کودک مسئولیتپذیر
ليلا كاظملو. پژوهشگر مؤسسه مطالعات كودكي مدرس
هر پدر و مادری میخواهد که فرزندی با مسئولیتپذیری بالا داشته باشد. آنها دوست دارند فرزندانشان با دیگران با ملاحظه رفتار کنند، تکالیفشان را به موقع انجام دهند، کارهای شخصی را بهخوبی عهدهدار شوند، در کارهای خانه همکاری کنند و انتخابهای درست داشته باشند. کودکان خود را بهعنوان فردی قدرتمند میبینند و فکر میکنند توانایی انجام هرکاری را دارند. آنها برای داشتن اعتمادبهنفس و معنیدادن به زندگی به این اطمینان نیاز دارند. دوست دارند احساس کنند برای دنیا مهم هستند و کارهایشان تأثیر مثبتی روی دنیا و دیگران میگذارد؛ پس کاری کنید تا احساس مهمبودن کنند البته مهمبودن کاذب خیر، بلکه مهمبودنی که وجودشان برای کل هستی مثبت و ارزشمند و ضروری است. اما چطور میتوانیم فرزندانمان را طوری تربیت کنیم که مسئولیت انتخابهای خود و تأثیر آن را در دنیا بپذیرند؟ 1. الگوی مناسب باشیم: وقتی از سر کار برمیگردیم و لباسها را گوشه اتاقی میریزیم، یا در حین رانندگی آشغال را بیرون پرت میکنیم یا ... نمیتوان انتظار داشت کودک مسئولیتهایش را بپذیرد. او نیاز به الگوی مناسب دارد. 2. خوشرفتاری و مهربانی: اولین قدم، مهربانی با کودک است. همراهی در انجام کارها با زبان خوش و رفتار مناسب. اگر با مهربانی و خوشرویی کمک کنید، بچهها مسئولیتهایشان را زودتر یاد میگیرند. پس بهخاطر کثیفکاری ناراحت نشوید. وقتی شیر را روی زمین میریزد، بگویید: اشکالی ندارد، باهم تمیزش میکنیم و بعد خودتان یک دستمال بردارید و یکی به او بدهید. 3. عبارات دستوری: به فرزندتان دستور ندهید، از او بخواهید خودش فکر کند. مثلا اگر اتاقش نامرتب است، سر او داد نزنید اتاقت را مرتب کن. دستور ندهید بلکه از او بپرسید حالا باید چهکار کنیم تا اتاقی مرتب داشته باشیم؟ هرروز تکرار کنید تا کمکم یاد بگیرد مسئولیتهایش را انجام دهد. 4. با کودکان برنامه روزانه بنویسید: برنامهریزی در زندگی کودکان بسیار اساسی است. یکی از دلایل آن هم این است که به کودکان فرصتهای زیادی میدهد تا بتوانند خودشان را نظم دهند و مدیریت کنند. برنامه زمان خواب و جمعکردن اسباببازیها و آمادهشدن در صبح را یاد بدهید. به او کمک کنید کارهایش را انجام دهد و بهجای او کار نکنید، بهجای او اتاق مرتب نکنید، لباس نپوشانید و ... این خیلی مهم است که خودش کارهایش را انجام دهد تا اینکه شما کار را بهتر و سریعتر انجام دهید؛ بگذارید تجربه کند حتی اگر بناست زمان ببرد. 5. برای جبران عدم مسئولیتپذیری، خسارت تعیین کنید: اگر کودک شما کتابی که به امانت گرفته، گم کرده یا اسباببازی را خراب کرده، اجازه دهید اول فکر کند و خسارت عدم مسئولیتپذیری را خود بپذیرد؛ مثلا از پول ماهانهاش یا ... . اجازه دهید او با عدم مسئولیتپذیری خود مواجه شود تا کمکم یاد بگیرد که در قبال دیگران، اشیا و ... مسئولیت داشته باشد. 6. هرگز به فرزندتان نگویید، بیمسئولیت و او را سرزنش نکنید: به کودکتان برچسب نزنید، او باور میکند همان است که شما میگویید و در نهایت بیمسئولیت میشود. در عوض به او مهارتهایی را یاد بدهید که برای مسئولیتپذیری نیاز است و او را سرزنش نکنید، با مهربانی و محبت میتوان درهای مسئولیتپذیری را باز کرد.
هر پدر و مادری میخواهد که فرزندی با مسئولیتپذیری بالا داشته باشد. آنها دوست دارند فرزندانشان با دیگران با ملاحظه رفتار کنند، تکالیفشان را به موقع انجام دهند، کارهای شخصی را بهخوبی عهدهدار شوند، در کارهای خانه همکاری کنند و انتخابهای درست داشته باشند. کودکان خود را بهعنوان فردی قدرتمند میبینند و فکر میکنند توانایی انجام هرکاری را دارند. آنها برای داشتن اعتمادبهنفس و معنیدادن به زندگی به این اطمینان نیاز دارند. دوست دارند احساس کنند برای دنیا مهم هستند و کارهایشان تأثیر مثبتی روی دنیا و دیگران میگذارد؛ پس کاری کنید تا احساس مهمبودن کنند البته مهمبودن کاذب خیر، بلکه مهمبودنی که وجودشان برای کل هستی مثبت و ارزشمند و ضروری است. اما چطور میتوانیم فرزندانمان را طوری تربیت کنیم که مسئولیت انتخابهای خود و تأثیر آن را در دنیا بپذیرند؟ 1. الگوی مناسب باشیم: وقتی از سر کار برمیگردیم و لباسها را گوشه اتاقی میریزیم، یا در حین رانندگی آشغال را بیرون پرت میکنیم یا ... نمیتوان انتظار داشت کودک مسئولیتهایش را بپذیرد. او نیاز به الگوی مناسب دارد. 2. خوشرفتاری و مهربانی: اولین قدم، مهربانی با کودک است. همراهی در انجام کارها با زبان خوش و رفتار مناسب. اگر با مهربانی و خوشرویی کمک کنید، بچهها مسئولیتهایشان را زودتر یاد میگیرند. پس بهخاطر کثیفکاری ناراحت نشوید. وقتی شیر را روی زمین میریزد، بگویید: اشکالی ندارد، باهم تمیزش میکنیم و بعد خودتان یک دستمال بردارید و یکی به او بدهید. 3. عبارات دستوری: به فرزندتان دستور ندهید، از او بخواهید خودش فکر کند. مثلا اگر اتاقش نامرتب است، سر او داد نزنید اتاقت را مرتب کن. دستور ندهید بلکه از او بپرسید حالا باید چهکار کنیم تا اتاقی مرتب داشته باشیم؟ هرروز تکرار کنید تا کمکم یاد بگیرد مسئولیتهایش را انجام دهد. 4. با کودکان برنامه روزانه بنویسید: برنامهریزی در زندگی کودکان بسیار اساسی است. یکی از دلایل آن هم این است که به کودکان فرصتهای زیادی میدهد تا بتوانند خودشان را نظم دهند و مدیریت کنند. برنامه زمان خواب و جمعکردن اسباببازیها و آمادهشدن در صبح را یاد بدهید. به او کمک کنید کارهایش را انجام دهد و بهجای او کار نکنید، بهجای او اتاق مرتب نکنید، لباس نپوشانید و ... این خیلی مهم است که خودش کارهایش را انجام دهد تا اینکه شما کار را بهتر و سریعتر انجام دهید؛ بگذارید تجربه کند حتی اگر بناست زمان ببرد. 5. برای جبران عدم مسئولیتپذیری، خسارت تعیین کنید: اگر کودک شما کتابی که به امانت گرفته، گم کرده یا اسباببازی را خراب کرده، اجازه دهید اول فکر کند و خسارت عدم مسئولیتپذیری را خود بپذیرد؛ مثلا از پول ماهانهاش یا ... . اجازه دهید او با عدم مسئولیتپذیری خود مواجه شود تا کمکم یاد بگیرد که در قبال دیگران، اشیا و ... مسئولیت داشته باشد. 6. هرگز به فرزندتان نگویید، بیمسئولیت و او را سرزنش نکنید: به کودکتان برچسب نزنید، او باور میکند همان است که شما میگویید و در نهایت بیمسئولیت میشود. در عوض به او مهارتهایی را یاد بدهید که برای مسئولیتپذیری نیاز است و او را سرزنش نکنید، با مهربانی و محبت میتوان درهای مسئولیتپذیری را باز کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.