|

آداب سیاست روسی

مسعود رضوی‌فقیه . روزنامه نگار

از ناصرالدین‌شاه نقل کرده‌اند که پس از قتل امیرکبیر بر سر میرزاآقا‌خان ‌نوری، صدراعظم بی‌کفایت و وابسته‌اش فریاد کشیده و گفته بود: «آخر این چه سلطنت و حکومتی است که ما داریم! تا می‌آییم قراردادی با انگلیس‌ها ببندیم، سروکله روس‌ها پیدا می‌شود و بالعکس...» بعد آهی کشیده و به یاد امیر نظام و استقلال و اقتدار سیاسی آن دولتمرد برجسته افتاده و گفته بود: «وقتی قدر امثال او را ندانستیم و چنان گوهری را از دست دادیم البته وضعیتمان همین است... از ماست که بر ماست.» باری، در این حکایت تاریخی، واقعیتی سیاسی نهفته است که مردم ایران با پوست و گوشت خود در طی صدها سال دریافته و حس می‌کنند. آن واقعیت، همان استعمار یا نفوذ بیگانه است که از عهد فتحعلی‌شاه قاجار به بعد، لحظه‌ای دست از سر ما بر نداشته و متاسفانه خود یا سایه یا ایادی یا حضور روانی و ناخودآگاهش بر ما چیره است و در پیشرفت مملکت ما خلل ایجاد می‌کند. البته خوشبختانه انقلاب بزرگ و استقلال‌خواهانه اسلامی و مردمی در سال1357 به رهبری قاطع امام‌خمینی قدس‌الله نفسه‌الزکیه، خط پایان بر این ماجرا کشیده و مردم حاضر نیستند حضور هیچ‌یک از ابرقدرت‌ها یا کشورهای ذی‌نفوذ را به‌عنوان قیم و تعیین‌کننده سرشت و سرنوشت کشور تعیین کنند. امروز منابع و منافع ملی در انحصار مردم ماست و عایدات و امکانات ایران باید صرف پیشرفت و سربلندی و آسایش ایران و ایرانی شود. ورود هیات نظامی پرتعداد روسیه به ایران، همراه با مصاحبه و بیان اظهاراتی با لحن متکبرانه و برخی پیشنهادات و الطاف اغواگرانه، ناگزیر ماجراهای روزگار ناصرالدین‌شاه و اخلاف و اسلافش را زنده کرد و بی‌اختیار به خاطر ما آورد. البته شرایط بسیار تغییر کرده، اما شاید هنوز در ذهن برخی از سیاستگران و ژنرال‌های ارتش روسیه که با کشتار مردم مسلمان چچن و افغانستان، آداب حرب و قتال آموخته و غرش میگ‌ها و سوخوهایشان برفراز شهرهای ایران درسال‌های دفاع مقدس یا موشک‌های پرتعدادشان که به اقصی‌نقاط سرزمین ما فرومی‌افتاد در خاطرشان مانده باشد، دیگر اینگونه سخن نمی‌رانند. همچنین است هزینه‌هایی که به ما تحمیل کرده یا جفاهایی که در برخی قراردادهای اقتصادی و سیاسی و نظامی به ایران تحمیل کرده‌اند، و اگر ذره‌ای به این مسایل توجه می‌کردند مسلما به شیوه و لحن دیگری سخن سر می‌دادند و با خیال‌های روزگار تزارها و تاواریش‌های عهد استالین به ایران نمی‌نگریستند؛ وگرنه چه معنی دارد که مسوول هیات مذکور بدون توجه به هزینه‌های گزاف ملت ایران و صبوری و نجابت در برابر زیاده‌خواهی و دیرکرد و عهدشکنی مکرر همسایه شمالی، با منت و تبختر بگوید که در تمام سال‌های گذشته روسیه مدافع ایران بوده و بدون اشاره به منافع سرشار و فراوان در تعامل با ایران، مدعی شود که در مقابل تمام فشارهای بین‌المللی ایستادگی کرده است! عجب، پس این تحریم‌های ظالمانه و قطعنامه‌های پی‌درپی شورای امنیت لابد بدون حضور روس‌ها صادر شده است. همچنین است عدم راه‌اندازی و تعویق تکمیل نیروگاه بوشهر و کش‌دادن نیروگاهی که باید 15، 20سال قبل راه می‌افتاد و البته تحمیل چندین برابر قیمت ساخت به ایران، بدون محاسبه زیان تحریم‌ها که ارقام نجومی خواهد شد. به اینها اضافه کنید فسخ یکجانبه معاهدات مربوط به دریای خزر و انعقاد قراردادهای تازه با کشورهای نوپدید که از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی متولد شدند.
بدون حضور ایران و غالبا به زیان ایران و با درنظرگرفتن سهم زیر حداقل برای ایران! باری، دوستان مذکور که هنوز از ادبیات عصر تزارها استفاده کرده و با تبختری قرون‌وسطایی رویاروی دولتمردان منتخب و برآمده از مردمسالاری می‌نشینند، یک پیش‌فرض بیشتر ندارند و آن این است که ایرانی‌ها چاره‌ای جز راه‌آمدن با ما نخواهند داشت و ما نیز از این برگ در دو میز استفاده می‌کنیم. یکی میز معادلات سیاسی با اروپا و آمریکا و دیگری، میز فشار سیاسی و انتفاع اقتصادی از ایران. لابد به همین دلیل بوده است که به خود اجازه داده‌اند که قرارداد فروش موشک‌های اس-300 را در حالی که تمام پول آن را دریافت کرده‌اند، یکطرفه ابطال کنند و البته حق این پرسش باقی است که با کدام ضمانت اجرا چنین پرداخت‌هایی صورت گرفته است. این است معنای حمایت روس‌ها از ایران. اتفاقا در شرایط جدید که ایران نیازمند گشودگی روابط سیاسی با غرب و رفع تحریم‌هاست، بهترین سیاست ما در برابر همسایه شمالی، تاکید بر ادامه مذاکره و رفع تنش‌های سیاسی و حل بحران‌های منطقه‌ای برای دفاع از مردم و کاهش تنش‌های خطرناک است. روسیه می‌تواند با حمایت از این مذاکرات و کمک به حصول نتایج سریع در رفع تحریم‌ها، به استحکام موضع ایران مساعدت کرده و حسن‌نیت خود را به همسایه بزرگ جنوبی ابراز کند. در غیر این صورت پیشنهاد قراردادهای تازه یا جایگزین نظامی در این شرایط، در حالی که تعهدات سابق را (به بهانه‌های مغایر معاهدات دوجانبه و پیمان‌های بین‌المللی) هنوز اجرا نکرده و معطل نگاه داشته، جز تحریک افکار مذاکره‌کنندگان با ایران و ارسال پیامی تنش‌زا و غیرسازنده هیچ مفهوم دیگری ندارد.
از ناصرالدین‌شاه نقل کرده‌اند که پس از قتل امیرکبیر بر سر میرزاآقا‌خان ‌نوری، صدراعظم بی‌کفایت و وابسته‌اش فریاد کشیده و گفته بود: «آخر این چه سلطنت و حکومتی است که ما داریم! تا می‌آییم قراردادی با انگلیس‌ها ببندیم، سروکله روس‌ها پیدا می‌شود و بالعکس...» بعد آهی کشیده و به یاد امیر نظام و استقلال و اقتدار سیاسی آن دولتمرد برجسته افتاده و گفته بود: «وقتی قدر امثال او را ندانستیم و چنان گوهری را از دست دادیم البته وضعیتمان همین است... از ماست که بر ماست.» باری، در این حکایت تاریخی، واقعیتی سیاسی نهفته است که مردم ایران با پوست و گوشت خود در طی صدها سال دریافته و حس می‌کنند. آن واقعیت، همان استعمار یا نفوذ بیگانه است که از عهد فتحعلی‌شاه قاجار به بعد، لحظه‌ای دست از سر ما بر نداشته و متاسفانه خود یا سایه یا ایادی یا حضور روانی و ناخودآگاهش بر ما چیره است و در پیشرفت مملکت ما خلل ایجاد می‌کند. البته خوشبختانه انقلاب بزرگ و استقلال‌خواهانه اسلامی و مردمی در سال1357 به رهبری قاطع امام‌خمینی قدس‌الله نفسه‌الزکیه، خط پایان بر این ماجرا کشیده و مردم حاضر نیستند حضور هیچ‌یک از ابرقدرت‌ها یا کشورهای ذی‌نفوذ را به‌عنوان قیم و تعیین‌کننده سرشت و سرنوشت کشور تعیین کنند. امروز منابع و منافع ملی در انحصار مردم ماست و عایدات و امکانات ایران باید صرف پیشرفت و سربلندی و آسایش ایران و ایرانی شود. ورود هیات نظامی پرتعداد روسیه به ایران، همراه با مصاحبه و بیان اظهاراتی با لحن متکبرانه و برخی پیشنهادات و الطاف اغواگرانه، ناگزیر ماجراهای روزگار ناصرالدین‌شاه و اخلاف و اسلافش را زنده کرد و بی‌اختیار به خاطر ما آورد. البته شرایط بسیار تغییر کرده، اما شاید هنوز در ذهن برخی از سیاستگران و ژنرال‌های ارتش روسیه که با کشتار مردم مسلمان چچن و افغانستان، آداب حرب و قتال آموخته و غرش میگ‌ها و سوخوهایشان برفراز شهرهای ایران درسال‌های دفاع مقدس یا موشک‌های پرتعدادشان که به اقصی‌نقاط سرزمین ما فرومی‌افتاد در خاطرشان مانده باشد، دیگر اینگونه سخن نمی‌رانند. همچنین است هزینه‌هایی که به ما تحمیل کرده یا جفاهایی که در برخی قراردادهای اقتصادی و سیاسی و نظامی به ایران تحمیل کرده‌اند، و اگر ذره‌ای به این مسایل توجه می‌کردند مسلما به شیوه و لحن دیگری سخن سر می‌دادند و با خیال‌های روزگار تزارها و تاواریش‌های عهد استالین به ایران نمی‌نگریستند؛ وگرنه چه معنی دارد که مسوول هیات مذکور بدون توجه به هزینه‌های گزاف ملت ایران و صبوری و نجابت در برابر زیاده‌خواهی و دیرکرد و عهدشکنی مکرر همسایه شمالی، با منت و تبختر بگوید که در تمام سال‌های گذشته روسیه مدافع ایران بوده و بدون اشاره به منافع سرشار و فراوان در تعامل با ایران، مدعی شود که در مقابل تمام فشارهای بین‌المللی ایستادگی کرده است! عجب، پس این تحریم‌های ظالمانه و قطعنامه‌های پی‌درپی شورای امنیت لابد بدون حضور روس‌ها صادر شده است. همچنین است عدم راه‌اندازی و تعویق تکمیل نیروگاه بوشهر و کش‌دادن نیروگاهی که باید 15، 20سال قبل راه می‌افتاد و البته تحمیل چندین برابر قیمت ساخت به ایران، بدون محاسبه زیان تحریم‌ها که ارقام نجومی خواهد شد. به اینها اضافه کنید فسخ یکجانبه معاهدات مربوط به دریای خزر و انعقاد قراردادهای تازه با کشورهای نوپدید که از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی متولد شدند.
بدون حضور ایران و غالبا به زیان ایران و با درنظرگرفتن سهم زیر حداقل برای ایران! باری، دوستان مذکور که هنوز از ادبیات عصر تزارها استفاده کرده و با تبختری قرون‌وسطایی رویاروی دولتمردان منتخب و برآمده از مردمسالاری می‌نشینند، یک پیش‌فرض بیشتر ندارند و آن این است که ایرانی‌ها چاره‌ای جز راه‌آمدن با ما نخواهند داشت و ما نیز از این برگ در دو میز استفاده می‌کنیم. یکی میز معادلات سیاسی با اروپا و آمریکا و دیگری، میز فشار سیاسی و انتفاع اقتصادی از ایران. لابد به همین دلیل بوده است که به خود اجازه داده‌اند که قرارداد فروش موشک‌های اس-300 را در حالی که تمام پول آن را دریافت کرده‌اند، یکطرفه ابطال کنند و البته حق این پرسش باقی است که با کدام ضمانت اجرا چنین پرداخت‌هایی صورت گرفته است. این است معنای حمایت روس‌ها از ایران. اتفاقا در شرایط جدید که ایران نیازمند گشودگی روابط سیاسی با غرب و رفع تحریم‌هاست، بهترین سیاست ما در برابر همسایه شمالی، تاکید بر ادامه مذاکره و رفع تنش‌های سیاسی و حل بحران‌های منطقه‌ای برای دفاع از مردم و کاهش تنش‌های خطرناک است. روسیه می‌تواند با حمایت از این مذاکرات و کمک به حصول نتایج سریع در رفع تحریم‌ها، به استحکام موضع ایران مساعدت کرده و حسن‌نیت خود را به همسایه بزرگ جنوبی ابراز کند. در غیر این صورت پیشنهاد قراردادهای تازه یا جایگزین نظامی در این شرایط، در حالی که تعهدات سابق را (به بهانه‌های مغایر معاهدات دوجانبه و پیمان‌های بین‌المللی) هنوز اجرا نکرده و معطل نگاه داشته، جز تحریک افکار مذاکره‌کنندگان با ایران و ارسال پیامی تنش‌زا و غیرسازنده هیچ مفهوم دیگری ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.