خطرناکترین کتاب:
جیمز جویس و نبردهای اولیس دو چهره اِزرا پاوند
کتابخانه کشتیای که مرا به «آنکورِیج»2 میبرد کوچک اما بسیار شستهرفته بود.
بهجز یک مجموعه کلاسیک که حروف بیاندازه ریزش، خواندن آن را برای من غیرممکن میکرد، رمانهای فرودگاهی نویسندگان ناشناخته در شرححال بازیکنان بیسبال، تکخالهای مسابقات یا مشتزنیها، کتابهای کمک به خود و شایعات هالیوودی باعث دلسردیام شد. ولی سردرگم در قفسه رویدادهای جاری، کتابی از کِوین بیرمنگام3 استاد جوان هاروارد پیدا کردم که به خواندنش میارزید: «خطرناکترین کتاب: جیمز جویس و نبردهای اولیس».
این کتاب روایتهایی دارد بسیار بیش از آنچه عنوان و زیرنویسهایش میگویند؛ ازجمله، روایت عوارض ناخوشایندی که بهخاطر کتابهای جیمز جویس برایش پیش آمده بود. عوارضی که در اصل ناشی از کوردلی و ترس ناشران انگلیسی و امریکایی بود که از بیم سانسور، دادگاه و جریمه از چاپ کتابها خودداری میکردند.
مورد جویس منحصربهفرد است: قبل از انتشار حتی یک کتاب مشهور شد و این را کاملا مدیون آن کاشف خارقالعاده استعدادهای ادبی است: اِزرا پاوندِ شاعر! همه از آنچه از طریق توماس اِس اِلیوت4 انجام داد و از زمانی که صرف (دیگر سفارش کار نمیپذیرفت) اصلاح «زمین بایر» کرد، مطلعاند. ولی احتمالا بسیار بیش از اینها بود؛ زیرا نبوغ جویس شناخته شد و بالاتر از همه اثرش منتشر شد. جویس اولینبار در سال 1914 بهواسطه دبلیو بی ییتز5 شاعر از وجود او خبردار شد. بیتز به وی توصیه کرد برای گردآوری گزیدههای ادبیات ایرلندی که پاوند به آن مشغول بود، از او تقاضای همکاری کند. جویس که کاملا گمنام بود، حین همکاری با وی، برخی از داستانهای دوبلینی و بخشهایی از «چهره مرد هنرمند در جواني» را که بدون ناشر مانده بود برای پاوند فرستاد. شگفتیای که از خواندن این متون به پاوند دست داد در نامههایش منعکس است. آن انسان عملگرا بلافاصله بهترین ناشران انگلیسی و امریکایی را از وجود او آگاه ساخت و آنها را به چاپ اولین کتابهای جویس ترغیب کرد و به آنها اطمینان داد که از کیفیتی والا و اصالت ادبی بینظیری برخوردارند. پاسخهایی که دریافت کرد چندشآور
بودند: هیچیک از آنان حداقل نبوغ و نیکاندیشی و اصالت ادبی در آثار جویس نیافتند. اعلام کردند که کتابهای او را مردود شناختهاند زیرا بد نوشته و بدتر تنظیم شدهاند، ساختاری سست و مضمونی مبتذل دارند و فاقد نوآوری و ظرافتاند. اگر کتابها آنچنان بیمایه و پیشپاافتاده بودند مورد هیچ سانسوری واقع نمیشدند، پس به چه دلیل گفتند که در معرض خطر جریمه و دعاوی حقوقی قرار خواهند گرفت؟
پاوند در مقابل آنان سر فرود نیاورد. به تمام مخالفتها با استدلالهای ادبی پاسخ گفت، و ناشران را بیخاصیت و عاری از حس تشخیص خواند. به آنها گفت که این نویسنده جوان ایرلندی در حال پدیدآوردن انقلاب ادبی در عصر خویش و بهخصوص در نثر ادبی زبان انگلیسی است. اشتیاق او به دو زن فوقالعاده سرایت کرد: هاریت ویوِر،6 سردبیر یک مجله کوچک ادبی انگلیسی، اِگوایست،7 جایی که اولین داستانهای دوبلینی و «چهره مرد هنرمند در جواني» دیده میشود، و دیگری مارگارِت آندرسن که در سال 1918 آغاز به چاپ بخشهایی از «اولیس» در مجله « لیتل رِوییو»8 کرد که در ایالات متحده منتشر میشد. هر دو به علت شهامتشان میبایست با تعقیب قانونی مواجه میشدند؛ اما بیباکانه و با پایداری به کار شناساندن آثار جیمز جویس ادامه دادند، و حتی برای مقابله با بحران مالی که جویس با آن روبهرو بود و برای هزینه پزشکی عمل چشمش، وجوهی برای او فرستادند.
برخلاف ناشران آن زمان، بسیاری از نویسندگان و کتابفروشها (از آن میان اولین ناشر «اولیس»، سیلویا بیچ9 خالق شکسپیر و شرکاء، کتابفروشی ایالات متحده در پاریس) وقتی دریافتند که آن متون اثر جویس هستند، بسیار شگفتزده شدند. اگرچه هیچیک مانند والِری لارباود10 (مترجم آینده «اولیس» به زبان فرانسه) رفتار نکردند. او پس از خواندن قطعاتی از رمان بلند جویس در لیتل رِوییو، نامهای به او نوشت و پیشنهاد واگذاری خانه خود (با یک پیشخدمت) و کتابخانه بزرگش و علاوه بر آن مجموعه مشهور سربازان سربیاش را به او داد. جویس با نورا همسر و دو فرزندش به آنجا نقل مکان کرد و توانست برای مدت زیادی با آرامش روی این رمان که نوشتنش هفت سال طول کشید کار کند.
اگرچه اولین چاپ «اولیس» در سال 1922 در پاریس بهلطف سیلویا بیچ انتشار یافت، ولی دوازده سال بعد در 1934 یک قاضی نیویورکی (جان ووسلی) در حکمی بهیادماندنی انتشار این رمان را مجاز شمرد و «اولیس» پس از مدتی در انتشارات راندُم هاوس ظاهر شد. حکم ووسلی در چاپ جدید بازنویسی شد و از آن پس پیشینهای برای سد تلاشهای بازدارنده پخش کارهای «جسورانه یا بیشرمانه» در ایالات متحده شد. در همان سال نیز حکم مشابهی در انگلستان صادر شد.
واکنش انتقادی در هر دو کشور کاملا شبیه به هم بود. تقریبا تمام کسانی که درباره رمان نوشتند (بعضی با اکراه) نبوغ جویس را پذیرفتند، بداعت خارقالعاده کتاب چه از نظر تسلط به زبان انگلیسی و چه از نظر ساختار روایی آن روز، در توصیف دقیق لِئوپولدو بلوم11 دیده میشود. ولی کموبیش همه زشتی و بددهانی خشونتآمیز، واژههای «مهلک و آزاردهنده» بیان او را ملامت کردند؛ نهتنها بازیگران بلکه شخص راوی و بهویژه گفتار طولانی پایانی مالی بلوم12را هم برخی «خشن» و حتی «شیطانی» خواندند.
دیر یا زود همه به این نکته میرسیدند که به لطف جویس و دستاورد شگرف او، از آن پس رمان چیزی کاملا متفاوت خواهد بود. این موفقیت بیشتر مدیون شَم ادبی و تلاش اِزرا پاوند است. در تجزیه و تحلیل فوقالعادهای که درخصوص کتاب انتشار داد، اولین کسی بود که دریافت پس از ظهور «اولیس» همه رماننویسان معاصر ازجمله آنهایی که هرگز آن را نخوانده بودند، شاگردان جویس خواهند بود. یکی دیگر از رماننویسان غیرمتعارف، ویلیام فاکنر، نیز همینگونه آن را ارزیابی کرد. احتمالا بدون درسهایی که از خواندن جویس گرفت هرگز رمان حماسه جنوبی را نمینوشت.
خدمتی که اِزرا پاوند به مولف اولیس کرد تنها یافتن ناشر برای نوشتههای او نبود. حامیانی نیز برای جویس یافت که به او کمکهای مالی کنند و امکان بدهند؛ برای مثال، چندینبار چشم راستش را عمل کند. وقتی در سال 1918 یکدیگر را در پاریس شناختند، اِزرا پاوند چهار سال بود که برای شناساندن کسی که او را «بدعتگذار فرهنگ غرب» مینامید، بهشدت تلاش میکرد. پاوند بهترین شاخص دوستی است که در کتاب کِوین بیرمِنگام ظاهر میشود.
همانندپنداشتنِ این انسان باکرامت و دوستداشتنی با اِزرا پاوندی که در طول جنگ جهانی دوم، از رادیوی ایتالیایی با فریاد سربازان جوان آمریکایی را ترغیب به ترک صفوف خود و حمایت از همه آن فجایعی میکرد که نازیها بر سر یهودیان میآوردند، دشوار به نظر میرسد. بالاخره به همین سبب ارتش آمریکا او را دستگیر کرد و بهعنوان دیوانهای خشمگین در قفسی قرار داد و در تمام ایتالیا گرداند. سپس دادگاهی در ایالات متحده، برای اجتناب از تیرباران وی به جرم خیانت به میهن، حکم به دیوانگی او داد و سالها او را در بیمارستان روانی محبوس نگاه داشتند. حال در روزگار ما، در ایتالیای فاشیست مَتِئو سیلوینی،13 یکی از فرقههای بنیادگرا و تندروی راست افراطی ضددموکرات، او را چیزی جز کازاپاوند14 نمیخواند. جرج بَتِیل15 نوشت انسان قفسی است که فرشتگان و شیاطین در آن لانه دارند. این مفهوم در کمتر کسی به اندازه اِزرا پاوند بارز بود.
پینوشتها:
1. Ezra Pound
2. Anchorage
3. Kevin Birmingham
4. Thomas Stearns Eliot
5. W. B. Yeats
6. Harriet Weaver
7. The Egoist
8. The Little Review
9. Silvia Beach
10. Valery Larbaud
11. Leopold Bloom
12. BloomMolly
13. Matteo Salvini
14. CasaPound دختر 86 ساله «ازرا پاوند» در سال 2011 از مقامات ایتالیایی خواسته است تا به شکایت او رسیدگی کنند و مانع از بهرهبرداری این گروه تبهکار در جذب مخاطب و هوادار به نام «ازرا پاوند» شوند. او با طرح این شکایت مدعی شده است که گروهی که با عنوان «کازا پاوند» به فعالیت در فلورانس و دیگر شهرهای ایتالیا مشغول است، یک گروه تبهکار است که از نام «پاوند» شاعر آمریکایی برای جذب مخاطب استفاده میکند. وی معتقد است که مرگ دو آفریقایی که در سال گذشته در شهر «فلورانس» اتفاق افتاد، توسط این گروه فاشیستی و با برنامهریزی آنها صورت گرفته است.
15. Georges Bataille
منبع: الپاييس
کتابخانه کشتیای که مرا به «آنکورِیج»2 میبرد کوچک اما بسیار شستهرفته بود.
بهجز یک مجموعه کلاسیک که حروف بیاندازه ریزش، خواندن آن را برای من غیرممکن میکرد، رمانهای فرودگاهی نویسندگان ناشناخته در شرححال بازیکنان بیسبال، تکخالهای مسابقات یا مشتزنیها، کتابهای کمک به خود و شایعات هالیوودی باعث دلسردیام شد. ولی سردرگم در قفسه رویدادهای جاری، کتابی از کِوین بیرمنگام3 استاد جوان هاروارد پیدا کردم که به خواندنش میارزید: «خطرناکترین کتاب: جیمز جویس و نبردهای اولیس».
این کتاب روایتهایی دارد بسیار بیش از آنچه عنوان و زیرنویسهایش میگویند؛ ازجمله، روایت عوارض ناخوشایندی که بهخاطر کتابهای جیمز جویس برایش پیش آمده بود. عوارضی که در اصل ناشی از کوردلی و ترس ناشران انگلیسی و امریکایی بود که از بیم سانسور، دادگاه و جریمه از چاپ کتابها خودداری میکردند.
مورد جویس منحصربهفرد است: قبل از انتشار حتی یک کتاب مشهور شد و این را کاملا مدیون آن کاشف خارقالعاده استعدادهای ادبی است: اِزرا پاوندِ شاعر! همه از آنچه از طریق توماس اِس اِلیوت4 انجام داد و از زمانی که صرف (دیگر سفارش کار نمیپذیرفت) اصلاح «زمین بایر» کرد، مطلعاند. ولی احتمالا بسیار بیش از اینها بود؛ زیرا نبوغ جویس شناخته شد و بالاتر از همه اثرش منتشر شد. جویس اولینبار در سال 1914 بهواسطه دبلیو بی ییتز5 شاعر از وجود او خبردار شد. بیتز به وی توصیه کرد برای گردآوری گزیدههای ادبیات ایرلندی که پاوند به آن مشغول بود، از او تقاضای همکاری کند. جویس که کاملا گمنام بود، حین همکاری با وی، برخی از داستانهای دوبلینی و بخشهایی از «چهره مرد هنرمند در جواني» را که بدون ناشر مانده بود برای پاوند فرستاد. شگفتیای که از خواندن این متون به پاوند دست داد در نامههایش منعکس است. آن انسان عملگرا بلافاصله بهترین ناشران انگلیسی و امریکایی را از وجود او آگاه ساخت و آنها را به چاپ اولین کتابهای جویس ترغیب کرد و به آنها اطمینان داد که از کیفیتی والا و اصالت ادبی بینظیری برخوردارند. پاسخهایی که دریافت کرد چندشآور
بودند: هیچیک از آنان حداقل نبوغ و نیکاندیشی و اصالت ادبی در آثار جویس نیافتند. اعلام کردند که کتابهای او را مردود شناختهاند زیرا بد نوشته و بدتر تنظیم شدهاند، ساختاری سست و مضمونی مبتذل دارند و فاقد نوآوری و ظرافتاند. اگر کتابها آنچنان بیمایه و پیشپاافتاده بودند مورد هیچ سانسوری واقع نمیشدند، پس به چه دلیل گفتند که در معرض خطر جریمه و دعاوی حقوقی قرار خواهند گرفت؟
پاوند در مقابل آنان سر فرود نیاورد. به تمام مخالفتها با استدلالهای ادبی پاسخ گفت، و ناشران را بیخاصیت و عاری از حس تشخیص خواند. به آنها گفت که این نویسنده جوان ایرلندی در حال پدیدآوردن انقلاب ادبی در عصر خویش و بهخصوص در نثر ادبی زبان انگلیسی است. اشتیاق او به دو زن فوقالعاده سرایت کرد: هاریت ویوِر،6 سردبیر یک مجله کوچک ادبی انگلیسی، اِگوایست،7 جایی که اولین داستانهای دوبلینی و «چهره مرد هنرمند در جواني» دیده میشود، و دیگری مارگارِت آندرسن که در سال 1918 آغاز به چاپ بخشهایی از «اولیس» در مجله « لیتل رِوییو»8 کرد که در ایالات متحده منتشر میشد. هر دو به علت شهامتشان میبایست با تعقیب قانونی مواجه میشدند؛ اما بیباکانه و با پایداری به کار شناساندن آثار جیمز جویس ادامه دادند، و حتی برای مقابله با بحران مالی که جویس با آن روبهرو بود و برای هزینه پزشکی عمل چشمش، وجوهی برای او فرستادند.
برخلاف ناشران آن زمان، بسیاری از نویسندگان و کتابفروشها (از آن میان اولین ناشر «اولیس»، سیلویا بیچ9 خالق شکسپیر و شرکاء، کتابفروشی ایالات متحده در پاریس) وقتی دریافتند که آن متون اثر جویس هستند، بسیار شگفتزده شدند. اگرچه هیچیک مانند والِری لارباود10 (مترجم آینده «اولیس» به زبان فرانسه) رفتار نکردند. او پس از خواندن قطعاتی از رمان بلند جویس در لیتل رِوییو، نامهای به او نوشت و پیشنهاد واگذاری خانه خود (با یک پیشخدمت) و کتابخانه بزرگش و علاوه بر آن مجموعه مشهور سربازان سربیاش را به او داد. جویس با نورا همسر و دو فرزندش به آنجا نقل مکان کرد و توانست برای مدت زیادی با آرامش روی این رمان که نوشتنش هفت سال طول کشید کار کند.
اگرچه اولین چاپ «اولیس» در سال 1922 در پاریس بهلطف سیلویا بیچ انتشار یافت، ولی دوازده سال بعد در 1934 یک قاضی نیویورکی (جان ووسلی) در حکمی بهیادماندنی انتشار این رمان را مجاز شمرد و «اولیس» پس از مدتی در انتشارات راندُم هاوس ظاهر شد. حکم ووسلی در چاپ جدید بازنویسی شد و از آن پس پیشینهای برای سد تلاشهای بازدارنده پخش کارهای «جسورانه یا بیشرمانه» در ایالات متحده شد. در همان سال نیز حکم مشابهی در انگلستان صادر شد.
واکنش انتقادی در هر دو کشور کاملا شبیه به هم بود. تقریبا تمام کسانی که درباره رمان نوشتند (بعضی با اکراه) نبوغ جویس را پذیرفتند، بداعت خارقالعاده کتاب چه از نظر تسلط به زبان انگلیسی و چه از نظر ساختار روایی آن روز، در توصیف دقیق لِئوپولدو بلوم11 دیده میشود. ولی کموبیش همه زشتی و بددهانی خشونتآمیز، واژههای «مهلک و آزاردهنده» بیان او را ملامت کردند؛ نهتنها بازیگران بلکه شخص راوی و بهویژه گفتار طولانی پایانی مالی بلوم12را هم برخی «خشن» و حتی «شیطانی» خواندند.
دیر یا زود همه به این نکته میرسیدند که به لطف جویس و دستاورد شگرف او، از آن پس رمان چیزی کاملا متفاوت خواهد بود. این موفقیت بیشتر مدیون شَم ادبی و تلاش اِزرا پاوند است. در تجزیه و تحلیل فوقالعادهای که درخصوص کتاب انتشار داد، اولین کسی بود که دریافت پس از ظهور «اولیس» همه رماننویسان معاصر ازجمله آنهایی که هرگز آن را نخوانده بودند، شاگردان جویس خواهند بود. یکی دیگر از رماننویسان غیرمتعارف، ویلیام فاکنر، نیز همینگونه آن را ارزیابی کرد. احتمالا بدون درسهایی که از خواندن جویس گرفت هرگز رمان حماسه جنوبی را نمینوشت.
خدمتی که اِزرا پاوند به مولف اولیس کرد تنها یافتن ناشر برای نوشتههای او نبود. حامیانی نیز برای جویس یافت که به او کمکهای مالی کنند و امکان بدهند؛ برای مثال، چندینبار چشم راستش را عمل کند. وقتی در سال 1918 یکدیگر را در پاریس شناختند، اِزرا پاوند چهار سال بود که برای شناساندن کسی که او را «بدعتگذار فرهنگ غرب» مینامید، بهشدت تلاش میکرد. پاوند بهترین شاخص دوستی است که در کتاب کِوین بیرمِنگام ظاهر میشود.
همانندپنداشتنِ این انسان باکرامت و دوستداشتنی با اِزرا پاوندی که در طول جنگ جهانی دوم، از رادیوی ایتالیایی با فریاد سربازان جوان آمریکایی را ترغیب به ترک صفوف خود و حمایت از همه آن فجایعی میکرد که نازیها بر سر یهودیان میآوردند، دشوار به نظر میرسد. بالاخره به همین سبب ارتش آمریکا او را دستگیر کرد و بهعنوان دیوانهای خشمگین در قفسی قرار داد و در تمام ایتالیا گرداند. سپس دادگاهی در ایالات متحده، برای اجتناب از تیرباران وی به جرم خیانت به میهن، حکم به دیوانگی او داد و سالها او را در بیمارستان روانی محبوس نگاه داشتند. حال در روزگار ما، در ایتالیای فاشیست مَتِئو سیلوینی،13 یکی از فرقههای بنیادگرا و تندروی راست افراطی ضددموکرات، او را چیزی جز کازاپاوند14 نمیخواند. جرج بَتِیل15 نوشت انسان قفسی است که فرشتگان و شیاطین در آن لانه دارند. این مفهوم در کمتر کسی به اندازه اِزرا پاوند بارز بود.
پینوشتها:
1. Ezra Pound
2. Anchorage
3. Kevin Birmingham
4. Thomas Stearns Eliot
5. W. B. Yeats
6. Harriet Weaver
7. The Egoist
8. The Little Review
9. Silvia Beach
10. Valery Larbaud
11. Leopold Bloom
12. BloomMolly
13. Matteo Salvini
14. CasaPound دختر 86 ساله «ازرا پاوند» در سال 2011 از مقامات ایتالیایی خواسته است تا به شکایت او رسیدگی کنند و مانع از بهرهبرداری این گروه تبهکار در جذب مخاطب و هوادار به نام «ازرا پاوند» شوند. او با طرح این شکایت مدعی شده است که گروهی که با عنوان «کازا پاوند» به فعالیت در فلورانس و دیگر شهرهای ایتالیا مشغول است، یک گروه تبهکار است که از نام «پاوند» شاعر آمریکایی برای جذب مخاطب استفاده میکند. وی معتقد است که مرگ دو آفریقایی که در سال گذشته در شهر «فلورانس» اتفاق افتاد، توسط این گروه فاشیستی و با برنامهریزی آنها صورت گرفته است.
15. Georges Bataille
منبع: الپاييس
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.