گزارش ميداني «شرق» از يك روز بعد از اجراي طرح سهميهبندي و گرانشدن بنزين
روز سخت سوخت
صداي مردم شنيده ميشود؟
شرق: ماشين در ترافيك مانده، راديو روشن است، مدام مردم زنگ ميزنند و از ترافيك شديد ميگويند. شرق، غرب، شمال و جنوب تهران قفل است. مردم در راه ماندهاند؛ اما مجري ميگويد بارش برف راهها را بسته. همه چيز را گردن شهرداري مياندازند. چند ثانيه بعد فردي از روستايي در يكي از سردترين شهرهای شمال شرقي كشور پيامي ميفرستد: «اينجا برف خيلي زياد اومده، اما برف ترافيكي نداره...». مجري پيام را ميخواند و عبور ميكند؛ از مردم ميخواهد همهچيز را به هم ربط ندهند.خانم كناري من كارمند آموزشوپرورش است. ميگويد: «به خانوادهها گفتن همه سرويسهاي مدارس به علت بدي آبوهوا تعطيله، راه بسته است، برف نيست، مردم صدايشان درآمده...».گوشي را چك ميكنم، مدام از اين سو و آن سوي كشور خبر ميرسد تعدادی به خيابانها آمدهاند. شوك يكروزه تمام شده، حالا آمدهاند كه نقدشان را به گراني بنزين و چالش جديد معيشتيشان با صداي بلند بگويند تا شنيده شود.در ميانه ديروز هم صداوسيما در گزارشي به تجمعات شب قبل در مشهد و خوزستان پرداخته و از آسيب برخي از اماكن عمومي به دست برخي افراد ناشناس خبر داده بود.راننده ميگويد: «آب كه نميتوانم توي باك
بريزم. حقوقم نميرسد باك بنزين را پر كنم. خانهنشين شوم؟».آن يكي هم حرفش همين است: «خدا به داد قيمتها برسد».
چند خيابان مانده به آرياشهر، راننده ميگويد بايد پياده برويد؛ ترافيك عادي نيست.
پياده ميشوم. هرچه به ميدان نزديكتر ميشوم، جمعيت بيشتر ميشود. بوق ماشينها انگار چيزي را تأييد ميكند. جلوتر مردم جمع شدهاند؛ آنها هم همراهي ميكنند.
از بين جمعيت رد ميشوم. مردم با هم بلندبلند حرف ميزنند كه صدا به صدا برسد.
دوچرخههاي بيدود يك طرف ميدان روي زمين، مسير خودروها را بسته است. آن طرف ميدان، سطحهاي زباله كف خيابان نشسته، دود و آتش دیده میشود.
هيچكس به ترافيك معترض نيست. فقط از بستهبودن مسيرهاي مختلف ميگويند؛ از اتوبان امام علي(ع) و اتوبان صدر و زير پل گيشا تا مهرشهر كرج، خبر رسيده مردم بيرون آمدهاند.گمان ميرفت برف، راه را بند بياورد، اما اين برف نيست كه توان حركت خودروها را گرفته؛ خودروها خودخواسته همراهي ميكنند.«چاره نداريم. يارانه نميخواهيم. قيمت بنزين را به قبل برگردانند».
قطع اينترنت در برخی مراكز
اينترنت قطع است. از ميدان دور ميشوم. ديگر مسيرياب هم كار نميكند كه ببينم به كدام طرف ميتوانم حركت كنم و ماشين بگيرم.
به سختي سوار تاكسي ميشوم. مدتی طولاني در مسير ميمانم. تلفنم زنگ ميخورد. دوستي در همت مانده: «اتوبان قفله. ماشينها حركت نميكنن. بنزين داره تموم ميشه. میتونی مسيرياب رو چك كني خبر بدي جلو بازه يا نه؟» پاسخ ميدهم اينترنت من هم قطع است.
يك ساعت حداقل زماني است كه از ترافيك عبور ميكنم و به ميدان فاطمي ميرسم. اينترنت ضعيف است، اما برگشته. مسيرباب را چك ميكنم؛ اتوبان آبشناسان و حكيم ترافیک است. بالاخره شبكههای مجازي را ميتوانم چك كنم. حكيم ترافیک است؛ سنگ در خيابان ريختهاند. فيلمها را ميبينم. مردم براي تأييد رسمي فيلمها، تاريخ و مكان را هم اعلام ميكنند. سمت ساوه تيراندازي شده، سيرجان هم ديشب خبر رسيده بود كه فردي از مردم عادي با شليك مستقيم كشته شده؛ اين را محمد محمودآبادی، سرپرست فرمانداری سیرجان هم تأیید کرده است.نگران ادامه اين حوادث هستم. تعداد فيلمها را ميشمارم.
بستهشدن راهها در پي ناآراميها
مشهد، اصفهان، شيراز و تهران در صدر پرترافيكترين شهرهاي ايران به سبب ناآراميها جاي گرفته و عمده راهها، بسته است. قطعشدن اينترنت هم در مناطقي كه ناآراميها بيشتر است، به وجه مشترك بدل شده. ايسنا در واكنش به اين ناآراميها نوشته: «این اعتراضات در واکنش به تصمیم اخیر شورای هماهنگی اقتصادی سران قوا انجام شده است و بیشتر شهروندان حاضر در این اعتراضات بر حق مدنی خود در بیان مشکلات معیشتی و اقتصادی تأکید داشتند، در حاشیه این ناآرامیها عدهای نیز با برخی اقدامات باعث ایجاد بینظمی، اخلال رفتوآمدها و در مواردی به خشونت کشیدهشدن اعتراضات شدند که متأسفانه در یک مورد منجر به کشتهشدن یک نفر در سیرجان شد».
حفاظت از مخازن اصلی شرکت نفت
محمد محمودآبادی، سرپرست فرمانداری سیرجان در همین زمینه به ایسنا گفته: «متأسفانه عدهای از این تجمع مسالمتآمیز سوءاستفاده کردند و یکسری اموال عمومی را تخریب و به برخی پمپبنزینها خسارتی وارد کرده و قصد داشتند به مخازن اصلی شرکت نفت دسترسی داشته باشند و آنها را به آتش بکشند که با مقاومت نیروهای امنیتی، انتظامی، سپاه و بسیج روبهرو شدند و عقبنشینی کردند».در شهر اهواز هم محسن دالوند، فرمانده انتظامی این شهر اعلام کرد وضعیت تحت کنترل است و هیچکدام از مسیرها مسدود نشده است و مشکل خاصی وجود ندارد. او تأکید کرده که ایجاد ترافیک از سوی خودروها و مسدودکردن خیابانها اعتراض سالم نیست. معاون سیاسی امنیتی استاندار آذربایجان شرقی نیز با اشاره به تجمعات پراکنده و محدود در اعتراض به افزایش قیمت بنزین در تبریز گفت که اوضاع در استان تحت کنترل است. علیار راستگو افزود: حضور پلیس در جمع معترضان نیز با رویکرد پیشگیرانه و با هدف کمک به تسهیل و روانسازی ترافیک بوده است. نیروهای انتظامی در تبریز برای بازکردن گرههای ترافیکی، ناگزیر از متفرقکردن شهروندان و هدایت آنان به معابر و خیابانها شدند.
در مرور اخبار به اين خبر ميرسم: « ایجاد عدالت اجتماعی، برخوردارشدن 60 میلیون ایرانی با تأکید بر خانوارهای کمدرآمد، مبارزه با قاچاق سوخت، کاهش رانت، مدیریت مصرف و مقاومسازی اقتصاد، از جمله اهداف این طرح اعلام شده است».
تجربه تلخ گذشته
25 آبان امسال، روز بنزین آذرماه سال 1389 را تداعی ميكند. با اجراي فاز اول قانون هدفمندي يارانهها در دولت محمود احمدينژاد، وعده داده شده بود، درآمد حاصل از افزايش نرخ حاملهاي انرژي به افراد نيازمند جامعه ميرسد. دولت روحانی بهعنوان منتقد تمامقد این سیاست احمدینژاد حالا، 9 سال بعد، پس از سهبرابر کردن قیمت بنزین وعده میدهد تمام درآمد حاصل از افزایش قیمت بنزین را بهصورت نقدی بین مردم تقسیم کند! 9 سال پیش قرار بود درآمد حاصل از افزايش نرخ اين حاملها، بهصورت هدفمند به توليد برسد، گرانیها هم مردم را آزار ندهد. اما نه پولی به تولید رسید و نه بار گرانیها از دوش مردم برداشته شد. مردم امروز با مرور آنچه در اين 9 سال بر آنها گذشته، ديگر این لطف دولت را نميخواهند.
ايجاد عدالت اجتماعي، برخوردارشدن 60 ميليون ايراني با تأکيد بر خانوارهاي کمدرآمد، مبارزه با قاچاق سوخت، کاهش رانت، مديريت مصرف و مقاومسازي اقتصاد، ازجمله اهدافي است که در توجيه طرح گراني بنزين و بازتوزيع منابع حاصل از آن عنوان شده است، گزارههايي که يکبار هم در سال 89 در توجيه افزايش قيمت حاملهاي انرژي از سوي دولت دهم عنوان شده بود. اما در ميان التهابها و داغي اين گراني، پرسشهاي بنياديني به قوت خود باقي است و در سخنان مسئولان و تصميمگيرندگان اين اقدام پاسخي به آن دريافت نميشود... اينکه چه ميزان درآمد از اين منظر حاصل خواهد شد؟ صرف چه اموري ميشود؟ در اثر اين شوک چه دستاوردهايي حاصل ميشود؟ آيا تجربه ناموفق افزايش قيمت حاملهاي انرژي و در مقابل پرداخت يارانه نقدي قرار است بار ديگر تکرار شود؟ حداقل اين دستاوردها در آن حيطه چه ميزان است؟ آيا اعتماد مردم به دولت و همچنين رفاه مردم بيشتر ميشود؟ کارشناسان نرخ تورم حاصل گراني بنزين را تا 40 درصد تخمين ميزنند و همچنين معتقدند به ازاي يک واحد افزايش سطح عمومي قيمتها، هزينههاي سلامت بين 2.5 تا 3.5 برابر افزايش مييابد؛ يعني به دليل عدم تقارن اطلاعات در هزينههاي سلامت، واکنش اين بخش به سياستهاي تورمزا نزديک به سهبرابر واکنش ميانگين تمامی کالاها و خدمات ديگر است. آيا سفرههاي کوچکشده مردم تاب تحمل يک شوک ديگر را دارد؟
اصرار بر «همکاري کامل» براي اجراي موفق
به گزارش «شرق»، در پي اعلام تصميم شوراي عالي اقتصادي سران قوا درباره نرخ جديد بنزين و سهميهبندي آن تجمعاتي در شهرهاي مختلف کشور در انتقاد به اين تصميم انجام شد. بنزين سههزارتوماني آن چيزي نبود که مردم در روزهايي که فشار تحريمهاي اقتصادي و همچنين رکود تورمي باعث کاهش چشمگير قدرت خريد و فشارهاي معيشتي شده، انتظارش را داشته و تابوتواني در برابر آن در جيبهاي خود احساس کنند.
به دنبال همين اعلام نارضايتيها، ديروز اعضاي شوراي عالي هماهنگي اقتصادي سران سه قوه جلسهاي تشکيل دادند و از يکديگر خواستند که طرح گراني بنزين را با موفقيت به سرانجام برسانند. درحاليکه اعلام نارضايتي از قيمت بنزين در شهرهاي مختلف کشور، گزارش شده بود، دادستان کل کشور با بيان اينکه مديريت اصلاح قيمت بنزين بر اساس قانون و کارشناسيهاي انجامشده از سوی دولت ابلاغ شده است، گفت: «مردم عزيز ما قطعا خط خودشان را از تعداد اندکي از اخلالگراني که ريشه در خارج از کشور دارند، جدا خواهند کرد». در اين جلسه همچنين بحث شد که همه قوا در دولت در اجراي اين مصوبه، «همکاري کامل» خواهند کرد و از همه دستگاهها و نهادهاي کشور خواسته شد براي اجراي «موفق» اين طرح و تحقق اهداف آن، همکاري کنند.اما در آن سوي اين جلسه، مجلسيها از مطالبه لغو افزايش قيمت بنزين سخن ميگويند. برخي نمايندگان مجلس از اين موضوع شاکي هستند که تصميم افزايش قيمت بنزين در بيخبري آنها گرفته شده است. اعضاي فراکسيون اميد طرح دوفوريتي را ميخواهند به هيئترئيسه مجلس ارائه کنند و يکي ديگر از نمايندگان مجلس هم از ارائه طرح سهفوريتي به هيئترئيسه خبر داده است. فصل مشترک حرف مخالفان اين طرح، چه ميان نمايندگان و چه کارشناسان و مردم، يک چيز است: «طرح افزايش قيمت بنزين بايد لغو شود و دولت براي تأمين منابع بايد از محلهاي ديگري همچون ماليات استفاده کند».
ديوار کوتاه مردم
پروانه سلحشوري، نماينده مجلس در گفتوگو با «شرق» دراينباره توضيح داد: «آنهايي که تصميم بر انجام اين کار گرفتند، اکنون بايد پاسخ دهند. ما از يک سال پيش زمزمههاي افزايش قيمت بنزين را شنيده بوديم اما هیچکس نميدانست در يک نيمهشب اجراي آن را اعلام کنند. اگر دولت نياز به منابع درآمدي دارد، بايد به فکر تأمين منابع از محل ديگر باشد. ما نهادهاي بزرگي داريم که ماليات نميدهند و اتفاقا درآمد کلان دارند، آنها بايد شفاف شوند و سهم سود هنگفت خود را به خزانه پرداخت کنند. درحالحاضر کارمند با حقوق دوميليونتوماني ماليات ميپردازد و آنها ماليات نميپردازند. فشار روي قشر حقوقبگير بسيار زياد است و بازهم براي حل مشکل، سراغ جيب آنها ميرويم. همچنين نهادهايي که هرساله از خزانه بودجه دريافت ميکنند و در ازای کار توليدي هم انجام نميدهند و حتي پاسخگو هم نيستند، همچنان گزينه دولت براي جبران کمبود کسري هزينههاي دولت نيستند. پيشنهاد ما اين است که حداقل بودجه اين نهادها کاهش يافته و بهجاي راهکار آسان اما با تبعات بسيار گراني بنزين، به سراغ اخذ تصميمهاي ساختاري از جمله دريافت ماليات از صاحبان ثروت بروند، چرا در اين نابساماني و اقتصاد سخت، ديواري کوتاهتر از مردم پيدا نميکنند؟
او ادامه داد: مردمي که يک بار تجربه گراني بنزين و در عوض دريافت يارانه نقدي در ابتداي دهه 90 را داشتند و تبعات تورم افسارگسيخته آن را خيلي سريع مشاهده کردند و گرد آن همچنان بر گردههاي آنها سنگيني ميکند، ديگر حاضر نيستند در ازاي يارانه نقدي (دولت مقرر کرده است از منابع حاصل از گراني بنزين، در کنار يارانه 45 هزار توماني قبلي، به خانواده يکنفره 55 هزار تومان، خانواده دو نفره 103 هزار تومان، خانوار سهنفره 138 هزار تومان، خانوار چهارنفره 172 هزار تومان، خانوار پنجنفره و بيشتر 205 هزار تومان اختصاص دهد)، افزايش قيمت بنزين و طبيعتا گراني ديگر کالاهاي اساسي را بپذيرند. آنها تجربه اين را دارند که در سال 89 بعد از افزايش قيمت بنزين، نان لواش 10 توماني شد 100 تومان و قيمت همهچيز چند برابر شد؛ بنابراين مطالبه ما عقبنشيني از اين تصميم است. فکر ميکنيم، با توجه به روند حال حاضر امکان تحقق اين مطالبه وجود دارد. البته اين را هم بايد در نظر بگيريم که اين وضعيت فقط به پاي دولت نوشته شده، درحاليکه فقط دولت تصميمگيرنده نیست، هرچند پيشنهاد از سوي دولت بوده است. ما از يک طرف با جامعهای طرف هستيم که از هر سو با فشار معيشتي روبهروست و از سوي ديگر در کشورهاي همسايه شاهد اعلام نارضايتيهاي معيشتي هستيم. اينکه ما با اين همه ظرفيت و منابع طبيعي روزبهروز عقبتر ميرويم، ناراحتیها را تقويت ميکند و با کوچکترين تصميم يا سياست اشتباهي، همهچيز تحت تأثير قرار ميگيرد.
تکرار تجربه از سوي منتقدان تجربه
گراني بنزين تصميمي است که به نظر ميرسد با وجود مخالفتها، دولت بر ادامه آن اصرار داشته باشد و در توضيح اين تصميم از استفادهکردن از منابع حاصل از آن در پرداخت يارانههاي نقدي و ايجاد اشتغال صحبت ميشود. درباره گزينه اول با توجه به تجربه سال 89 به نظر ميرسد تأثير قيمت بنزين بر ديگر کالاها چنان عميق باشد که يارانه نقدي اندک پاسخگوي تورم حاصل از آن نيست. همچنین مطالعات مرکز پژوهشهاي مجلس نشان ميدهد افزايش قيمت بنزين و گازوئيل به کاهش ۳۶۰ تا ۴۸۰ هزار نفري اشتغال منجر شود. در حالي استدلال مسئولان دولتي براي گرانشدن بنزين و گازوئيل در بودجه سال آينده، مصرف پول حاصل از اين گراني براي ايجاد اشتغال است که درآمد مد نظر دولت از گراني بنزين و گازوئيل در سال آينده ۱۷۴۰۰ ميليارد تومان است. ازآنجاييکه مسئولان دولتي در سالهاي اخير هزينه ايجاد هر شغل پايدار را بين ۱۰۰ تا حتي ۲۰۰ ميليون تومان اعلام کردهاند، اگر تمامي درآمد حاصل از گراني سوخت در سال آينده صرف ايجاد مشاغل پايدار شود، در خوشبينانهترين حالت ۱۶۰ هزار شغل و در بدبينانهترين حالت ۸۰ هزار شغل ايجاد خواهد شد. اکنون بايد منتظر ماند و ديد دولت براي آثار افزايش قيمت بنزين چه برنامهاي پيش روي خود قرار داده است.
جدال بر سر بنزين
بههرحال جدال بر سر قيمت بنزين ادامه دارد، سران شوراي عالي هماهنگي اقتصادي ميخواهند طرح گراني را پيش ببرند و برخي نمايندگان سر مخالفت با اين تصميم را دارند و نارضايتيهاي مردم کماکان باقي است. قاسم ميرزايينيکو نيز به «شرق» گفته است مبناي ماده واحده هر دو طرح ملغيکردن تصميم سران قواست. هرچند ممکن است در جزئيات تفاوتهايي با هم داشته باشند. به گفته اين نماينده اميدي عارف نيز با اين طرح موافق است. با اين همه بايد ديد امروز بررسي طرحي سهفوريتي در دستور کار مجلس قرار ميگيرد يا نه. براساس آييننامه داخلي مجلس اگر دوسوم نمايندگان با سهفوريت طرحي موافقت کنند، بلافاصله بررسي آن در صحن آغاز ميشود. به اين ترتيب طرح برخلاف طرحهاي عادي به کميسيون ذيربط بازنميگردد و اگر نمايندگان به آن رأي مثبت بدهند، رئيس مجلس طرح را ابلاغ خواهد کرد.
شرق: ماشين در ترافيك مانده، راديو روشن است، مدام مردم زنگ ميزنند و از ترافيك شديد ميگويند. شرق، غرب، شمال و جنوب تهران قفل است. مردم در راه ماندهاند؛ اما مجري ميگويد بارش برف راهها را بسته. همه چيز را گردن شهرداري مياندازند. چند ثانيه بعد فردي از روستايي در يكي از سردترين شهرهای شمال شرقي كشور پيامي ميفرستد: «اينجا برف خيلي زياد اومده، اما برف ترافيكي نداره...». مجري پيام را ميخواند و عبور ميكند؛ از مردم ميخواهد همهچيز را به هم ربط ندهند.خانم كناري من كارمند آموزشوپرورش است. ميگويد: «به خانوادهها گفتن همه سرويسهاي مدارس به علت بدي آبوهوا تعطيله، راه بسته است، برف نيست، مردم صدايشان درآمده...».گوشي را چك ميكنم، مدام از اين سو و آن سوي كشور خبر ميرسد تعدادی به خيابانها آمدهاند. شوك يكروزه تمام شده، حالا آمدهاند كه نقدشان را به گراني بنزين و چالش جديد معيشتيشان با صداي بلند بگويند تا شنيده شود.در ميانه ديروز هم صداوسيما در گزارشي به تجمعات شب قبل در مشهد و خوزستان پرداخته و از آسيب برخي از اماكن عمومي به دست برخي افراد ناشناس خبر داده بود.راننده ميگويد: «آب كه نميتوانم توي باك
بريزم. حقوقم نميرسد باك بنزين را پر كنم. خانهنشين شوم؟».آن يكي هم حرفش همين است: «خدا به داد قيمتها برسد».
چند خيابان مانده به آرياشهر، راننده ميگويد بايد پياده برويد؛ ترافيك عادي نيست.
پياده ميشوم. هرچه به ميدان نزديكتر ميشوم، جمعيت بيشتر ميشود. بوق ماشينها انگار چيزي را تأييد ميكند. جلوتر مردم جمع شدهاند؛ آنها هم همراهي ميكنند.
از بين جمعيت رد ميشوم. مردم با هم بلندبلند حرف ميزنند كه صدا به صدا برسد.
دوچرخههاي بيدود يك طرف ميدان روي زمين، مسير خودروها را بسته است. آن طرف ميدان، سطحهاي زباله كف خيابان نشسته، دود و آتش دیده میشود.
هيچكس به ترافيك معترض نيست. فقط از بستهبودن مسيرهاي مختلف ميگويند؛ از اتوبان امام علي(ع) و اتوبان صدر و زير پل گيشا تا مهرشهر كرج، خبر رسيده مردم بيرون آمدهاند.گمان ميرفت برف، راه را بند بياورد، اما اين برف نيست كه توان حركت خودروها را گرفته؛ خودروها خودخواسته همراهي ميكنند.«چاره نداريم. يارانه نميخواهيم. قيمت بنزين را به قبل برگردانند».
قطع اينترنت در برخی مراكز
اينترنت قطع است. از ميدان دور ميشوم. ديگر مسيرياب هم كار نميكند كه ببينم به كدام طرف ميتوانم حركت كنم و ماشين بگيرم.
به سختي سوار تاكسي ميشوم. مدتی طولاني در مسير ميمانم. تلفنم زنگ ميخورد. دوستي در همت مانده: «اتوبان قفله. ماشينها حركت نميكنن. بنزين داره تموم ميشه. میتونی مسيرياب رو چك كني خبر بدي جلو بازه يا نه؟» پاسخ ميدهم اينترنت من هم قطع است.
يك ساعت حداقل زماني است كه از ترافيك عبور ميكنم و به ميدان فاطمي ميرسم. اينترنت ضعيف است، اما برگشته. مسيرباب را چك ميكنم؛ اتوبان آبشناسان و حكيم ترافیک است. بالاخره شبكههای مجازي را ميتوانم چك كنم. حكيم ترافیک است؛ سنگ در خيابان ريختهاند. فيلمها را ميبينم. مردم براي تأييد رسمي فيلمها، تاريخ و مكان را هم اعلام ميكنند. سمت ساوه تيراندازي شده، سيرجان هم ديشب خبر رسيده بود كه فردي از مردم عادي با شليك مستقيم كشته شده؛ اين را محمد محمودآبادی، سرپرست فرمانداری سیرجان هم تأیید کرده است.نگران ادامه اين حوادث هستم. تعداد فيلمها را ميشمارم.
بستهشدن راهها در پي ناآراميها
مشهد، اصفهان، شيراز و تهران در صدر پرترافيكترين شهرهاي ايران به سبب ناآراميها جاي گرفته و عمده راهها، بسته است. قطعشدن اينترنت هم در مناطقي كه ناآراميها بيشتر است، به وجه مشترك بدل شده. ايسنا در واكنش به اين ناآراميها نوشته: «این اعتراضات در واکنش به تصمیم اخیر شورای هماهنگی اقتصادی سران قوا انجام شده است و بیشتر شهروندان حاضر در این اعتراضات بر حق مدنی خود در بیان مشکلات معیشتی و اقتصادی تأکید داشتند، در حاشیه این ناآرامیها عدهای نیز با برخی اقدامات باعث ایجاد بینظمی، اخلال رفتوآمدها و در مواردی به خشونت کشیدهشدن اعتراضات شدند که متأسفانه در یک مورد منجر به کشتهشدن یک نفر در سیرجان شد».
حفاظت از مخازن اصلی شرکت نفت
محمد محمودآبادی، سرپرست فرمانداری سیرجان در همین زمینه به ایسنا گفته: «متأسفانه عدهای از این تجمع مسالمتآمیز سوءاستفاده کردند و یکسری اموال عمومی را تخریب و به برخی پمپبنزینها خسارتی وارد کرده و قصد داشتند به مخازن اصلی شرکت نفت دسترسی داشته باشند و آنها را به آتش بکشند که با مقاومت نیروهای امنیتی، انتظامی، سپاه و بسیج روبهرو شدند و عقبنشینی کردند».در شهر اهواز هم محسن دالوند، فرمانده انتظامی این شهر اعلام کرد وضعیت تحت کنترل است و هیچکدام از مسیرها مسدود نشده است و مشکل خاصی وجود ندارد. او تأکید کرده که ایجاد ترافیک از سوی خودروها و مسدودکردن خیابانها اعتراض سالم نیست. معاون سیاسی امنیتی استاندار آذربایجان شرقی نیز با اشاره به تجمعات پراکنده و محدود در اعتراض به افزایش قیمت بنزین در تبریز گفت که اوضاع در استان تحت کنترل است. علیار راستگو افزود: حضور پلیس در جمع معترضان نیز با رویکرد پیشگیرانه و با هدف کمک به تسهیل و روانسازی ترافیک بوده است. نیروهای انتظامی در تبریز برای بازکردن گرههای ترافیکی، ناگزیر از متفرقکردن شهروندان و هدایت آنان به معابر و خیابانها شدند.
در مرور اخبار به اين خبر ميرسم: « ایجاد عدالت اجتماعی، برخوردارشدن 60 میلیون ایرانی با تأکید بر خانوارهای کمدرآمد، مبارزه با قاچاق سوخت، کاهش رانت، مدیریت مصرف و مقاومسازی اقتصاد، از جمله اهداف این طرح اعلام شده است».
تجربه تلخ گذشته
25 آبان امسال، روز بنزین آذرماه سال 1389 را تداعی ميكند. با اجراي فاز اول قانون هدفمندي يارانهها در دولت محمود احمدينژاد، وعده داده شده بود، درآمد حاصل از افزايش نرخ حاملهاي انرژي به افراد نيازمند جامعه ميرسد. دولت روحانی بهعنوان منتقد تمامقد این سیاست احمدینژاد حالا، 9 سال بعد، پس از سهبرابر کردن قیمت بنزین وعده میدهد تمام درآمد حاصل از افزایش قیمت بنزین را بهصورت نقدی بین مردم تقسیم کند! 9 سال پیش قرار بود درآمد حاصل از افزايش نرخ اين حاملها، بهصورت هدفمند به توليد برسد، گرانیها هم مردم را آزار ندهد. اما نه پولی به تولید رسید و نه بار گرانیها از دوش مردم برداشته شد. مردم امروز با مرور آنچه در اين 9 سال بر آنها گذشته، ديگر این لطف دولت را نميخواهند.
ايجاد عدالت اجتماعي، برخوردارشدن 60 ميليون ايراني با تأکيد بر خانوارهاي کمدرآمد، مبارزه با قاچاق سوخت، کاهش رانت، مديريت مصرف و مقاومسازي اقتصاد، ازجمله اهدافي است که در توجيه طرح گراني بنزين و بازتوزيع منابع حاصل از آن عنوان شده است، گزارههايي که يکبار هم در سال 89 در توجيه افزايش قيمت حاملهاي انرژي از سوي دولت دهم عنوان شده بود. اما در ميان التهابها و داغي اين گراني، پرسشهاي بنياديني به قوت خود باقي است و در سخنان مسئولان و تصميمگيرندگان اين اقدام پاسخي به آن دريافت نميشود... اينکه چه ميزان درآمد از اين منظر حاصل خواهد شد؟ صرف چه اموري ميشود؟ در اثر اين شوک چه دستاوردهايي حاصل ميشود؟ آيا تجربه ناموفق افزايش قيمت حاملهاي انرژي و در مقابل پرداخت يارانه نقدي قرار است بار ديگر تکرار شود؟ حداقل اين دستاوردها در آن حيطه چه ميزان است؟ آيا اعتماد مردم به دولت و همچنين رفاه مردم بيشتر ميشود؟ کارشناسان نرخ تورم حاصل گراني بنزين را تا 40 درصد تخمين ميزنند و همچنين معتقدند به ازاي يک واحد افزايش سطح عمومي قيمتها، هزينههاي سلامت بين 2.5 تا 3.5 برابر افزايش مييابد؛ يعني به دليل عدم تقارن اطلاعات در هزينههاي سلامت، واکنش اين بخش به سياستهاي تورمزا نزديک به سهبرابر واکنش ميانگين تمامی کالاها و خدمات ديگر است. آيا سفرههاي کوچکشده مردم تاب تحمل يک شوک ديگر را دارد؟
اصرار بر «همکاري کامل» براي اجراي موفق
به گزارش «شرق»، در پي اعلام تصميم شوراي عالي اقتصادي سران قوا درباره نرخ جديد بنزين و سهميهبندي آن تجمعاتي در شهرهاي مختلف کشور در انتقاد به اين تصميم انجام شد. بنزين سههزارتوماني آن چيزي نبود که مردم در روزهايي که فشار تحريمهاي اقتصادي و همچنين رکود تورمي باعث کاهش چشمگير قدرت خريد و فشارهاي معيشتي شده، انتظارش را داشته و تابوتواني در برابر آن در جيبهاي خود احساس کنند.
به دنبال همين اعلام نارضايتيها، ديروز اعضاي شوراي عالي هماهنگي اقتصادي سران سه قوه جلسهاي تشکيل دادند و از يکديگر خواستند که طرح گراني بنزين را با موفقيت به سرانجام برسانند. درحاليکه اعلام نارضايتي از قيمت بنزين در شهرهاي مختلف کشور، گزارش شده بود، دادستان کل کشور با بيان اينکه مديريت اصلاح قيمت بنزين بر اساس قانون و کارشناسيهاي انجامشده از سوی دولت ابلاغ شده است، گفت: «مردم عزيز ما قطعا خط خودشان را از تعداد اندکي از اخلالگراني که ريشه در خارج از کشور دارند، جدا خواهند کرد». در اين جلسه همچنين بحث شد که همه قوا در دولت در اجراي اين مصوبه، «همکاري کامل» خواهند کرد و از همه دستگاهها و نهادهاي کشور خواسته شد براي اجراي «موفق» اين طرح و تحقق اهداف آن، همکاري کنند.اما در آن سوي اين جلسه، مجلسيها از مطالبه لغو افزايش قيمت بنزين سخن ميگويند. برخي نمايندگان مجلس از اين موضوع شاکي هستند که تصميم افزايش قيمت بنزين در بيخبري آنها گرفته شده است. اعضاي فراکسيون اميد طرح دوفوريتي را ميخواهند به هيئترئيسه مجلس ارائه کنند و يکي ديگر از نمايندگان مجلس هم از ارائه طرح سهفوريتي به هيئترئيسه خبر داده است. فصل مشترک حرف مخالفان اين طرح، چه ميان نمايندگان و چه کارشناسان و مردم، يک چيز است: «طرح افزايش قيمت بنزين بايد لغو شود و دولت براي تأمين منابع بايد از محلهاي ديگري همچون ماليات استفاده کند».
ديوار کوتاه مردم
پروانه سلحشوري، نماينده مجلس در گفتوگو با «شرق» دراينباره توضيح داد: «آنهايي که تصميم بر انجام اين کار گرفتند، اکنون بايد پاسخ دهند. ما از يک سال پيش زمزمههاي افزايش قيمت بنزين را شنيده بوديم اما هیچکس نميدانست در يک نيمهشب اجراي آن را اعلام کنند. اگر دولت نياز به منابع درآمدي دارد، بايد به فکر تأمين منابع از محل ديگر باشد. ما نهادهاي بزرگي داريم که ماليات نميدهند و اتفاقا درآمد کلان دارند، آنها بايد شفاف شوند و سهم سود هنگفت خود را به خزانه پرداخت کنند. درحالحاضر کارمند با حقوق دوميليونتوماني ماليات ميپردازد و آنها ماليات نميپردازند. فشار روي قشر حقوقبگير بسيار زياد است و بازهم براي حل مشکل، سراغ جيب آنها ميرويم. همچنين نهادهايي که هرساله از خزانه بودجه دريافت ميکنند و در ازای کار توليدي هم انجام نميدهند و حتي پاسخگو هم نيستند، همچنان گزينه دولت براي جبران کمبود کسري هزينههاي دولت نيستند. پيشنهاد ما اين است که حداقل بودجه اين نهادها کاهش يافته و بهجاي راهکار آسان اما با تبعات بسيار گراني بنزين، به سراغ اخذ تصميمهاي ساختاري از جمله دريافت ماليات از صاحبان ثروت بروند، چرا در اين نابساماني و اقتصاد سخت، ديواري کوتاهتر از مردم پيدا نميکنند؟
او ادامه داد: مردمي که يک بار تجربه گراني بنزين و در عوض دريافت يارانه نقدي در ابتداي دهه 90 را داشتند و تبعات تورم افسارگسيخته آن را خيلي سريع مشاهده کردند و گرد آن همچنان بر گردههاي آنها سنگيني ميکند، ديگر حاضر نيستند در ازاي يارانه نقدي (دولت مقرر کرده است از منابع حاصل از گراني بنزين، در کنار يارانه 45 هزار توماني قبلي، به خانواده يکنفره 55 هزار تومان، خانواده دو نفره 103 هزار تومان، خانوار سهنفره 138 هزار تومان، خانوار چهارنفره 172 هزار تومان، خانوار پنجنفره و بيشتر 205 هزار تومان اختصاص دهد)، افزايش قيمت بنزين و طبيعتا گراني ديگر کالاهاي اساسي را بپذيرند. آنها تجربه اين را دارند که در سال 89 بعد از افزايش قيمت بنزين، نان لواش 10 توماني شد 100 تومان و قيمت همهچيز چند برابر شد؛ بنابراين مطالبه ما عقبنشيني از اين تصميم است. فکر ميکنيم، با توجه به روند حال حاضر امکان تحقق اين مطالبه وجود دارد. البته اين را هم بايد در نظر بگيريم که اين وضعيت فقط به پاي دولت نوشته شده، درحاليکه فقط دولت تصميمگيرنده نیست، هرچند پيشنهاد از سوي دولت بوده است. ما از يک طرف با جامعهای طرف هستيم که از هر سو با فشار معيشتي روبهروست و از سوي ديگر در کشورهاي همسايه شاهد اعلام نارضايتيهاي معيشتي هستيم. اينکه ما با اين همه ظرفيت و منابع طبيعي روزبهروز عقبتر ميرويم، ناراحتیها را تقويت ميکند و با کوچکترين تصميم يا سياست اشتباهي، همهچيز تحت تأثير قرار ميگيرد.
تکرار تجربه از سوي منتقدان تجربه
گراني بنزين تصميمي است که به نظر ميرسد با وجود مخالفتها، دولت بر ادامه آن اصرار داشته باشد و در توضيح اين تصميم از استفادهکردن از منابع حاصل از آن در پرداخت يارانههاي نقدي و ايجاد اشتغال صحبت ميشود. درباره گزينه اول با توجه به تجربه سال 89 به نظر ميرسد تأثير قيمت بنزين بر ديگر کالاها چنان عميق باشد که يارانه نقدي اندک پاسخگوي تورم حاصل از آن نيست. همچنین مطالعات مرکز پژوهشهاي مجلس نشان ميدهد افزايش قيمت بنزين و گازوئيل به کاهش ۳۶۰ تا ۴۸۰ هزار نفري اشتغال منجر شود. در حالي استدلال مسئولان دولتي براي گرانشدن بنزين و گازوئيل در بودجه سال آينده، مصرف پول حاصل از اين گراني براي ايجاد اشتغال است که درآمد مد نظر دولت از گراني بنزين و گازوئيل در سال آينده ۱۷۴۰۰ ميليارد تومان است. ازآنجاييکه مسئولان دولتي در سالهاي اخير هزينه ايجاد هر شغل پايدار را بين ۱۰۰ تا حتي ۲۰۰ ميليون تومان اعلام کردهاند، اگر تمامي درآمد حاصل از گراني سوخت در سال آينده صرف ايجاد مشاغل پايدار شود، در خوشبينانهترين حالت ۱۶۰ هزار شغل و در بدبينانهترين حالت ۸۰ هزار شغل ايجاد خواهد شد. اکنون بايد منتظر ماند و ديد دولت براي آثار افزايش قيمت بنزين چه برنامهاي پيش روي خود قرار داده است.
جدال بر سر بنزين
بههرحال جدال بر سر قيمت بنزين ادامه دارد، سران شوراي عالي هماهنگي اقتصادي ميخواهند طرح گراني را پيش ببرند و برخي نمايندگان سر مخالفت با اين تصميم را دارند و نارضايتيهاي مردم کماکان باقي است. قاسم ميرزايينيکو نيز به «شرق» گفته است مبناي ماده واحده هر دو طرح ملغيکردن تصميم سران قواست. هرچند ممکن است در جزئيات تفاوتهايي با هم داشته باشند. به گفته اين نماينده اميدي عارف نيز با اين طرح موافق است. با اين همه بايد ديد امروز بررسي طرحي سهفوريتي در دستور کار مجلس قرار ميگيرد يا نه. براساس آييننامه داخلي مجلس اگر دوسوم نمايندگان با سهفوريت طرحي موافقت کنند، بلافاصله بررسي آن در صحن آغاز ميشود. به اين ترتيب طرح برخلاف طرحهاي عادي به کميسيون ذيربط بازنميگردد و اگر نمايندگان به آن رأي مثبت بدهند، رئيس مجلس طرح را ابلاغ خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.