|

يتيمان مجازي را فراموش نكنيد

به‌تازگي و پس از خودكشي يك كودك 14‌ساله، اينستاگرام محدوديت‌هاي بيشتري را براي انتشار عكس‌ها و پست‌ها در اين شبكه اجتماعي به وجود آورده است؛ اما موضوع ديگري در‌اين‌ميان مطرح است؛ نحوه حضور كودكان و فرزندان در شبكه‌هاي اجتماعي. «يتيم مجازي» اصطلاحي است كه اين روزها خيلي بيشتر به چشم مي‌خورد و به نظر مي‌رسد «آركش شارما» اولين كسي بود كه چهار سال پيش در مقاله‌اي در لينكدين از اصطلاح يتیم اينترنتي يا يتيم مجازي استفاده كرد. او در اين مقاله نوشته بود: «بشريت تکامل يافت و تکامل يافت.
پس از تمدن‌ها، ملت‌ها و سپس قاره‌ها به وجود آمدند، انقلاب صنعتي روي داد، ماشين‌آلات به وجود آمدند و با وجود تحولات، مردم هنوز با هم تعامل داشتند و هيچ‌گونه رسانه اجتماعي‌اي وجود نداشت. سرانجام اينترنت به وجود آمد.
هنوز به خاطر دارم كه وقتي اولين بار در سال 1994 درباره اينترنت شنيدم، به نظرم مسخره بود كه مدام در خانه بنشينم و به يك صفحه خيره شوم و حالا يک برنامه‌نويس/ توسعه‌دهنده نرم‌افزار هستم و هر روز روبه‌روي آن صفحه و براي آن صفحه کار مي‌کنم. مردم تعامل با يكديگر را در اينترنت ياد مي‌گرفتند. اورکات و كمي بعد فيس‌بوك و اينستاگرام و... . امروزه مي‌بينيم که همه غوطه‌ور در آن هستند. اين باعث مي‌شود که من درباره آنها قضاوت کنم و آنها را «معتاد» بنامم.
به خودم نگاه مي‌کنم و احساس مي‌کنم وقت زيادي لازم نيست تا براي به‌روزرساني وضعيت و تصاوير در رسانه‌هاي اجتماعي تلف كنم. انگار ديگر از من گذشته است؛ اما يك جور خلأ درونم احساس مي‌كنم.
انگار چيزي گم كرده‌ام. بعدا فهميدم اين تعامل انساني است که من از دست داده‌ام؛ زندگي واقعي و تعامل چهره‌به‌چهره در زمان واقعي با يک انسان زنده؛ اما براي افرادي که از هر رسانه اجتماعي‌ای استفاده مي‌کنند، يک مشکل بزرگ‌تر حل نشده است: بچه‌ها و نوجواناني هستند که گم شده‌اند یا از والدين خود جدا شده‌اند.
من آن بچه‌ها و نوجوانان را «يتيم‌هاي مجازي» يا «يتيمان اينترنتي» مي‌نامم و البته من شخصا اين کلمه کليدي را ابداع کرده‌ام. اينترنت به خودي خود دنياي مجازي بزرگي است. بدون اينکه حتي متوجه شويد، مي‌توانيد در اين دنياي مجازي هر چيزي را رديابي کنيد. در دنياي واقعي وقتي کودکي گم شده يا از والدين خود جدا مي‌شود، يتيم مي‌شود.
در دنياي مجازي وقتي کودکي از دست مي‌رود يا از مسير خارج مي‌شود، او «يتيم مجازي» يا «يتيم اينترنتي» مي‌شود. کودک ممکن است در کنار والدين خود از نظر جسمي حضور داشته باشد؛ اما در دنياي مجازي گم شده است. او قادر به تشخيص حس خوب يا بد، درست يا غلط نيست. کودک احساس اهميت‌نداشتن پيدا مي‌کند و فکر مي‌کند که او کسي نيست و براي والدينش هيچ معنايي ندارد. او به دنبال شناخت و توجه افراد به خود است. عناصر موجود در رسانه‌هاي اجتماعي او را در بر مي‌گيرند و بنابراين آنها را به‌عنوان والدين خود مي‌پذيرد... . سرانجام روزي که کودک از دنيا مي‌رود، والدينش متحير مي‌شوند».
در‌حال‌حاضر حضور زياد پدر و مادر در فضاي مجازي و تبديل اين فضا به اولويت اصلی زندگي، باعث کم‌توجهي به خود، همسر و فرزندان مي‌شود. کودکان با اينکه صاحب پدر و مادر هستند؛ اما به دليل حضور افراط‌گونه والدين به‌نوعي يتيم هستند و مي‌توان آنان را يتيمان مجازي دانست. بسيار مي‌توان عكس مادر و فرزندان يا پدر و فرزنداني را در شبكه‌هاي اجتماعي ديد كه نشانه‌اي از خوشحالي يا خوشبختي داشته باشند؛ اما به نظر مي‌رسد پيدا‌كردن فرزنداني كه در کنار اولياي خود زندگي شادي دارند، اندك باشد و صرفا اين عكس‌ها و لحظه‌هايي كه منتشر شده است، ظاهري باشد و اوليا، ديگر اولياي واقعي اين فرزندان نيستند. در واقع فرزندان نوع مدرني از يتيمي را تجربه مي‌کنند.
اگر اين اتفاق قبل‌تر در ديگر كشورها رواج داشته است، به نظر مي‌رسد در آينده اين مسئله براي ايران نيز جزء مسائل مهم باشد و رواج بسياري پيدا كند و در يكي از مقالاتي كه به‌تازگي منتشر شده است، سعي شده به آسيب‌پذيري اين كودكان پرداخته شود. در اين مقاله سعي شده است تا با نگاه خوش‌بينانه بيان شود کم‌توجهي اثرات مخربي خواهد داشت؛ چه در زندگي فردي و چه در زندگي اجتماعي؛ و اين اثرات مخرب و نامطلوب در سرنوشت و آينده کودکان تأثير‌گذار خواهد بود.
درواقع به نظر مي‌رسد اكنون زمان آن است که درباره نحوه و ميزان حضور والدين در شبكه‌هاي اجتماعي و نحوه همراهي و حضور كودكان در كنارشان به صورت مجازي هشدار داده شود؛ هرچند آماري از حضور والدين در دسترس نيست و با وجود اهميت اين مسائل تعداد منابع و پژوهش‌ها اندك است.

به‌تازگي و پس از خودكشي يك كودك 14‌ساله، اينستاگرام محدوديت‌هاي بيشتري را براي انتشار عكس‌ها و پست‌ها در اين شبكه اجتماعي به وجود آورده است؛ اما موضوع ديگري در‌اين‌ميان مطرح است؛ نحوه حضور كودكان و فرزندان در شبكه‌هاي اجتماعي. «يتيم مجازي» اصطلاحي است كه اين روزها خيلي بيشتر به چشم مي‌خورد و به نظر مي‌رسد «آركش شارما» اولين كسي بود كه چهار سال پيش در مقاله‌اي در لينكدين از اصطلاح يتیم اينترنتي يا يتيم مجازي استفاده كرد. او در اين مقاله نوشته بود: «بشريت تکامل يافت و تکامل يافت.
پس از تمدن‌ها، ملت‌ها و سپس قاره‌ها به وجود آمدند، انقلاب صنعتي روي داد، ماشين‌آلات به وجود آمدند و با وجود تحولات، مردم هنوز با هم تعامل داشتند و هيچ‌گونه رسانه اجتماعي‌اي وجود نداشت. سرانجام اينترنت به وجود آمد.
هنوز به خاطر دارم كه وقتي اولين بار در سال 1994 درباره اينترنت شنيدم، به نظرم مسخره بود كه مدام در خانه بنشينم و به يك صفحه خيره شوم و حالا يک برنامه‌نويس/ توسعه‌دهنده نرم‌افزار هستم و هر روز روبه‌روي آن صفحه و براي آن صفحه کار مي‌کنم. مردم تعامل با يكديگر را در اينترنت ياد مي‌گرفتند. اورکات و كمي بعد فيس‌بوك و اينستاگرام و... . امروزه مي‌بينيم که همه غوطه‌ور در آن هستند. اين باعث مي‌شود که من درباره آنها قضاوت کنم و آنها را «معتاد» بنامم.
به خودم نگاه مي‌کنم و احساس مي‌کنم وقت زيادي لازم نيست تا براي به‌روزرساني وضعيت و تصاوير در رسانه‌هاي اجتماعي تلف كنم. انگار ديگر از من گذشته است؛ اما يك جور خلأ درونم احساس مي‌كنم.
انگار چيزي گم كرده‌ام. بعدا فهميدم اين تعامل انساني است که من از دست داده‌ام؛ زندگي واقعي و تعامل چهره‌به‌چهره در زمان واقعي با يک انسان زنده؛ اما براي افرادي که از هر رسانه اجتماعي‌ای استفاده مي‌کنند، يک مشکل بزرگ‌تر حل نشده است: بچه‌ها و نوجواناني هستند که گم شده‌اند یا از والدين خود جدا شده‌اند.
من آن بچه‌ها و نوجوانان را «يتيم‌هاي مجازي» يا «يتيمان اينترنتي» مي‌نامم و البته من شخصا اين کلمه کليدي را ابداع کرده‌ام. اينترنت به خودي خود دنياي مجازي بزرگي است. بدون اينکه حتي متوجه شويد، مي‌توانيد در اين دنياي مجازي هر چيزي را رديابي کنيد. در دنياي واقعي وقتي کودکي گم شده يا از والدين خود جدا مي‌شود، يتيم مي‌شود.
در دنياي مجازي وقتي کودکي از دست مي‌رود يا از مسير خارج مي‌شود، او «يتيم مجازي» يا «يتيم اينترنتي» مي‌شود. کودک ممکن است در کنار والدين خود از نظر جسمي حضور داشته باشد؛ اما در دنياي مجازي گم شده است. او قادر به تشخيص حس خوب يا بد، درست يا غلط نيست. کودک احساس اهميت‌نداشتن پيدا مي‌کند و فکر مي‌کند که او کسي نيست و براي والدينش هيچ معنايي ندارد. او به دنبال شناخت و توجه افراد به خود است. عناصر موجود در رسانه‌هاي اجتماعي او را در بر مي‌گيرند و بنابراين آنها را به‌عنوان والدين خود مي‌پذيرد... . سرانجام روزي که کودک از دنيا مي‌رود، والدينش متحير مي‌شوند».
در‌حال‌حاضر حضور زياد پدر و مادر در فضاي مجازي و تبديل اين فضا به اولويت اصلی زندگي، باعث کم‌توجهي به خود، همسر و فرزندان مي‌شود. کودکان با اينکه صاحب پدر و مادر هستند؛ اما به دليل حضور افراط‌گونه والدين به‌نوعي يتيم هستند و مي‌توان آنان را يتيمان مجازي دانست. بسيار مي‌توان عكس مادر و فرزندان يا پدر و فرزنداني را در شبكه‌هاي اجتماعي ديد كه نشانه‌اي از خوشحالي يا خوشبختي داشته باشند؛ اما به نظر مي‌رسد پيدا‌كردن فرزنداني كه در کنار اولياي خود زندگي شادي دارند، اندك باشد و صرفا اين عكس‌ها و لحظه‌هايي كه منتشر شده است، ظاهري باشد و اوليا، ديگر اولياي واقعي اين فرزندان نيستند. در واقع فرزندان نوع مدرني از يتيمي را تجربه مي‌کنند.
اگر اين اتفاق قبل‌تر در ديگر كشورها رواج داشته است، به نظر مي‌رسد در آينده اين مسئله براي ايران نيز جزء مسائل مهم باشد و رواج بسياري پيدا كند و در يكي از مقالاتي كه به‌تازگي منتشر شده است، سعي شده به آسيب‌پذيري اين كودكان پرداخته شود. در اين مقاله سعي شده است تا با نگاه خوش‌بينانه بيان شود کم‌توجهي اثرات مخربي خواهد داشت؛ چه در زندگي فردي و چه در زندگي اجتماعي؛ و اين اثرات مخرب و نامطلوب در سرنوشت و آينده کودکان تأثير‌گذار خواهد بود.
درواقع به نظر مي‌رسد اكنون زمان آن است که درباره نحوه و ميزان حضور والدين در شبكه‌هاي اجتماعي و نحوه همراهي و حضور كودكان در كنارشان به صورت مجازي هشدار داده شود؛ هرچند آماري از حضور والدين در دسترس نيست و با وجود اهميت اين مسائل تعداد منابع و پژوهش‌ها اندك است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.