مروری بر فیلمنامه «دختر لر»
نخستین فیلم ناطق ایرانی
انتشارات موزه سینمای ایران، اخیرا فیلمنامه نخستین فیلم ناطق ایرانی، یعنی «دختر لر یا ایران دیروز و ایران امروز» عبدالحسین سپنتا را بههمراه مقالاتی درباره این فیلم و زندگی و آثار سپنتا و همچنین گفتوگویی با او منتشر کرده است. فیلمنامه دختر لر، چنان که در مقدمه هم اشاره شده، از روی نسخه به جا مانده از این فیلم تنظیم شده. نسخهای که حبیب دماوندی- شوهر سابق روحانگیز سامینژاد که بازیگر نقش گلنار در فیلم دختر لر بود- آن را به وزارت فرهنگ و هنر فروخته بوده است. کار تنظیم فیلمنامه دختر لر، بر مبنای آن نسخه بهجامانده را جمال امید انجام داده و آن را پیش از این در کتاب «عبدالحسین سپنتا: زندگی و سینما» چاپ کرده است. در مقدمه فیلمنامه دختر لر، توضیح جالبی هم درباره کپی به جا مانده از فیلم دختر لر آمده که به شرح زیر است: «لازم به توضیح است که صحنههایی از کپی دماوندی با تکههایی از موسیقی متن فیلم بن هور، محصول 1959 میلادی، همراهی میشود و این طبعا نمیتواند ربطی به اثر اصلی سپنتا داشته باشد!» دختر لر، چنان که از عنوان فرعی آن برمیآید، فیلمی است که به ترقیات ایران در دورهای که فیلم در آن ساخته شده نظر داشته است.
سپنتا این فیلم را در هندوستان ساخته و در گفتوگویی که در بخش پایانی کتاب، به نقل از مجله فیلموزندگی، آمده به شرایط و چگونگی ساخت این فیلم اشاره کرده است. سپنتا، جدا از فیلمساز بودن، مردی اهل شعر و ادبیات هم بود و شعرها و گفتوگوهای فیلم دختر لر را نیز خود او نوشته بود، ضمن اینکه خود او در این فیلم ایفاگر نقش جعفر بود. سپنتا در بخشی از گفتوگویی که از او در این کتاب چاپ شده، درباره شرایط ساخت فیلم دختر لر و سختیهایی که برای ساخت این فیلم متحمل شده میگوید: «فیلم دختر لر و چهار فیلم ناطق فارسی بعدی که پیدرپی بعد از دختر لر به ایران آمد در هندوستان تهیه شد. سناریوی تمام فیلمهای مزبور توسط خود اینجانب نوشته شد. کارگردانی و رل اول فیلم، تهیه جملات، مونتاژ و آهنگهای فیلم دختر لر و اشعار آن و دکور و لباس تماما از خود اینجانب بوده است. چون در استودیوهای فیلمبرداری هند فارسیزبان وجود نداشت از یکی،دو نفر ایرانی مقیم هند که با فیلم و سینما سابقهای نداشتند استفاده شد و در چند جای فیلم دختر لر، ناچار صدای اینجانب با لحنهای مختلف روی تصویر دیگری منعکس شده است. روی هم رفته میتوان گفت در سختترین شرایط تهیه شده
است. به علاوه چون در ایران آن وقت سینماها معدود بود، کمپانیهای تهیهکننده فیلم هند به استفاده مالی در ایران اطمینان نداشتند و حاضرساختن آنها برای تهیه فیلم فارسی برای اولینبار خود کاری مشکل به شمار میرفت.» «مختصری از شرح حال عبدالحسین سپنتا» به قلم گوهرتاج سپنتا و برگرفته از کتاب اشعار سپنتا، «سپتا و دختر لر» نوشته ساسان سپنتا و مقالهای درباره فیلم دختر لر که به قلم ابراهیم مرادی و همزمان با نمایش این فیلم نوشته شده، از دیگر قسمتهای این کتاب است. مقاله ابراهیم مرادی، چنانکه در توضیحی که پیش از شروع این مقاله آمده است، یکی از اولین نمونههای نقد فیلمهای ایرانی است. مرادی در این مقاله ضمن برشمردن نقایص فنی این فیلم، تاکید کرده که فیلم دختر لر، یک اتفاق مهم در ایران است. او مینویسد: «این فیلم از لحاظ ملیت چنان تاثیری در جامعه کرد که اثر اهتزاز آن از کف زدنهای متوالی، قیافههای متبسم و چهرههای بشاش تماشاچیان بهخوبی هویدا بود.»
فیلمنامه دختر لُر، عبدالحسین سپنتا، نشر موزه سینما، زیرنظر محمدحسن پزشک
انتشارات موزه سینمای ایران، اخیرا فیلمنامه نخستین فیلم ناطق ایرانی، یعنی «دختر لر یا ایران دیروز و ایران امروز» عبدالحسین سپنتا را بههمراه مقالاتی درباره این فیلم و زندگی و آثار سپنتا و همچنین گفتوگویی با او منتشر کرده است. فیلمنامه دختر لر، چنان که در مقدمه هم اشاره شده، از روی نسخه به جا مانده از این فیلم تنظیم شده. نسخهای که حبیب دماوندی- شوهر سابق روحانگیز سامینژاد که بازیگر نقش گلنار در فیلم دختر لر بود- آن را به وزارت فرهنگ و هنر فروخته بوده است. کار تنظیم فیلمنامه دختر لر، بر مبنای آن نسخه بهجامانده را جمال امید انجام داده و آن را پیش از این در کتاب «عبدالحسین سپنتا: زندگی و سینما» چاپ کرده است. در مقدمه فیلمنامه دختر لر، توضیح جالبی هم درباره کپی به جا مانده از فیلم دختر لر آمده که به شرح زیر است: «لازم به توضیح است که صحنههایی از کپی دماوندی با تکههایی از موسیقی متن فیلم بن هور، محصول 1959 میلادی، همراهی میشود و این طبعا نمیتواند ربطی به اثر اصلی سپنتا داشته باشد!» دختر لر، چنان که از عنوان فرعی آن برمیآید، فیلمی است که به ترقیات ایران در دورهای که فیلم در آن ساخته شده نظر داشته است.
سپنتا این فیلم را در هندوستان ساخته و در گفتوگویی که در بخش پایانی کتاب، به نقل از مجله فیلموزندگی، آمده به شرایط و چگونگی ساخت این فیلم اشاره کرده است. سپنتا، جدا از فیلمساز بودن، مردی اهل شعر و ادبیات هم بود و شعرها و گفتوگوهای فیلم دختر لر را نیز خود او نوشته بود، ضمن اینکه خود او در این فیلم ایفاگر نقش جعفر بود. سپنتا در بخشی از گفتوگویی که از او در این کتاب چاپ شده، درباره شرایط ساخت فیلم دختر لر و سختیهایی که برای ساخت این فیلم متحمل شده میگوید: «فیلم دختر لر و چهار فیلم ناطق فارسی بعدی که پیدرپی بعد از دختر لر به ایران آمد در هندوستان تهیه شد. سناریوی تمام فیلمهای مزبور توسط خود اینجانب نوشته شد. کارگردانی و رل اول فیلم، تهیه جملات، مونتاژ و آهنگهای فیلم دختر لر و اشعار آن و دکور و لباس تماما از خود اینجانب بوده است. چون در استودیوهای فیلمبرداری هند فارسیزبان وجود نداشت از یکی،دو نفر ایرانی مقیم هند که با فیلم و سینما سابقهای نداشتند استفاده شد و در چند جای فیلم دختر لر، ناچار صدای اینجانب با لحنهای مختلف روی تصویر دیگری منعکس شده است. روی هم رفته میتوان گفت در سختترین شرایط تهیه شده
است. به علاوه چون در ایران آن وقت سینماها معدود بود، کمپانیهای تهیهکننده فیلم هند به استفاده مالی در ایران اطمینان نداشتند و حاضرساختن آنها برای تهیه فیلم فارسی برای اولینبار خود کاری مشکل به شمار میرفت.» «مختصری از شرح حال عبدالحسین سپنتا» به قلم گوهرتاج سپنتا و برگرفته از کتاب اشعار سپنتا، «سپتا و دختر لر» نوشته ساسان سپنتا و مقالهای درباره فیلم دختر لر که به قلم ابراهیم مرادی و همزمان با نمایش این فیلم نوشته شده، از دیگر قسمتهای این کتاب است. مقاله ابراهیم مرادی، چنانکه در توضیحی که پیش از شروع این مقاله آمده است، یکی از اولین نمونههای نقد فیلمهای ایرانی است. مرادی در این مقاله ضمن برشمردن نقایص فنی این فیلم، تاکید کرده که فیلم دختر لر، یک اتفاق مهم در ایران است. او مینویسد: «این فیلم از لحاظ ملیت چنان تاثیری در جامعه کرد که اثر اهتزاز آن از کف زدنهای متوالی، قیافههای متبسم و چهرههای بشاش تماشاچیان بهخوبی هویدا بود.»
فیلمنامه دختر لُر، عبدالحسین سپنتا، نشر موزه سینما، زیرنظر محمدحسن پزشک
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.