|

بیا بریم آرمان‌شهر ملاممدجان 

گیتی صفرزاده

پشت میز کناری، آقایی با وزن پروپیمانی نشسته، یک شال دراز هم به گردنش انداخته، سیگارش هم یک‌وری روشن است. صاحب کافه است اما عجالتا دارد دختر جوانی را که روبه‌رویش نشسته، نصیحت می‌کند؛ برای پیدا‌کردن راه زندگی‌اش از طریق انتخاب شغل دلخواه. می‌گوید (به دختر) که رسالت هنر به‌هم‌ریختن ساختارهاست. ناخودآگاه به تلاش هنرمندان و فلاسفه در طول تاریخ برای تعریف هنر فکر می‌کنم. آقای هنرمند صاحب کافه اضافه می‌کند: البته من فکر می‌کنم همه ما که الان توانسته‌ایم در این شرایط زنده بمانیم، هنرمندیم. نمی‌دانم چرا بی‌اختیار قیافه میوه‌فروش سر کوچه‌مان جلوی صورتم می‌آید؛ با ژستی همانند ونگوگ ایستاده و آخرین قیمت نارنگی نوبرانه را به من می‌گوید.

آقای صاحب کافه دست از سر من و دختر جوان روبه‌رویش برنمی‌دارد؛ از نیاز درونی‌اش در دوران جوانی برای داشتن جایی که بتواند خودش را فریاد بزند و در کنارش یک فنجان قهوه هم بخورد، می‌گوید؛ نشانی تک‌تک پاتوق‌های دوران جوانی‌اش را می‌دهد و از دردهایی می‌گوید که در انزوا روح را می‌خورد و متلاشی می‌کند و اینکه همین‌ها باعث شد سرانجام کافه بزند. آقای صاحب کافه چیزهای دیگری هم اضافه می‌کند، درباره شکستن ساختارها و بی‌قراری و روح هنرمند. دختر جوان که حالا وسوسه بیرون‌زدن از کار کارمندی دیوانه‌اش کرده با صدایی لرزان و با شرمساری می‌گوید: البته من کارمند خوبی هستم. صدای آقای صاحب کافه من را هم از جا می‌پراند: خانه درست‌و‌حسابی خریدی؟ ماشین آخرین مدل داری؟ اگر کارمندی دیدی که به اینها برسد، بدان یک‌جای کارش می‌لنگد.
خیره شده‌ام به تصویر کج‌ومعوجی که روی قهوه‌ام شکل گرفته و سعی می‌کنم در ذهنم آرمان‌شهر آقای صاحب کافه را تصور کنم.
نه اینکه فکر کنید مخالفتی با کسب درآمد از راه هنر دارم یا جزء گروهی هستم که تصویر ازلی و ابدی‌شان از هنر و هنرمند فقر و مکنت است. (چند وقت پیش داشتم مادر یکی از دوستان دخترم را که به نویسندگی علاقه داشت، تشویق می‌کردم که از او حمایت کند، نامبرده نگاهی به سرتاپای من انداخت و گفت ناراحت نشویدها، ولی نویسنده بشود، آخرش مثل شما می‌شود؟ لازم به ذکر است که از همان موقع تحول ساختارشکنانه‌ای در من به وقوع پیوست!)؛ نکته فقط این بود که سعی می‌کردم آن آرمان‌شهری را تصور کنم که در آن لازم بود همه هنرمند ساختارشکن باشند تا در نهایت بتوانند به خانه و ماشین مناسب برسند. صدای ضعیف دختر من را از آرمان‌شهر آقای صاحب کافه بیرون آورد: دوست دارم کافه بزنم ولی بودجه‌ام برای زدن کافه در تهران کفاف نمی‌دهد؛ می‌خواهم بروم شهرستان کافه باز کنم.
شهرستان؟! شهرستان؟!
برای اینکه متهم به دشمنی و تمسخر با همه اقوام ایرانی نشوم، از بازگوکردن باقی مکالمات پشت‌بند این کلمات خودداری می‌کنم، فقط ختم کلام این بود که شهرستان جان به جانش کنی شهرستان است. آرمان‌شهر توی ذهنم خیلی سریع به دو بخش تقسیم شد؛ شهرستانی‌ها و غیرشهرستانی‌ها. در حقیقت باید تمامی شهرستانی‌ها، کارمندها، غیرساختارشکن‌ها و احتمالا چندگونه دیگر را بیرون می‌انداختیم تا آرمان‌شهر مورد نظر آقای صاحب کافه شکل می‌گرفت. خوب که فکر می‌کنم، می‌بینم آرمان‌شهر بسیاری از ما همین‌طوری است، دست‌چینی از افراد، تعاریف و دسته‌بندی‌هایی که خودمان دوست داریم و البته اصرار داریم که همین بهترین راه نجات بشریت است.
آقای صاحب کافه آخر کار آب پاکی ریخت روی دست بشر روبه‌رویش: اگر بودجه کافی باشد که هر خری می‌تواند هرکاری را بکند. حیف که باید می‌رفتم وگرنه درباره رسالت هنر در کشف و پرورش خر برای آقای صاحب کافه سخنرانی مبسوطی می‌کردم؛ هرچه باشد من و میوه‌فروش سرکوچه‌مان هم جزء هنرمندانیم.

پشت میز کناری، آقایی با وزن پروپیمانی نشسته، یک شال دراز هم به گردنش انداخته، سیگارش هم یک‌وری روشن است. صاحب کافه است اما عجالتا دارد دختر جوانی را که روبه‌رویش نشسته، نصیحت می‌کند؛ برای پیدا‌کردن راه زندگی‌اش از طریق انتخاب شغل دلخواه. می‌گوید (به دختر) که رسالت هنر به‌هم‌ریختن ساختارهاست. ناخودآگاه به تلاش هنرمندان و فلاسفه در طول تاریخ برای تعریف هنر فکر می‌کنم. آقای هنرمند صاحب کافه اضافه می‌کند: البته من فکر می‌کنم همه ما که الان توانسته‌ایم در این شرایط زنده بمانیم، هنرمندیم. نمی‌دانم چرا بی‌اختیار قیافه میوه‌فروش سر کوچه‌مان جلوی صورتم می‌آید؛ با ژستی همانند ونگوگ ایستاده و آخرین قیمت نارنگی نوبرانه را به من می‌گوید.

آقای صاحب کافه دست از سر من و دختر جوان روبه‌رویش برنمی‌دارد؛ از نیاز درونی‌اش در دوران جوانی برای داشتن جایی که بتواند خودش را فریاد بزند و در کنارش یک فنجان قهوه هم بخورد، می‌گوید؛ نشانی تک‌تک پاتوق‌های دوران جوانی‌اش را می‌دهد و از دردهایی می‌گوید که در انزوا روح را می‌خورد و متلاشی می‌کند و اینکه همین‌ها باعث شد سرانجام کافه بزند. آقای صاحب کافه چیزهای دیگری هم اضافه می‌کند، درباره شکستن ساختارها و بی‌قراری و روح هنرمند. دختر جوان که حالا وسوسه بیرون‌زدن از کار کارمندی دیوانه‌اش کرده با صدایی لرزان و با شرمساری می‌گوید: البته من کارمند خوبی هستم. صدای آقای صاحب کافه من را هم از جا می‌پراند: خانه درست‌و‌حسابی خریدی؟ ماشین آخرین مدل داری؟ اگر کارمندی دیدی که به اینها برسد، بدان یک‌جای کارش می‌لنگد.
خیره شده‌ام به تصویر کج‌ومعوجی که روی قهوه‌ام شکل گرفته و سعی می‌کنم در ذهنم آرمان‌شهر آقای صاحب کافه را تصور کنم.
نه اینکه فکر کنید مخالفتی با کسب درآمد از راه هنر دارم یا جزء گروهی هستم که تصویر ازلی و ابدی‌شان از هنر و هنرمند فقر و مکنت است. (چند وقت پیش داشتم مادر یکی از دوستان دخترم را که به نویسندگی علاقه داشت، تشویق می‌کردم که از او حمایت کند، نامبرده نگاهی به سرتاپای من انداخت و گفت ناراحت نشویدها، ولی نویسنده بشود، آخرش مثل شما می‌شود؟ لازم به ذکر است که از همان موقع تحول ساختارشکنانه‌ای در من به وقوع پیوست!)؛ نکته فقط این بود که سعی می‌کردم آن آرمان‌شهری را تصور کنم که در آن لازم بود همه هنرمند ساختارشکن باشند تا در نهایت بتوانند به خانه و ماشین مناسب برسند. صدای ضعیف دختر من را از آرمان‌شهر آقای صاحب کافه بیرون آورد: دوست دارم کافه بزنم ولی بودجه‌ام برای زدن کافه در تهران کفاف نمی‌دهد؛ می‌خواهم بروم شهرستان کافه باز کنم.
شهرستان؟! شهرستان؟!
برای اینکه متهم به دشمنی و تمسخر با همه اقوام ایرانی نشوم، از بازگوکردن باقی مکالمات پشت‌بند این کلمات خودداری می‌کنم، فقط ختم کلام این بود که شهرستان جان به جانش کنی شهرستان است. آرمان‌شهر توی ذهنم خیلی سریع به دو بخش تقسیم شد؛ شهرستانی‌ها و غیرشهرستانی‌ها. در حقیقت باید تمامی شهرستانی‌ها، کارمندها، غیرساختارشکن‌ها و احتمالا چندگونه دیگر را بیرون می‌انداختیم تا آرمان‌شهر مورد نظر آقای صاحب کافه شکل می‌گرفت. خوب که فکر می‌کنم، می‌بینم آرمان‌شهر بسیاری از ما همین‌طوری است، دست‌چینی از افراد، تعاریف و دسته‌بندی‌هایی که خودمان دوست داریم و البته اصرار داریم که همین بهترین راه نجات بشریت است.
آقای صاحب کافه آخر کار آب پاکی ریخت روی دست بشر روبه‌رویش: اگر بودجه کافی باشد که هر خری می‌تواند هرکاری را بکند. حیف که باید می‌رفتم وگرنه درباره رسالت هنر در کشف و پرورش خر برای آقای صاحب کافه سخنرانی مبسوطی می‌کردم؛ هرچه باشد من و میوه‌فروش سرکوچه‌مان هم جزء هنرمندانیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.