|

قتل‌هاي اتفاقي از نگاه قانون

محمدصادق اماني . وکيل دادگستري

خشم از قوي‌ترين و تأثيرگذارترين احساسات انسان محسوب مي‌شود. روان‌شناسان خشم را ابزار دفاعي در برابر تهديد، خطر يا نگراني مي‌دانند. کنترل يا عدم‌ کنترل خشم مي‌تواند در زندگي هر شخصي تعيين‌کننده و اثرگذار باشد. در سال‌هاي اخير افزايش نرخ تورم و مشکلات معيشتي در افزايش خشم و عصبانيت در بين ايرانيان تأثير بسزايي داشته است. از سويي رابطه معني‌داري بين افزايش خشونت در جامعه و ازدياد وقوع جرم وجود دارد و طرح پرونده‌هاي متعدد با موضوع جرائم عليه تماميت جسماني در محاکم، حکايت از اين موضوع دارد. در کنار تشخيص ريشه‌هاي فردي و اجتماعي بروز يا عدم کنترل خشم، آموزش هوش هيجاني و به‌تبع آن کنترل خشم و احساسات منفي به‌عنوان يکي از مهارت‌هاي 10گانه اساسي زندگي مي‌تواند از بار منفي هزينه‌هاي فردي و اجتماعي عدم کنترل آن بکاهد و به سلامت روان در جامعه کمک کند و درنتيجه شاهد کاهش شديد جرائم هيجاني (جرائمي که بدون برنامه قبلي و در نتيجه يک تصميم احساسي و عدم کنترل احساس به صورت آني رخ مي‌دهد) در سطح جامعه باشيم، بنابراين بايد گفت، خشم فريادي ا‌ست که بايد شنيده اما کنترل شود.

يکي از آثار عدم ‌کنترل خشم در سال‌هاي اخير، افزايش قتل‌هاي اتفاقي در کشور بوده است. اين قتل‌ها بدون نقشه و تصميم قبلي بوده و ريشه آن يک خشم گذرا و آني بوده که متهم قادر به کنترل آن نبوده، اما به لحاظ اينکه رفتار او نوعا نسبت به افراد زنده، کشنده تلقي شده، عمل او تحت شمول قتل عمدي قرار گرفته و با اين عنوان مورد تعقيب و محاکمه قرار مي‌گيرد. در اين خصوص بند ب ماده 290 قانون مجازات اسلامي يکي از اقسام قتل‌هاي عمدي را شامل فرضي دانسته که متهم بدون آنکه قصد قتل داشته باشد، رفتاري انجام مي‌دهد که نوعا نسبت به افراد کشنده است و مرتکب نسبت به آن علم و آگاهي دارد. بنابراين شخصي که بدون سبق تصميم و صرفا از روي خشم و عصبانيت و ناتواني در کنترل هيجانات دروني خويش و براساس يک احساس گذرا با اسلحه تيري به ‌سمت شخص رها مي‌کند که به قتل وي منجر مي‌شود يا در يک درگيري خياباني از روي خشم با سنگ به سر طرف مقابل مي‌زند يا با چاقو به موضع حساس شخص ضربه وارد مي‌کند و منتهي به مرگ او مي‌شود، فارغ از اين موضوع که شايد وي هيچ تصميم قبلي براي ارتکاب قتل و گرفتن جان بي‌گناهي نداشته و فاقد سابقه کيفري نيز بوده، به‌خاطر کنترل‌نكردن خشم در يک لحظه از زمان، رفتار او قتل عمدي محسوب و در صورت درخواست اولياي دم به قصاص نفس محکوم مي‌شود.
در غالب جلسات مربوط به پرونده‌هاي قتل عمدي در دادگاه‌هاي کيفري يک، چهره‌هاي نگران، سرشار از دلهره و چشمان اشک‌آلود متهماني را مي‌بينيم که صرفا به‌خاطر يک تصميم احساسي و نداشتن تدبير در کنترل احساسات مرتکب قتل شده‌اند و مکرر به قضات رسيدگي‌کننده اين موضوع را اعلام کرده و تأکيد دارند که قصد قتل نداشتند و صرفا اتفاقي ناخواسته سرنوشت آنها را به اين سمت و سو کشانده است. در علوم جنايي به اين نمونه از قتل‌ها که صرفا بر اساس يک تصميم آني، بدون سابقه و برنامه‌ريزي قبلي انجام مي‌شود، قتل‌هاي اتفاقي گفته مي‌شود. درخصوص اين نوع از قتل‌ها بايد توجه داشت که عمل مرتکب در صورتي مشمول عنوان قتل عمدي مي‌شود که مرتکب با علم و اطلاع از اينکه اين نوع رفتار مي‌تواند منتهي به مرگ مخاطب شود، مبادرت به آن کند، مانند ضربه‌زدن با چاقو به قلب، چراکه چاقو جزء آلات قتاله و قلب نيز از مواضع حساس بدن انسان محسوب مي‌شود. بنابراين شايسته است افراد با هر طبقه اجتماعي و فرهنگي در جامعه در زمان اوج عصبانيت با کنترل خشم، خود را در مسيري قرار ندهند که جبران آن هزينه‌هاي مادي و معنوي فراواني براي آنها در پي داشته باشد.

خشم از قوي‌ترين و تأثيرگذارترين احساسات انسان محسوب مي‌شود. روان‌شناسان خشم را ابزار دفاعي در برابر تهديد، خطر يا نگراني مي‌دانند. کنترل يا عدم‌ کنترل خشم مي‌تواند در زندگي هر شخصي تعيين‌کننده و اثرگذار باشد. در سال‌هاي اخير افزايش نرخ تورم و مشکلات معيشتي در افزايش خشم و عصبانيت در بين ايرانيان تأثير بسزايي داشته است. از سويي رابطه معني‌داري بين افزايش خشونت در جامعه و ازدياد وقوع جرم وجود دارد و طرح پرونده‌هاي متعدد با موضوع جرائم عليه تماميت جسماني در محاکم، حکايت از اين موضوع دارد. در کنار تشخيص ريشه‌هاي فردي و اجتماعي بروز يا عدم کنترل خشم، آموزش هوش هيجاني و به‌تبع آن کنترل خشم و احساسات منفي به‌عنوان يکي از مهارت‌هاي 10گانه اساسي زندگي مي‌تواند از بار منفي هزينه‌هاي فردي و اجتماعي عدم کنترل آن بکاهد و به سلامت روان در جامعه کمک کند و درنتيجه شاهد کاهش شديد جرائم هيجاني (جرائمي که بدون برنامه قبلي و در نتيجه يک تصميم احساسي و عدم کنترل احساس به صورت آني رخ مي‌دهد) در سطح جامعه باشيم، بنابراين بايد گفت، خشم فريادي ا‌ست که بايد شنيده اما کنترل شود.

يکي از آثار عدم ‌کنترل خشم در سال‌هاي اخير، افزايش قتل‌هاي اتفاقي در کشور بوده است. اين قتل‌ها بدون نقشه و تصميم قبلي بوده و ريشه آن يک خشم گذرا و آني بوده که متهم قادر به کنترل آن نبوده، اما به لحاظ اينکه رفتار او نوعا نسبت به افراد زنده، کشنده تلقي شده، عمل او تحت شمول قتل عمدي قرار گرفته و با اين عنوان مورد تعقيب و محاکمه قرار مي‌گيرد. در اين خصوص بند ب ماده 290 قانون مجازات اسلامي يکي از اقسام قتل‌هاي عمدي را شامل فرضي دانسته که متهم بدون آنکه قصد قتل داشته باشد، رفتاري انجام مي‌دهد که نوعا نسبت به افراد کشنده است و مرتکب نسبت به آن علم و آگاهي دارد. بنابراين شخصي که بدون سبق تصميم و صرفا از روي خشم و عصبانيت و ناتواني در کنترل هيجانات دروني خويش و براساس يک احساس گذرا با اسلحه تيري به ‌سمت شخص رها مي‌کند که به قتل وي منجر مي‌شود يا در يک درگيري خياباني از روي خشم با سنگ به سر طرف مقابل مي‌زند يا با چاقو به موضع حساس شخص ضربه وارد مي‌کند و منتهي به مرگ او مي‌شود، فارغ از اين موضوع که شايد وي هيچ تصميم قبلي براي ارتکاب قتل و گرفتن جان بي‌گناهي نداشته و فاقد سابقه کيفري نيز بوده، به‌خاطر کنترل‌نكردن خشم در يک لحظه از زمان، رفتار او قتل عمدي محسوب و در صورت درخواست اولياي دم به قصاص نفس محکوم مي‌شود.
در غالب جلسات مربوط به پرونده‌هاي قتل عمدي در دادگاه‌هاي کيفري يک، چهره‌هاي نگران، سرشار از دلهره و چشمان اشک‌آلود متهماني را مي‌بينيم که صرفا به‌خاطر يک تصميم احساسي و نداشتن تدبير در کنترل احساسات مرتکب قتل شده‌اند و مکرر به قضات رسيدگي‌کننده اين موضوع را اعلام کرده و تأکيد دارند که قصد قتل نداشتند و صرفا اتفاقي ناخواسته سرنوشت آنها را به اين سمت و سو کشانده است. در علوم جنايي به اين نمونه از قتل‌ها که صرفا بر اساس يک تصميم آني، بدون سابقه و برنامه‌ريزي قبلي انجام مي‌شود، قتل‌هاي اتفاقي گفته مي‌شود. درخصوص اين نوع از قتل‌ها بايد توجه داشت که عمل مرتکب در صورتي مشمول عنوان قتل عمدي مي‌شود که مرتکب با علم و اطلاع از اينکه اين نوع رفتار مي‌تواند منتهي به مرگ مخاطب شود، مبادرت به آن کند، مانند ضربه‌زدن با چاقو به قلب، چراکه چاقو جزء آلات قتاله و قلب نيز از مواضع حساس بدن انسان محسوب مي‌شود. بنابراين شايسته است افراد با هر طبقه اجتماعي و فرهنگي در جامعه در زمان اوج عصبانيت با کنترل خشم، خود را در مسيري قرار ندهند که جبران آن هزينه‌هاي مادي و معنوي فراواني براي آنها در پي داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.