|

تلويزيون مي‌توانست به حل مشكل كمك كند

دکتر اعظم راودراد . استاد ارتباطات


تلويزيون به‌عنوان رسانه ملي و به دليل جذب مخاطبان فراگير در چهار گوشه ايران، بيشتر از هر رسانه‌اي مي‌تواند در هدايت رخدادي مانند مسئله ايدز در لردگان به سمت حل مسئله، تأثيرگذار باشد؛ اما اين مهم اتفاق نمي‌افتد و اين اتفاق‌نيفتادن دلايلي دارد:
اول اينكه در سال‌های طولانی و به دليل سوگيري‌ها و يك‌جانبه‌نگري‌هاي تلويزيون در مسائل مختلف رخ‌داده در جامعه، فاصله‌اي بين مردم و اين رسانه ملي افتاده و در اصطلاح باعث سلب اعتماد عمومي از آن شده است. براي اينکه تلويزيون بتواند در مسائل اجتماعي مؤثر باشد و به حل آنها در حد خودش كمك كند، لازم است بيش از هر چيزي به سمت اعتمادسازي برود. در اين صورت، موفق خواهد شد مردم را متوجه حقايقي کنند که از اين رسانه پخش مي‌شوند.
دوم اينكه تلويزيون مي‌تواند ضمن پخش اخبار و برنامه‌هاي تحليلي و تفسيري درباره رخداد لردگان، براي آگاهي مردم نیز برنامه بسازد. به اين ترتيب كه همه حرف‌هايي را كه از سوی گروه‌هاي مختلف در‌اين‌باره زده شده است، از زبان كارشناسان بيان كند و از سوی كارشناسان ديگر به آنها پاسخ دهد؛ اگر واقعا پاسخي وجود دارد. نه اينکه حرف‌هاي وزير و وکيل را پخش کند که صرفا همديگر را در اين موضوع متهم مي‌كنند.
در‌‌حالي‌كه در اين مقطع، مهم يافتن مقصر نيست، بلکه مهم آماده‌سازي مردم براي حفظ آرامش و نحوه مواجهه با اين مسئله است تا بتوان از بحران عبور کرد. بايد در اين برنامه‌هاي تحليلي، صحبت‌هاي موافق و مخالف پخش شود تا مردم بدانند همه نظرها گفته مي‌شود و به رسانه اعتماد كنند. اگر اين اتفاق نيفتد، دنبال منابع بيگانه مي‌روند و سعي مي‌کنند از آنجا حقيقت مسئله خود را بيابند.
کار شبکه خبر تلويزيون همين است که به تضارب آرا براي مواجهه بهتر با مسئله پيش‌آمده درباره ايدز در لردگان ميدان بدهد و برنامه‌هاي تحليلي را در اين زمينه توليد و پخش کند. اين‌گونه بهتر مي‌توان به نتايج درست‌تر و حقايق موجود دست يافت. چنين رفتاري مي‌تواند زمينه‌ساز بازگشت همان اعتماد از‌دست‌رفته شود و مردم نيز مي‌توانند با استدلال و منطق، مسائل اين‌گونه را از رسانه ملي دنبال کنند. هر مطلبي با اين روش از حالت يک‌طرفه و ديکته‌شده بيرون مي‌آيد.
شايد زماني كه هيچ رسانه جايگزيني وجود نداشت، نگاه جاري در تلويزيون كه همواره مسائل را از ديدگاه يكسويه‌اي به نمايش مي‌گذارد، جواب مي‌داد و هر چيزي از همين رسانه پذيرفته مي‌شد؛ اما اکنون با وجود شبكه‌هاي ماهواره‌اي، فضاي مجازي و رسانه‌هاي اجتماعي، هر موضوع واحدي مي‌تواند از ابعاد مختلف و در بسياري از مواقع متفاوت با آنچه از تلويزيون پخش مي‌شود، مطرح شود.
بنابراين کمتر مي‌شود به‌راحتي مردم را نسبت به بيان هر نکته‌اي راضي نگه داشت. بااین‌حال، اگر مسائل به‌درستي بيان شود، اين حرکت به‌تدريج با تغيير رويه و نگاه رسانه ملي به مسائل و نحوه اطلاع‌رساني و آگاهي‌‌بخشي متناسب با مخاطب آگاه امروز، مي‌تواند مخاطب گريخته را برگرداند و اين خود براي ايجاد همبستگي و انسجام اجتماعي لازم است. مردم بايد به رسانه رسمي و داخلي اعتماد کنند و در اين اعتمادسازي، خود رسانه مهم‌ترين نقش را دارد. رسانه ملي باید در سياست‌هاي کلي‌ خود تجديد نظر کرده و شيوه‌هاي مقبول‌تري براي اطلاع‌رساني و آگاهي‌بخشي اتخاذ كند و نگذارد همچنان مخاطبش ريزش کند که اين مهم در طول زمان ممکن خواهد شد.
اما در شرايط فعلي كه اعتماد مردم به دليل روش‌هاي نامناسب رسانه ملي به آن كم است، عملا آنها به سمت فضاهاي رسانه‌اي جايگزين مانند تلويزيون‌هاي ماهواره‌اي و شبكه‌هاي اجتماعي در فضاي مجازي گرايش پيدا مي‌كنند. در‌عين‌حال مردم به همين فضاهاي جايگزين نیز به دليل اختلاط ميان اخبار واقعي و جعلي در آنها، چندان اعتماد ندارند و این فضا بيشتر موجب سردرگمي آنها مي‌شود و به لحاظ روحي آسيب‌پذير مي‌شوند. مردم به‌ناچار با شک و ترديد همه اخبار را دنبال مي‌کنند؛ چون به‌هر‌حال مي‌خواهند درست و غلط اخبار را بفهمند. تلويزيون مي‌تواند و بايد با تغيير رويه، درباره هر نوع خبر و مسئله‌اي اين اعتماد را جلب کند؛ چون مردم پيامد هر خبري را دنبال مي‌کنند و تا کشف حقيقت، دنبال آن خواهند بود.
در مسئله ايدز نيز كه موضوع مورد بحث ما در اين يادداشت است، تلويزيون مي‌تواند نقش آموزشي مهمي داشته باشد و اين بيماري را براي مخاطبان تشريح كند تا به اندازه‌اي كه امروز هست، براي مردم وحشت‌افزا نباشد.


تلويزيون به‌عنوان رسانه ملي و به دليل جذب مخاطبان فراگير در چهار گوشه ايران، بيشتر از هر رسانه‌اي مي‌تواند در هدايت رخدادي مانند مسئله ايدز در لردگان به سمت حل مسئله، تأثيرگذار باشد؛ اما اين مهم اتفاق نمي‌افتد و اين اتفاق‌نيفتادن دلايلي دارد:
اول اينكه در سال‌های طولانی و به دليل سوگيري‌ها و يك‌جانبه‌نگري‌هاي تلويزيون در مسائل مختلف رخ‌داده در جامعه، فاصله‌اي بين مردم و اين رسانه ملي افتاده و در اصطلاح باعث سلب اعتماد عمومي از آن شده است. براي اينکه تلويزيون بتواند در مسائل اجتماعي مؤثر باشد و به حل آنها در حد خودش كمك كند، لازم است بيش از هر چيزي به سمت اعتمادسازي برود. در اين صورت، موفق خواهد شد مردم را متوجه حقايقي کنند که از اين رسانه پخش مي‌شوند.
دوم اينكه تلويزيون مي‌تواند ضمن پخش اخبار و برنامه‌هاي تحليلي و تفسيري درباره رخداد لردگان، براي آگاهي مردم نیز برنامه بسازد. به اين ترتيب كه همه حرف‌هايي را كه از سوی گروه‌هاي مختلف در‌اين‌باره زده شده است، از زبان كارشناسان بيان كند و از سوی كارشناسان ديگر به آنها پاسخ دهد؛ اگر واقعا پاسخي وجود دارد. نه اينکه حرف‌هاي وزير و وکيل را پخش کند که صرفا همديگر را در اين موضوع متهم مي‌كنند.
در‌‌حالي‌كه در اين مقطع، مهم يافتن مقصر نيست، بلکه مهم آماده‌سازي مردم براي حفظ آرامش و نحوه مواجهه با اين مسئله است تا بتوان از بحران عبور کرد. بايد در اين برنامه‌هاي تحليلي، صحبت‌هاي موافق و مخالف پخش شود تا مردم بدانند همه نظرها گفته مي‌شود و به رسانه اعتماد كنند. اگر اين اتفاق نيفتد، دنبال منابع بيگانه مي‌روند و سعي مي‌کنند از آنجا حقيقت مسئله خود را بيابند.
کار شبکه خبر تلويزيون همين است که به تضارب آرا براي مواجهه بهتر با مسئله پيش‌آمده درباره ايدز در لردگان ميدان بدهد و برنامه‌هاي تحليلي را در اين زمينه توليد و پخش کند. اين‌گونه بهتر مي‌توان به نتايج درست‌تر و حقايق موجود دست يافت. چنين رفتاري مي‌تواند زمينه‌ساز بازگشت همان اعتماد از‌دست‌رفته شود و مردم نيز مي‌توانند با استدلال و منطق، مسائل اين‌گونه را از رسانه ملي دنبال کنند. هر مطلبي با اين روش از حالت يک‌طرفه و ديکته‌شده بيرون مي‌آيد.
شايد زماني كه هيچ رسانه جايگزيني وجود نداشت، نگاه جاري در تلويزيون كه همواره مسائل را از ديدگاه يكسويه‌اي به نمايش مي‌گذارد، جواب مي‌داد و هر چيزي از همين رسانه پذيرفته مي‌شد؛ اما اکنون با وجود شبكه‌هاي ماهواره‌اي، فضاي مجازي و رسانه‌هاي اجتماعي، هر موضوع واحدي مي‌تواند از ابعاد مختلف و در بسياري از مواقع متفاوت با آنچه از تلويزيون پخش مي‌شود، مطرح شود.
بنابراين کمتر مي‌شود به‌راحتي مردم را نسبت به بيان هر نکته‌اي راضي نگه داشت. بااین‌حال، اگر مسائل به‌درستي بيان شود، اين حرکت به‌تدريج با تغيير رويه و نگاه رسانه ملي به مسائل و نحوه اطلاع‌رساني و آگاهي‌‌بخشي متناسب با مخاطب آگاه امروز، مي‌تواند مخاطب گريخته را برگرداند و اين خود براي ايجاد همبستگي و انسجام اجتماعي لازم است. مردم بايد به رسانه رسمي و داخلي اعتماد کنند و در اين اعتمادسازي، خود رسانه مهم‌ترين نقش را دارد. رسانه ملي باید در سياست‌هاي کلي‌ خود تجديد نظر کرده و شيوه‌هاي مقبول‌تري براي اطلاع‌رساني و آگاهي‌بخشي اتخاذ كند و نگذارد همچنان مخاطبش ريزش کند که اين مهم در طول زمان ممکن خواهد شد.
اما در شرايط فعلي كه اعتماد مردم به دليل روش‌هاي نامناسب رسانه ملي به آن كم است، عملا آنها به سمت فضاهاي رسانه‌اي جايگزين مانند تلويزيون‌هاي ماهواره‌اي و شبكه‌هاي اجتماعي در فضاي مجازي گرايش پيدا مي‌كنند. در‌عين‌حال مردم به همين فضاهاي جايگزين نیز به دليل اختلاط ميان اخبار واقعي و جعلي در آنها، چندان اعتماد ندارند و این فضا بيشتر موجب سردرگمي آنها مي‌شود و به لحاظ روحي آسيب‌پذير مي‌شوند. مردم به‌ناچار با شک و ترديد همه اخبار را دنبال مي‌کنند؛ چون به‌هر‌حال مي‌خواهند درست و غلط اخبار را بفهمند. تلويزيون مي‌تواند و بايد با تغيير رويه، درباره هر نوع خبر و مسئله‌اي اين اعتماد را جلب کند؛ چون مردم پيامد هر خبري را دنبال مي‌کنند و تا کشف حقيقت، دنبال آن خواهند بود.
در مسئله ايدز نيز كه موضوع مورد بحث ما در اين يادداشت است، تلويزيون مي‌تواند نقش آموزشي مهمي داشته باشد و اين بيماري را براي مخاطبان تشريح كند تا به اندازه‌اي كه امروز هست، براي مردم وحشت‌افزا نباشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.