|

مسئوليت اجتماعي يا انحصار در آموزش و پرورش؟

محمد تماشا . کارشناس مشاوره

موضوع مسئوليت اجتماعي شرکت‌ها، برندها يا سازمان‌هاي مختلف بحث جديدي نيست که بخواهيم به آن بپردازيم اما اين روزها که بحث انحصار تبليغات در مدارس کل کشور از سوی يکي از آژانس‌هاي تبليغاتي مطرح شده، تا حدي توجه را به موضوع تبليغات و مسئوليت اجتماعي شرکت‌ها در قبال آموزش و پرورش جلب کرده است که به نظر مي‌رسد اين بحث نياز به بررسي بيشتري دارد تا هم آموزش و پرورش و هم صاحبان مشاغل در مسير درستي گام بردارند.
گرچه وزير آموزش و پرورش با دستور فوري جلوي آژانس تبليغاتي مورد نظر را گرفت و اعلام کرد قرارداد في‌مابين آموزش و پرورش و آژانس يادشده لغو شده است اما اين به معناي آن نيست که مسئوليت اجتماعي برندها در قابل آموزش و پرورش هم لغو شده باشد.
در اين يادداشت تلاش داريم به اين بحث از دريچه متفاوت بنگريم شايد آموزش و پرورش نيز همچون مؤسسات مختلف از حس مسئوليت‌پذيري شرکت‌ها در قبال خودش استفاده درست‌تري داشته باشد.
مسئوليت اجتماعي شرکت‌ها يا سازمان‌ها از موضوعات مطرح‌شده در حوزه «اخلاق کسب و کار» است؛ در واقع نقش شرکت‌ها در قبال جامعه محل تمرکز مسئوليت اجتماعي هر شرکتي است. شرکت‌ها به دليل اينکه از منابع اجتماعي براي اجراي اهدافشان بهره‌برداري مي‌کنند، در نتيجه در برابر جامعه مسئول هستند. پس در يک نگاه ساده جامعه چندده‌ميليوني آموزش و پرورش می‌تواند يکي از مهم‌ترين نقاط تمرکز هر شرکتي درباره مسئوليت اجتماعي خود باشد. اين موضوع نه در ايران، بلکه در همه دنيا مورد توجه صاحبان مشاغل و حرف مختلف است.
اما تلاقي تبليغات تجاري و مسئوليت اجتماعي می‌تواند بسيار خطرناک باشد به اين شکل که چنانچه مسئوليت اجتماعي در راستاي معرفي برند تجاري و نه هدف ارتقا و آگاهي جامعه باشد، مي‌تواند همان بيراهه‌اي باشد که آموزش و پرورش و برند‌ها بايد از آن پرهيز کنند.
در پايگاه اينترنتي Business News Daily در مقاله‌اي با عنوان مسئوليت اجتماعي شرکت چيست؟ اين‌گونه آمده است: «آنچه مردم در مورد شرکت شما فکر مي‌کنند به موفقيت شما در کسب‌وکار مرتبط است لذا با ساختن يک تصوير مثبت که به آن اعتقاد داريد، مي‌توانيد نامي براي شرکت خود در ايجاد يک آگاهي اجتماعي به‌وجود بياوريد».
در همين عبارت به‌وضوح متوجه مي‌شويم صاحبان مشاغل در واقع قرار نيست با قبول مسئوليت اجتماعي برند خود را به آنها معرفي کنند چراکه پيش‌فرض پذيرش اين مهم آن است که شما به عنوان يک برند شناخته‌شده مي‌خواهيد باعث رشد و آگاهي جامعه مخاطبان خود شويد اما همين مسئوليتي که شما در جامعه مي‌پذيريد، مي‌تواند باعث معرفي و اعتماد بيشتر جامعه مخاطبان نسبت به برند شما شود.
در همين سايت به چهار نوع مسئوليت اجتماعي اشاره مي‌شود: مسئوليت اجتماعي در قبال محيط زيست، مسئوليت اجتماعي در قالب بشردوستانه «مثلا اقدامات خيران در ساخت مدارس يا توسعه آباداني در مناطق محروم»، مسئوليت اجتماعي در قالب کار اخلاقي و مسئوليت اجتماعي داوطلبانه همچون انجام کارهاي نيک و بدون عوض.
سازمان توسعه صنعتي ملل متحد unido اين‌گونه گفته است که csr يا همان مسئوليت اجتماعي يک مفهوم مديريتي است که به موجب آن شرکت‌ها نگراني‌هاي اجتماعي و زيست‌محيطي خود را در فعاليت‌هاي تجاري به عنوان روشي در تعامل با مخاطبان خود به اشتراک مي‌گذارند و از آنها حمايت مي‌کنند. به عنوان نمونه، مي‌توان به يکي از غول‌هاي بزرگ محصولات بهداشتي در جهان اشاره کرد که به مدت سه دهه روي کاهش گاز‌هاي گلخانه‌اي سرمايه‌گذاري کرده و همين‌طور پروژه‌هاي بزرگي در راستاي سالم‌سازي آب آشاميدني در نقاط محروم را بر عهده گرفته است. يا مثلا شرکت گوگل يک ميليارد دلار هزينه براي کاهش گازهاي گلخانه‌اي تاکنون صرف کرده است و مثال‌هاي فراواني از اين دست که شرکت‌ها و برندهاي معتبر جهاني در راستاي csr انجام داده‌اند. با نگاه اجمالي به همين مثال‌ها مي‌توانيد به يک موضوع پي ببريد؛ اينکه الزاما مسئوليت اجتماعي شما قرار نيست در راستاي محصولات توليدي شما باشد در‌واقع اين شرکت‌ها نمي‌خواهند به واسطه csr خودشان يا برندشان را معرفي کنند، بلکه مي‌خواهند به مخاطبان خود بگويند ما مي‌خواهيم در کمک به جامعه سالم سهيم باشيم.
اما درباره نکته يادشده در آموزش و پرورش که با واکنش‌هايي همراه بود، مشخصا يک برند با محصولات خود در مدارس به جامعه مخاطب که دانش‌آموزان دختر بوده، آگاهي مي‌دهد بنابراین اين دست اقدامات را نمي‌توان در دسته مسئوليت اجتماعي شرکت در نظر گرفت چراکه برند در ضمن آگاهي و ارتقاي دانش مخاطبان محصول خود را نيز به آنها معرفي مي‌کند در واقع اين اقدام در دسته اقدامات تبليغاتي طبقه‌بندي مي‌شود که آموزش و پرورش بايد مراقب آن باشد و برندها هم از آن پرهيز کنند.
نکته ديگر اين است که وقتي محصولي به واسطه آموزش و پرورش معرفي می‌شود يا در اختيار دانش‌آموزان قرار مي‌گيرد، تأييد آموزش و پرورش را نيز به همراه خود دارد؛ امري که احتمالا خود مسئولان آموزش و پرورش بر آن واقف نيستند و قبولش ندارند اما آموزش و پرورش خواسته يا ناخواسته از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است و جامعه به آن اعتماد زيادي دارد بنابراین کنار هم قرارگرفتن يک برند و آموزش‌و‌پرورش مي‌تواند معاني زيادي داشته باشد. اما چه بايد کرد؟ آيا بايد اجازه ورود به مدارس را به‌طور کل به روي صاحبان مشاغل مسدود کرد؟ يا راهکارهاي نظام‌يافته‌تري نيز وجود دارد؟ به‌نظر آموزش و پرورش بايد مشکلات خود را دسته‌بندي کند؛ مشکلاتي که احتمالا هر کدام از آنها به يکي از کسب‌وکارها مي‌تواند مرتبط باشد يا هر کدام از کسب‌وکارها در قالب csr که براي شرکت خود تعريف کرده‌اند، تمايل داشته باشند در اين زمينه با آموزش و پرورش همکاري کنند.
بنابراین آموزش و پرورش بايد پروتکلي از اين موضوع تهيه و به صاحبان مشاغل ارائه کند و از حضور آن دسته از مشاغل که تمايل دارند در اين زمينه با آموزش‌و‌پرورش همکاري کنند، استقبال کند.

موضوع مسئوليت اجتماعي شرکت‌ها، برندها يا سازمان‌هاي مختلف بحث جديدي نيست که بخواهيم به آن بپردازيم اما اين روزها که بحث انحصار تبليغات در مدارس کل کشور از سوی يکي از آژانس‌هاي تبليغاتي مطرح شده، تا حدي توجه را به موضوع تبليغات و مسئوليت اجتماعي شرکت‌ها در قبال آموزش و پرورش جلب کرده است که به نظر مي‌رسد اين بحث نياز به بررسي بيشتري دارد تا هم آموزش و پرورش و هم صاحبان مشاغل در مسير درستي گام بردارند.
گرچه وزير آموزش و پرورش با دستور فوري جلوي آژانس تبليغاتي مورد نظر را گرفت و اعلام کرد قرارداد في‌مابين آموزش و پرورش و آژانس يادشده لغو شده است اما اين به معناي آن نيست که مسئوليت اجتماعي برندها در قابل آموزش و پرورش هم لغو شده باشد.
در اين يادداشت تلاش داريم به اين بحث از دريچه متفاوت بنگريم شايد آموزش و پرورش نيز همچون مؤسسات مختلف از حس مسئوليت‌پذيري شرکت‌ها در قبال خودش استفاده درست‌تري داشته باشد.
مسئوليت اجتماعي شرکت‌ها يا سازمان‌ها از موضوعات مطرح‌شده در حوزه «اخلاق کسب و کار» است؛ در واقع نقش شرکت‌ها در قبال جامعه محل تمرکز مسئوليت اجتماعي هر شرکتي است. شرکت‌ها به دليل اينکه از منابع اجتماعي براي اجراي اهدافشان بهره‌برداري مي‌کنند، در نتيجه در برابر جامعه مسئول هستند. پس در يک نگاه ساده جامعه چندده‌ميليوني آموزش و پرورش می‌تواند يکي از مهم‌ترين نقاط تمرکز هر شرکتي درباره مسئوليت اجتماعي خود باشد. اين موضوع نه در ايران، بلکه در همه دنيا مورد توجه صاحبان مشاغل و حرف مختلف است.
اما تلاقي تبليغات تجاري و مسئوليت اجتماعي می‌تواند بسيار خطرناک باشد به اين شکل که چنانچه مسئوليت اجتماعي در راستاي معرفي برند تجاري و نه هدف ارتقا و آگاهي جامعه باشد، مي‌تواند همان بيراهه‌اي باشد که آموزش و پرورش و برند‌ها بايد از آن پرهيز کنند.
در پايگاه اينترنتي Business News Daily در مقاله‌اي با عنوان مسئوليت اجتماعي شرکت چيست؟ اين‌گونه آمده است: «آنچه مردم در مورد شرکت شما فکر مي‌کنند به موفقيت شما در کسب‌وکار مرتبط است لذا با ساختن يک تصوير مثبت که به آن اعتقاد داريد، مي‌توانيد نامي براي شرکت خود در ايجاد يک آگاهي اجتماعي به‌وجود بياوريد».
در همين عبارت به‌وضوح متوجه مي‌شويم صاحبان مشاغل در واقع قرار نيست با قبول مسئوليت اجتماعي برند خود را به آنها معرفي کنند چراکه پيش‌فرض پذيرش اين مهم آن است که شما به عنوان يک برند شناخته‌شده مي‌خواهيد باعث رشد و آگاهي جامعه مخاطبان خود شويد اما همين مسئوليتي که شما در جامعه مي‌پذيريد، مي‌تواند باعث معرفي و اعتماد بيشتر جامعه مخاطبان نسبت به برند شما شود.
در همين سايت به چهار نوع مسئوليت اجتماعي اشاره مي‌شود: مسئوليت اجتماعي در قبال محيط زيست، مسئوليت اجتماعي در قالب بشردوستانه «مثلا اقدامات خيران در ساخت مدارس يا توسعه آباداني در مناطق محروم»، مسئوليت اجتماعي در قالب کار اخلاقي و مسئوليت اجتماعي داوطلبانه همچون انجام کارهاي نيک و بدون عوض.
سازمان توسعه صنعتي ملل متحد unido اين‌گونه گفته است که csr يا همان مسئوليت اجتماعي يک مفهوم مديريتي است که به موجب آن شرکت‌ها نگراني‌هاي اجتماعي و زيست‌محيطي خود را در فعاليت‌هاي تجاري به عنوان روشي در تعامل با مخاطبان خود به اشتراک مي‌گذارند و از آنها حمايت مي‌کنند. به عنوان نمونه، مي‌توان به يکي از غول‌هاي بزرگ محصولات بهداشتي در جهان اشاره کرد که به مدت سه دهه روي کاهش گاز‌هاي گلخانه‌اي سرمايه‌گذاري کرده و همين‌طور پروژه‌هاي بزرگي در راستاي سالم‌سازي آب آشاميدني در نقاط محروم را بر عهده گرفته است. يا مثلا شرکت گوگل يک ميليارد دلار هزينه براي کاهش گازهاي گلخانه‌اي تاکنون صرف کرده است و مثال‌هاي فراواني از اين دست که شرکت‌ها و برندهاي معتبر جهاني در راستاي csr انجام داده‌اند. با نگاه اجمالي به همين مثال‌ها مي‌توانيد به يک موضوع پي ببريد؛ اينکه الزاما مسئوليت اجتماعي شما قرار نيست در راستاي محصولات توليدي شما باشد در‌واقع اين شرکت‌ها نمي‌خواهند به واسطه csr خودشان يا برندشان را معرفي کنند، بلکه مي‌خواهند به مخاطبان خود بگويند ما مي‌خواهيم در کمک به جامعه سالم سهيم باشيم.
اما درباره نکته يادشده در آموزش و پرورش که با واکنش‌هايي همراه بود، مشخصا يک برند با محصولات خود در مدارس به جامعه مخاطب که دانش‌آموزان دختر بوده، آگاهي مي‌دهد بنابراین اين دست اقدامات را نمي‌توان در دسته مسئوليت اجتماعي شرکت در نظر گرفت چراکه برند در ضمن آگاهي و ارتقاي دانش مخاطبان محصول خود را نيز به آنها معرفي مي‌کند در واقع اين اقدام در دسته اقدامات تبليغاتي طبقه‌بندي مي‌شود که آموزش و پرورش بايد مراقب آن باشد و برندها هم از آن پرهيز کنند.
نکته ديگر اين است که وقتي محصولي به واسطه آموزش و پرورش معرفي می‌شود يا در اختيار دانش‌آموزان قرار مي‌گيرد، تأييد آموزش و پرورش را نيز به همراه خود دارد؛ امري که احتمالا خود مسئولان آموزش و پرورش بر آن واقف نيستند و قبولش ندارند اما آموزش و پرورش خواسته يا ناخواسته از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است و جامعه به آن اعتماد زيادي دارد بنابراین کنار هم قرارگرفتن يک برند و آموزش‌و‌پرورش مي‌تواند معاني زيادي داشته باشد. اما چه بايد کرد؟ آيا بايد اجازه ورود به مدارس را به‌طور کل به روي صاحبان مشاغل مسدود کرد؟ يا راهکارهاي نظام‌يافته‌تري نيز وجود دارد؟ به‌نظر آموزش و پرورش بايد مشکلات خود را دسته‌بندي کند؛ مشکلاتي که احتمالا هر کدام از آنها به يکي از کسب‌وکارها مي‌تواند مرتبط باشد يا هر کدام از کسب‌وکارها در قالب csr که براي شرکت خود تعريف کرده‌اند، تمايل داشته باشند در اين زمينه با آموزش و پرورش همکاري کنند.
بنابراین آموزش و پرورش بايد پروتکلي از اين موضوع تهيه و به صاحبان مشاغل ارائه کند و از حضور آن دسته از مشاغل که تمايل دارند در اين زمينه با آموزش‌و‌پرورش همکاري کنند، استقبال کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.