|

کتاب سرنوشت‌ها

شرق: آنها که با سینمای مدرن اروپا آشنا هستند آن ویازمسکی را اگر هم نه به نام، احتمالا به چهره می‌شناسند. او تجربه‌ کار با تعدادی از کارگردانان شاخص سینمای مدرن اروپا را در کارنامه بازیگری خود دارد که از آن جمله می‌توان به روبر برسون، پی‌یر پائولو پازولینی، ژان لوک گدار و مارکو فرری اشاره کرد. «ناگهان بالتازار» از روبر برسون، «قضیه» از پی‌یر پائولو پازولینی و «زن چینی» از ژان لوک گدار از جمله فیلم‌های مطرحی است که آن ویازمسکی در آنها ایفای نقش کرده است. ویازمسکی همچنین، چنان‌که در معرفی‌اش در مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی رمان «یک مشت آدم» او آمده، نوه فرانسوا موریاک، نویسنده فرانسویِ برنده نوبل ادبیات 1952 بود. در همین مقدمه، ضمن اشاره به نقش‌آفرینی‌های ویازمسکی در سینما، آمده است که او «پس از کناره‌گیری از سینما به‌طور جدی به ادبیات پرداخت». رمان «یک مشت آدم» آن ویازمسکی با ترجمه سمیرا موسی در نشر کلاغ منتشر شده است. ویازمسکی در این رمان روسیه در آستانه انقلاب اکتبر را دست‌مایه قرار داده و سرگذشت خانواده‌ای اشرافی را در آن دوره حساس و مهم از تاریخ روسیه روایت می‌کند. رمان با نامه‌ای از شخصی به نام واسیلی واسیلی‌اف به زنی به نام ماری آغاز می‌شود. واسیلی‌اف که این نامه را از مسکو به پاریس، جایی که ماری در آن زندگی می‌کند، فرستاده است در آن از دفتر خاطراتی سخن می‌گوید که از زن‌عموی پدر ماری به‌جا مانده و در آن تصویری از «گذران روزمره‌ی یک ملک و صعود بلشویسم» به دست داده شده است. واسیلی در نامه‌اش نوشته است که در روسیه این نوع خاطره‌نویسی را «کتاب سرنوشت‌ها» می‌نامند. واسیلی اگرچه از خویشاوندان دور ماری است، اما این دو هیچ آشنایی قبلی‌ای با یکدیگر ندارند. نامه او به ماری در دهه 90 میلادی نوشته شده است، یعنی سال‌ها پس از رویدادهایی که در «کتاب سرنوشت‌ها» ثبت شده‌اند. در فصل دوم رمان، خود ماری رشته روایت را به دست می‌گیرد. در فصل سوم با واسیلی که «کتاب سرنوشت‌ها» را برای او آورده ملاقات می‌کند و آن‌گاه گذشته پیش‌روی ماری گشوده می‌شود. گذشته خانواده‌ای اشرافی که اعضای آن با وقوع انقلاب اکتبر مهاجرت کرده و بازماندگان آن اکنون در گوشه‌‌وکنار جهان پراکنده‌اند. آن ویازمسکی در سال 1998 جایزه بزرگ رمان از آکادمی فرانسه را برای رمان «یک مشت آدم» گرفته است. در بخشی از مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی این رمان درباره حال‌وهوا و سبک و شخصیت‌های آن آمده است: «این کتاب زندگی روزمره‌ی یک خانواده‌ی اشرافی را به تصویر می‌کشد که آخرین روزهاشان را در روسیه سپری می‌کنند و هریک از افراد این خانواده در برابر انقلابی که سر برمی‌آورد واکنشی متفاوت دارند. آنان که وزش توفان تغییرات را حس می‌کنند و روند تغییرات را می‌بینند و امتیازاتی می‌دهند تا گزندی کم‌تر متوجه خانواده شود و آنان که چشم بر اتفاقات جاری بسته‌اند و قادر نیستند تحولات در حال وقوع را ببینند. داستان اما بسیار ساده نگاشته شده و تصویری از شخصیت‌هایی به ما می‌دهد که ویژه‌گی‌های عمیق انسانی دارند. انسان، درست مثل انسان‌های دیگر با تمام عیب‌ها و نقص‌ها و همین‌طور با دردها و شادی‌هاشان. نویسنده در خلال داستان با بهره‌گیری از گزارش‌ها و پاره‌یی روزنگارها نقبی به تاریخ می‌زند و خواننده را به سال‌های اولیه‌ی قرن پیش می‌برد و گاه مرز تاریخ و تخیل در هم می‌شکند و خواننده را در برابر این پرسش قرار می‌دهد که تا کجای این داستان تخیلی است». آنچه می‌خوانید سطرهایی است از این رمان: «تاتیانا و الکساندرا، دو خواهر ناتالی و بزرگ‌ترین اعضای گروه، اولین نفرهایی بودند که متوجه موضوع شدند. از دهان یکی از آن‌ها پرید: مرده. آن یکی که جمله‌یی را که هنگام تدفین یکی از دایی‌هایش شنیده بود تکرار کرد و گفت: باید کلاهمون رو برداریم. بچه‌ها کلاه‌های حصیریشان را از سر برداشتند و خود را عقب کشیدند. در یک نیم‌دایره دور هم جمع شدند، سرشار از کنج‌کاوی، نمی‌خواستند کسی را تماشا کنند که نه‌تنها در بازی محبوب‌شان همراه‌شان بود بلکه محافظ و محنت‌کششان بود. درنهایت آن‌چه را که بزرگ‌سالان مرتب در صحبت‌هایشان از آن حرف می‌زدند واقعا می‌دیدند: مرگ. سال‌های‌سال بعد، وقتی تاتیانا بزرگ شد ماجرا را تعریف کرد: ما کنار دریاچه نترسیده بودیم. فقط از این ناراحت بودیم که وانیا رو از دست داده بودیم، کسی که ما رو دوست داشت. پیوند عمیقی بین خانواده‌ی وانیا و بلگورودسکی‌ها بود. حقش بود مراسم تدفین خیلی خوبی براش بگیرن. تازه بعد از اون بود که شروع کردیم به ترسیدن... وقتی مرده‌ها به مرده‌ها اضافه می‌شدن...».رمان‌های «کشتی زیبای من»، «ماریمه»، «کانین»، «سینما برای عشق» و «تمام این قول‌های زیبا» از دیگر رمان‌های آن ویازمسکی‌ هستند. بر اساس رمان «تمام این قول‌های زیبا»ی او فیلمی هم به همین نام به کارگردانی ژان پل سیویراک ساخته شده است.

شرق: آنها که با سینمای مدرن اروپا آشنا هستند آن ویازمسکی را اگر هم نه به نام، احتمالا به چهره می‌شناسند. او تجربه‌ کار با تعدادی از کارگردانان شاخص سینمای مدرن اروپا را در کارنامه بازیگری خود دارد که از آن جمله می‌توان به روبر برسون، پی‌یر پائولو پازولینی، ژان لوک گدار و مارکو فرری اشاره کرد. «ناگهان بالتازار» از روبر برسون، «قضیه» از پی‌یر پائولو پازولینی و «زن چینی» از ژان لوک گدار از جمله فیلم‌های مطرحی است که آن ویازمسکی در آنها ایفای نقش کرده است. ویازمسکی همچنین، چنان‌که در معرفی‌اش در مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی رمان «یک مشت آدم» او آمده، نوه فرانسوا موریاک، نویسنده فرانسویِ برنده نوبل ادبیات 1952 بود. در همین مقدمه، ضمن اشاره به نقش‌آفرینی‌های ویازمسکی در سینما، آمده است که او «پس از کناره‌گیری از سینما به‌طور جدی به ادبیات پرداخت». رمان «یک مشت آدم» آن ویازمسکی با ترجمه سمیرا موسی در نشر کلاغ منتشر شده است. ویازمسکی در این رمان روسیه در آستانه انقلاب اکتبر را دست‌مایه قرار داده و سرگذشت خانواده‌ای اشرافی را در آن دوره حساس و مهم از تاریخ روسیه روایت می‌کند. رمان با نامه‌ای از شخصی به نام واسیلی واسیلی‌اف به زنی به نام ماری آغاز می‌شود. واسیلی‌اف که این نامه را از مسکو به پاریس، جایی که ماری در آن زندگی می‌کند، فرستاده است در آن از دفتر خاطراتی سخن می‌گوید که از زن‌عموی پدر ماری به‌جا مانده و در آن تصویری از «گذران روزمره‌ی یک ملک و صعود بلشویسم» به دست داده شده است. واسیلی در نامه‌اش نوشته است که در روسیه این نوع خاطره‌نویسی را «کتاب سرنوشت‌ها» می‌نامند. واسیلی اگرچه از خویشاوندان دور ماری است، اما این دو هیچ آشنایی قبلی‌ای با یکدیگر ندارند. نامه او به ماری در دهه 90 میلادی نوشته شده است، یعنی سال‌ها پس از رویدادهایی که در «کتاب سرنوشت‌ها» ثبت شده‌اند. در فصل دوم رمان، خود ماری رشته روایت را به دست می‌گیرد. در فصل سوم با واسیلی که «کتاب سرنوشت‌ها» را برای او آورده ملاقات می‌کند و آن‌گاه گذشته پیش‌روی ماری گشوده می‌شود. گذشته خانواده‌ای اشرافی که اعضای آن با وقوع انقلاب اکتبر مهاجرت کرده و بازماندگان آن اکنون در گوشه‌‌وکنار جهان پراکنده‌اند. آن ویازمسکی در سال 1998 جایزه بزرگ رمان از آکادمی فرانسه را برای رمان «یک مشت آدم» گرفته است. در بخشی از مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی این رمان درباره حال‌وهوا و سبک و شخصیت‌های آن آمده است: «این کتاب زندگی روزمره‌ی یک خانواده‌ی اشرافی را به تصویر می‌کشد که آخرین روزهاشان را در روسیه سپری می‌کنند و هریک از افراد این خانواده در برابر انقلابی که سر برمی‌آورد واکنشی متفاوت دارند. آنان که وزش توفان تغییرات را حس می‌کنند و روند تغییرات را می‌بینند و امتیازاتی می‌دهند تا گزندی کم‌تر متوجه خانواده شود و آنان که چشم بر اتفاقات جاری بسته‌اند و قادر نیستند تحولات در حال وقوع را ببینند. داستان اما بسیار ساده نگاشته شده و تصویری از شخصیت‌هایی به ما می‌دهد که ویژه‌گی‌های عمیق انسانی دارند. انسان، درست مثل انسان‌های دیگر با تمام عیب‌ها و نقص‌ها و همین‌طور با دردها و شادی‌هاشان. نویسنده در خلال داستان با بهره‌گیری از گزارش‌ها و پاره‌یی روزنگارها نقبی به تاریخ می‌زند و خواننده را به سال‌های اولیه‌ی قرن پیش می‌برد و گاه مرز تاریخ و تخیل در هم می‌شکند و خواننده را در برابر این پرسش قرار می‌دهد که تا کجای این داستان تخیلی است». آنچه می‌خوانید سطرهایی است از این رمان: «تاتیانا و الکساندرا، دو خواهر ناتالی و بزرگ‌ترین اعضای گروه، اولین نفرهایی بودند که متوجه موضوع شدند. از دهان یکی از آن‌ها پرید: مرده. آن یکی که جمله‌یی را که هنگام تدفین یکی از دایی‌هایش شنیده بود تکرار کرد و گفت: باید کلاهمون رو برداریم. بچه‌ها کلاه‌های حصیریشان را از سر برداشتند و خود را عقب کشیدند. در یک نیم‌دایره دور هم جمع شدند، سرشار از کنج‌کاوی، نمی‌خواستند کسی را تماشا کنند که نه‌تنها در بازی محبوب‌شان همراه‌شان بود بلکه محافظ و محنت‌کششان بود. درنهایت آن‌چه را که بزرگ‌سالان مرتب در صحبت‌هایشان از آن حرف می‌زدند واقعا می‌دیدند: مرگ. سال‌های‌سال بعد، وقتی تاتیانا بزرگ شد ماجرا را تعریف کرد: ما کنار دریاچه نترسیده بودیم. فقط از این ناراحت بودیم که وانیا رو از دست داده بودیم، کسی که ما رو دوست داشت. پیوند عمیقی بین خانواده‌ی وانیا و بلگورودسکی‌ها بود. حقش بود مراسم تدفین خیلی خوبی براش بگیرن. تازه بعد از اون بود که شروع کردیم به ترسیدن... وقتی مرده‌ها به مرده‌ها اضافه می‌شدن...».رمان‌های «کشتی زیبای من»، «ماریمه»، «کانین»، «سینما برای عشق» و «تمام این قول‌های زیبا» از دیگر رمان‌های آن ویازمسکی‌ هستند. بر اساس رمان «تمام این قول‌های زیبا»ی او فیلمی هم به همین نام به کارگردانی ژان پل سیویراک ساخته شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.