هاي هوشمند، معادل ليري آن را به مشتري پرداخت مي‌كنند. كمي كارمزد هم مي‌گيرند. درواقع نقش صرافي‌هاي سيار را ايفا مي‌كنند، اما صرافي‌ای كه چندان هم مطمئن نيست.
در بدو ورود مسافران به تركيه، تورليدرها هشدار مي‌دهند كه از دستگاه‌هاي سيار موجود در خيابان استقلال و ديگر خيابان‌هاي تركيه، نبايد استفاده كرد و با اين دستگاه عمليات تبديل پول را نبايد انجام داد، زيرا چندين مورد كلاهبرداري در رابطه با فعاليت اين كارت‌خوان‌داران گزارش شده است. يكي از تورليدرها مي‌گويد: خانواده‌هاي بسياري به دليل اينكه حوصله تلفن‌زدن به تورليدرها را نداشتند و فكر مي‌كردند هزينه تماس در تركيه گران است، همچنين اينترنت رايگان هتل را هم در دسترس نداشته‌اند، به اين دستگاه‌هاي پوز سيار اعتماد كرده‌اند و تمام آنچه كه در كارت بانكي‌شان بوده، تخليه شده است، اما آنها صرفا بعد از خروج از تركيه و رسيدن به ايران متوجه اين كلاهبرداري شده‌اند.
‌‌هشدارهايي كه شنيده نمي‌شود
تورليدرها بارهاوبارها به مسافران استانبول هشدار مي‌دهند كه در صورت كم‌آوردن پول، با شماره آنها تماس بگيرند تا به‌سرعت يك صرافي مطمئن به مسافران معرفي شود. راهنمايان تور در تركيه مي‌گويند كه دولت صرفا به چهار صرافي مجوز داشتن چنين دستگاهي را داده است، اما آنچه در خيابان استقلال ديده مي‌شود، كمي بيشتر از عددي است كه دولت ايران براي تبديل پول ايرانيان درراه‌مانده، مجوز فعاليت برايشان صادر كرده است.‌باوجوداين افرادي كه خسته از خريد، با كوله‌باري مملو از پوشاك در خيابان استقلال راه مي‌روند، درحالي‌كه قصد خريد بيشتر دارند و پول كم آورده‌اند، بدون درنظرگرفتن هشدارها، به صرافي‌هاي سيار خيابان استقلال اطمينان مي‌كنند. اين صرافان سيار خيلي مايل به گفت‌وگو نيستند و فقط با صدايي كه در ازدحام جمعيت به سختي شنيده مي‌شود، اعلام مي‌كنند: «كارت‌خوان داريم». اگر قصد تبديل پول نداشته باشي، قطعا به سؤالات شما پاسخ نخواهند داد. يكي از اين دارندگان پوز در پاسخ به خبرنگار «شرق» درباره كارمزدي كه از ايرانيان براي تبديل ريال به لير دريافت مي‌شود، با سردي پاسخ مي‌دهد: «وقتي كه پول نداري اينجا رو نداري، بايد حق‌الزحمه بدي وگرنه توي راه مي‌موني. الانم هرچقدر پول مي‌خواي بگو كارت بكشم و تبديل كنم. وگرنه برو».هيچ‌كدام از اين صرافان متحرك مايل به پاسخ‌گويي نيستند. افرادي هم كه به آنها اعتماد مي‌كنند و از آنها ارز خارجي مي‌خرند، اصلا حوصله سخن‌گفتن ندارند. فقط مي‌خواهند ارز خارجي بگیرند و به خريد خود ادامه دهند. كسب‌وكاري كه از تبديل پول ايران به ارز خارجي شكل گرفته است، چندان مورد تأييد بانك مركزي هم نيست؛ اما گويا بدون همراهي مردم و مراجعه به مراكز مطمئن، راهي براي كنترل اين اوضاع نيست.
‌‌مسدودسازي كارتخوان‌هاي خارجي
بانك مركزي اعلام كرده است كه كارتخوان‌هاي خارجي را شناسايي و مسدود كرده است. دو راه براي ارتباط‌گرفتن دستگاه‌هاي كارتخوان سيار با ايران وجود دارد. يكي سيم‌كارت‌ها و ديگري استفاده از اينترنت با وي‌پي‌ان. بانک مرکزی در نخستین اقدام خود برای محدودسازی حجم استفاده از این کارتخوان‌ها، سقف تراکنش‌های مالی از طریق دستگاه‌های پوز را محدود كرد تا جلوي نقل‌و‌انتقالات و كلاهبرداري‌هاي احتمالي را بگيرد. در ادامه با دستور بانک مرکزی شرکت‌های ارائه‌دهندگان خدمات کارتی (پی‌اس‌پی) موظف به شناسایی و مسدود‌کردن دستگاه‌های کارتخوان فعال در خارج از کشور شدند.‌محمد‌مهدی طوبایی، معاون توسعه و نظارت شرکت شبکه الکترونیکی پرداخت‌های کارتی (شاپرک)، به ايسنا مي‌گويد كه دستگاه‌هاي كارتخوان سيار صرفا در تركيه وجود ندارد و برخي كشورهاي ديگر همسايه مثل عراق هم صاحب اين دستگاه‎ها هستند.
به گفته او البته امکان به‌کارگیری دستگاه‌های کارتخوان ایرانی در تمام کشورهای دنیا وجود دارد؛ چرا‌که در هر نقطه دنیا که بتوان از طریق اینترنت به شبکه شاپرک متصل شد، این امکان وجود دارد. طوبایی همچنین با بیان اینکه برخی از دلالان برای اینکه کار شناسایی دستگاه‌های کارتخوان در خارج از کشور را مشکل کنند، از وی‌پی‌ان یا فیلترشکن استفاده می‌کنند. او اين اقدام را راهي براي سخت‌شدن كار ردگيري مراكز نقل‌وانتقالات مالي ايران اعلام مي‌‎كند.
به گفته او بر‌اساس آخرین آماری که شاپرک از مسدودسازی کارتخوان‌های ایرانی خارج از کشور اعلام کرده، در اولین سری از این اقدامات ۹۳۰ پایانه در فاصله دی تا نیمه بهمن سال ۹۷ در کشورهای خارجی شناسایی و مسدود شد و با ادامه این اقدامات حدود ۳۷۰ پایانه دیگر شناسایی و مسدود شدند تا به‌این‌ترتیب در سال گذشته در مجموع هزارو 304 پایانه فعال در خارج از کشور غیرفعال شود که از این تعداد پایانه هزارو 207 مورد از سوی شرکت‌های پی‌اس‌پی و ۹۷ پایانه نیز از سوی شرکت شاپرک شناسایی و مسدود شده‌اند.
‌‌فعاليت دستگاه‌هاي كارتخوان با مجوز دولت
يك منبع مطلع با تأكيد بر اينكه فعاليت كارتخوان‌هاي خارج از كشور خلاف نيستند، به «شرق» مي‌گويد: دستگاه‌هاي كارتخواني كه در دست افراد مختلف وجود دارد، از طرف همان چند صرافي مجوزدار بين آنها توزيع شده است. صرافي‌هاي مجاز مي‌توانند دستگاه را بين افراد مختلف توزيع كنند و چهار دستگاه مجوز‌دار به سهولت مي‌تواند تبديل به 40 دستگاه شود.
او تأكيد مي‌كند: اين مجوزها به برخي كشورها داده شده است. براي تأمين نيازهاي تجاري مردم يا حجاج در مكه چنين دستگاه‌هايي اختصاص داده شده است تا ايرانياني كه خارج از كشور مي‌روند، در خيابان بي‌پول نمانند.

شرق: بسياري از ايرانياني كه به خارج از كشور سفر مي‌كنند به دليل مشكلات بانكي ناشي از تحريم‌ها نمي‌توانند از روش‌‎هاي مطمئن حمل‌ونقل پول نظير كارت‌هاي اعتباري و ديگر شيوه‌هاي رايج در دنيا استفاده كنند. ايرانيان يا چمداني پول‌هاي خود را حمل مي‌كنند يا دولت دست به ابداعاتي مي‌زند كه خاص مردم ايران است. يكي از راهكارهايي كه براي دورزدن تحريم‌هاي بانكي در نظر گرفته شده، استفاده از كارت‌خوان‌هاي سيار است كه در كشور تركيه هم كاربرد زيادي دارد. ايرانيان نيازمند ارز خارجي، كارت‌هاي بانكي خود را به دست كارت‌خوان‌داراني مي‌دهند كه از هويت و اصالت آنها مطمئن نيستند. از آنجا كه هرگاه فضايي محدود شود، راه‌هاي متعددي هم براي كلاهبرداري گشوده خواهد شد، بسياري از هم‌وطنان در زمان برداشت ريال از كارت خود و تبديل آن به ارز خارجي، مورد دستبرد اينترنتي قرار گرفته‌اند، اما گويا راه مطمئن‎‌تري براي تأمين پول نقد مورد نياز ايرانياني كه به خارج سفر مي‌كنند، وجود ندارد. بانك مركزي بارها اعلام كرده است كه اقدام به مسدودسازي اين كارت‌خوان‌ها مي‌كند، اما اگر اين روزنه هم با توجه شرايط فعلي ايران بسته شود، راه جايگزيني براي تأمين نيازهاي ايرانيان در خارج از كشور وجود دارد؟‌خيابان استقلال تركيه در نزديكي ميدان تقسيم، مكاني است كه كمتر از دو كيلومتر طول دارد. استقرار و تجمع برندهاي ترك در اين خيابان جاذبه‌اي است كه بسياري از مسافران ايراني تركيه را متمايل به رزرو هتل در نزديكي اين خيابان مي‌كند. افرادي كه عمدتا به قصد خريد و شايد كمي هم تفريح به تركيه سفر مي‌كنند، حوالي ميدان تقسيم را براي اقامت انتخاب مي‌كنند. در حوالي اين ميدان و خيابان استقلال، ايرانياني كه كسب‌وكارشان تبديل پول ملي رايج كشور به لير تركيه است، كم نيستند. به ازاي يك خيابان دوكيلومتري، دست‌كم شش يا هفت نفري را مي‌توان ديد كه دستگاه كارت‌خوان به دست، بيخ گوش عابراني كه چهره‌هاي آنها شبيه ايرانيان است، مي‌گويند: «اگه پول كم آوردي كارت‌خوان داريم». آنها كارت بانك‌هاي ايراني را مي‌‎گيرند و مبلغ ريالي موردنظر را با دستگاه پوز از كارت مشتري خارج مي‌كنند، بعد با كمي حساب‌وكتاب به كمك ماشين‌حساب گوشي‌هاي هوشمند، معادل ليري آن را به مشتري پرداخت مي‌كنند. كمي كارمزد هم مي‌گيرند. درواقع نقش صرافي‌هاي سيار را ايفا مي‌كنند، اما صرافي‌ای كه چندان هم مطمئن نيست.
در بدو ورود مسافران به تركيه، تورليدرها هشدار مي‌دهند كه از دستگاه‌هاي سيار موجود در خيابان استقلال و ديگر خيابان‌هاي تركيه، نبايد استفاده كرد و با اين دستگاه عمليات تبديل پول را نبايد انجام داد، زيرا چندين مورد كلاهبرداري در رابطه با فعاليت اين كارت‌خوان‌داران گزارش شده است. يكي از تورليدرها مي‌گويد: خانواده‌هاي بسياري به دليل اينكه حوصله تلفن‌زدن به تورليدرها را نداشتند و فكر مي‌كردند هزينه تماس در تركيه گران است، همچنين اينترنت رايگان هتل را هم در دسترس نداشته‌اند، به اين دستگاه‌هاي پوز سيار اعتماد كرده‌اند و تمام آنچه كه در كارت بانكي‌شان بوده، تخليه شده است، اما آنها صرفا بعد از خروج از تركيه و رسيدن به ايران متوجه اين كلاهبرداري شده‌اند.
‌‌هشدارهايي كه شنيده نمي‌شود
تورليدرها بارهاوبارها به مسافران استانبول هشدار مي‌دهند كه در صورت كم‌آوردن پول، با شماره آنها تماس بگيرند تا به‌سرعت يك صرافي مطمئن به مسافران معرفي شود. راهنمايان تور در تركيه مي‌گويند كه دولت صرفا به چهار صرافي مجوز داشتن چنين دستگاهي را داده است، اما آنچه در خيابان استقلال ديده مي‌شود، كمي بيشتر از عددي است كه دولت ايران براي تبديل پول ايرانيان درراه‌مانده، مجوز فعاليت برايشان صادر كرده است.‌باوجوداين افرادي كه خسته از خريد، با كوله‌باري مملو از پوشاك در خيابان استقلال راه مي‌روند، درحالي‌كه قصد خريد بيشتر دارند و پول كم آورده‌اند، بدون درنظرگرفتن هشدارها، به صرافي‌هاي سيار خيابان استقلال اطمينان مي‌كنند. اين صرافان سيار خيلي مايل به گفت‌وگو نيستند و فقط با صدايي كه در ازدحام جمعيت به سختي شنيده مي‌شود، اعلام مي‌كنند: «كارت‌خوان داريم». اگر قصد تبديل پول نداشته باشي، قطعا به سؤالات شما پاسخ نخواهند داد. يكي از اين دارندگان پوز در پاسخ به خبرنگار «شرق» درباره كارمزدي كه از ايرانيان براي تبديل ريال به لير دريافت مي‌شود، با سردي پاسخ مي‌دهد: «وقتي كه پول نداري اينجا رو نداري، بايد حق‌الزحمه بدي وگرنه توي راه مي‌موني. الانم هرچقدر پول مي‌خواي بگو كارت بكشم و تبديل كنم. وگرنه برو».هيچ‌كدام از اين صرافان متحرك مايل به پاسخ‌گويي نيستند. افرادي هم كه به آنها اعتماد مي‌كنند و از آنها ارز خارجي مي‌خرند، اصلا حوصله سخن‌گفتن ندارند. فقط مي‌خواهند ارز خارجي بگیرند و به خريد خود ادامه دهند. كسب‌وكاري كه از تبديل پول ايران به ارز خارجي شكل گرفته است، چندان مورد تأييد بانك مركزي هم نيست؛ اما گويا بدون همراهي مردم و مراجعه به مراكز مطمئن، راهي براي كنترل اين اوضاع نيست.
‌‌مسدودسازي كارتخوان‌هاي خارجي
بانك مركزي اعلام كرده است كه كارتخوان‌هاي خارجي را شناسايي و مسدود كرده است. دو راه براي ارتباط‌گرفتن دستگاه‌هاي كارتخوان سيار با ايران وجود دارد. يكي سيم‌كارت‌ها و ديگري استفاده از اينترنت با وي‌پي‌ان. بانک مرکزی در نخستین اقدام خود برای محدودسازی حجم استفاده از این کارتخوان‌ها، سقف تراکنش‌های مالی از طریق دستگاه‌های پوز را محدود كرد تا جلوي نقل‌و‌انتقالات و كلاهبرداري‌هاي احتمالي را بگيرد. در ادامه با دستور بانک مرکزی شرکت‌های ارائه‌دهندگان خدمات کارتی (پی‌اس‌پی) موظف به شناسایی و مسدود‌کردن دستگاه‌های کارتخوان فعال در خارج از کشور شدند.‌محمد‌مهدی طوبایی، معاون توسعه و نظارت شرکت شبکه الکترونیکی پرداخت‌های کارتی (شاپرک)، به ايسنا مي‌گويد كه دستگاه‌هاي كارتخوان سيار صرفا در تركيه وجود ندارد و برخي كشورهاي ديگر همسايه مثل عراق هم صاحب اين دستگاه‎ها هستند.
به گفته او البته امکان به‌کارگیری دستگاه‌های کارتخوان ایرانی در تمام کشورهای دنیا وجود دارد؛ چرا‌که در هر نقطه دنیا که بتوان از طریق اینترنت به شبکه شاپرک متصل شد، این امکان وجود دارد. طوبایی همچنین با بیان اینکه برخی از دلالان برای اینکه کار شناسایی دستگاه‌های کارتخوان در خارج از کشور را مشکل کنند، از وی‌پی‌ان یا فیلترشکن استفاده می‌کنند. او اين اقدام را راهي براي سخت‌شدن كار ردگيري مراكز نقل‌وانتقالات مالي ايران اعلام مي‌‎كند.
به گفته او بر‌اساس آخرین آماری که شاپرک از مسدودسازی کارتخوان‌های ایرانی خارج از کشور اعلام کرده، در اولین سری از این اقدامات ۹۳۰ پایانه در فاصله دی تا نیمه بهمن سال ۹۷ در کشورهای خارجی شناسایی و مسدود شد و با ادامه این اقدامات حدود ۳۷۰ پایانه دیگر شناسایی و مسدود شدند تا به‌این‌ترتیب در سال گذشته در مجموع هزارو 304 پایانه فعال در خارج از کشور غیرفعال شود که از این تعداد پایانه هزارو 207 مورد از سوی شرکت‌های پی‌اس‌پی و ۹۷ پایانه نیز از سوی شرکت شاپرک شناسایی و مسدود شده‌اند.
‌‌فعاليت دستگاه‌هاي كارتخوان با مجوز دولت
يك منبع مطلع با تأكيد بر اينكه فعاليت كارتخوان‌هاي خارج از كشور خلاف نيستند، به «شرق» مي‌گويد: دستگاه‌هاي كارتخواني كه در دست افراد مختلف وجود دارد، از طرف همان چند صرافي مجوزدار بين آنها توزيع شده است. صرافي‌هاي مجاز مي‌توانند دستگاه را بين افراد مختلف توزيع كنند و چهار دستگاه مجوز‌دار به سهولت مي‌تواند تبديل به 40 دستگاه شود.
او تأكيد مي‌كند: اين مجوزها به برخي كشورها داده شده است. براي تأمين نيازهاي تجاري مردم يا حجاج در مكه چنين دستگاه‌هايي اختصاص داده شده است تا ايرانياني كه خارج از كشور مي‌روند، در خيابان بي‌پول نمانند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.