چارلی پارکر در رمانی از کورتاثار
نوازنده ساکسیفون
شرق: «پیجو» رمان کوتاهی است از خولیو کورتاثار، نویسنده مشهور آرژانتینی، که با ترجمه سحر یوسفی در نشر نو به چاپ رسیده است. کورتاثار یکی از نویسندگان مطرح دوره اوج شکوفایی ادبیات آمریکایلاتین است. دورهای که در آن ادبیات آمریکایلاتین توجه دنیا را به خود جلب کرد و نویسندگانی چون گابریل گارسیا مارکز، کارلوس فوئنتس، ماریو بارگاس یوسا و بسیاری از دیگر غولهای داستاننویسی آمریکایلاتین بهعنوان نویسندگانی جهانی مطرح شدند و البته به این نویسندگان باید چند شاعر بزرگ را نیز اضافه کرد مثل اوکتاویو پاز و پابلو نرودا. از کورتاثار بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین و مهمترین نویسندگان نسل طلایی ادبیات آمریکایلاتین نام برده میشود. او نیز مانند بسیاری از دیگر نویسندگان و شاعران آمریکایلاتینی همدورهاش علاوهبر ادبیات نسبت به سیاست نیز حساس بود و به مسائل سیاسی واکنش نشان میداد و نسبت به آنها بیتفاوت نبود و رخدادهای سیاسی را رصد میکرد. مخالفت او با دولت خوان پرون در آرژانتین باعث شد که در اوایل دهه 50 میلادی به فرانسه مهاجرت کند و فعالیتهای خود را بهعنوان نویسنده در آنجا ادامه دهد. کورتاثار یکی از نویسندگانی است
که ریتا گیبرت در کتاب «هفت صدا»، که با ترجمه نازی عظیما به فارسی منتشر شده، در کنار چند شاعر و نویسنده مطرح دیگر آمریکایلاتین با او مصاحبه کرده است که البته کورتاثار پاسخ پرسشهای ریتا گیبرت را در قالب نامهای داده است که آن نامه در «هفت صدا» آمده است.
کورتاثار «پِیجو» را هم در سال 1959، وقتی ساکن فرانسه بود، منتشر کرد. این رمان کوتاه بر اساس زندگی چارلی پارکر، نوازنده آلتو ساکسیفون، نوشته شده است. جانی کارتر، شخصیت رمان «پیجو»، نیز یک نوازنده ساکسیفون است و کورتاثار در این رمان، چنانکه در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی آن آمده، واپسین روزهای زندگی او را روایت میکند. در این توضیح همچنین در بیان اهمیت رمان «پیجو» آمده است که این رمان «از بزرگترین دستاوردهای ادبی خولیو کورتاثار، و یکی از کلاسیکهای ادبیات قرن بیستم است». رمان با تصویرهای خوسه مونیوث، تصویرگر آرژانتینی، همراه است. در معرفی کوتاه کورتاثار در پایان ترجمه فارسی «پِیجو» آمده است که «از سوررئالیسم، رمان نو فرانسوی و بداههنوازی موسیقی جاز به عنوان منابع تأثیرپذیری او یاد کردهاند». علاقه کورتاثار به موسیقی جاز در رمان «پِیجو» به خوبی مشهود است. وقایع این رمان در پاریس اتفاق میافتد. داستان راوی اولشخص دارد و با آمدن راوی بالای سرِ جانیِ بیمار آغاز میشود. «پیجو» داستانی است جاهایی با ضرباهنگی پرشتاب و جاهایی توأم با مکث و درنگهای راوی بر موسیقی جانی و زندگی او. راوی در جاهایی از رمان
درباره جانی و سبک موسیقاییاش حرف میزند. راوی که خود منتقد موسیقی جاز است و کتابی هم درباره جانیِ نوازنده نوشته، گویی دلواپسِ جانی است. دلواپسِ ازدسترفتن یک نبوغ و شاهد این ازدسترفتن. او جایی از رمان درباره موسیقی جانی و حس خود نسبت به این موسیقی میگوید: «تمام و کمال ملتفتم که برای من جانی دیگر جاز نیست و نبوغ موسیقاییاش مثل نمایی خارجیست، چیزی که همهکس میتواند به درکش نایل شود و ستایشش کند اما چیز دیگری را پنهان میکند و این چیز دیگر همان است که باید برایم مهم باشد، شاید به این علت که فقط آن چیز است که برای جانی مهم است. گفتنش آسان است، وقتی هنوز موسیقی جانی هستم. وقتی سرد میشود... چرا نخواهم توانست کاری کنم مثل او؟ چرا نخواهم توانست سرم را بکوبم به دیوار؟ کلمات را درست پیش از واقعیتی قرار میدهم که تظاهر به بیان من میکنند، پشت ملاحظات و تردیدهایی که چیزی نیستند جز دیالکتیکی احمقانه پناه میگیرم...». راوی بهترین عنوان برای موسیقی جانی را «معناباختگی» میداند و میگوید: «این سبکی که بهترین عنوان براش بیکموکاست معناباختگی است، ثابت میکند که هنر جانی نه جایگزین چیزی میشود نه چیزی را به کمال
میرساند».
داستانهای خولیو کورتاثار دستمایه اقتباسهایی سینمایی هم بودهاند که یکی از معروفترین این اقتباسها فیلم «آگراندیسمان» میکل آنجلو آنتونیونی است. ژان لوک گدار نیز فیلم «تعطیلات آخر هفته» خود را بر اساس داستانی از خولیو کورتاثار ساخته است.
آنچه میخوانید قسمتی دیگر از رمان «پِیجو» است: «با تیکا دربارهی شب بالتیمور، همان شبی که اولین بحران حاد به سراغ جانی آمد، اختلاط کردهام. وقتی با هم حرف میزدیم، تو چشمهاش نگاه کردهام چون میخواستم یقین کنم منظورم را میفهمد، و اینبار تسلیم نخواهد شد. اگر جانی زیادی برود بالا یا سر سوزنی مواد مصرف کند، نتیجهای جز شکست به بار نخواهد آمد و همهچیز نقش بر آب خواهد شد. پاریس قمارخانهای تو یک شهرستان نیست و چشم همه به جانیست. و وقتی فکرش را میکنم بیاختیار مزهی گندی به دهانم میآید. عصبانیتی که نه از دست جانیست نه بهخاطر چیزهایی که برای او پیش میآید؛ از خودم و کسانی که دور و برش را گرفتهاند عصبانیام، مارکیز و مارسل مثلا. تهِ تهش یکمشت آدم خودخواهیم. به بهانهی مراقبت از جانی کاری که میکنیم حفظ عقیدهمان است دربارهی او، آماده کردن خودمان برای شور و حال تازهای که بهمان خواهد داد، برقانداختن مجسمهای که بین همهی مجسمهها برپا کردهایم، و دفاع کردن ازش به هر قیمتی. شکست جانی برای کتاب من بد است (همین امروز و فردا ترجمههاش به انگلیسی و ایتالیایی از چاپ درمیآید)، و احتمالا بخشی از دلایل من
برای مراقبت از جانی از همینجور چیزها ناشی میشود. آرت و مارسل برای ناندرآوردن بهش نیاز دارند، و مارکیز، کی میداند مارکیز تو جانی چه میبیند سوای استعداد. همهی این چیزها دخلی به آن جانی دیگر ندارد، و ناگهان به نظرم رسیده است که شاید جانی میخواست همین را بهم بگوید وقتی پتو را کنار زد و خودش را عینهو کرم به نمایش گذاشت، جانی بیساکسیفون، جانی، بیپول، بیلباس، جانی دلمشغول چیزی که هوش الکنش از درکش عاجز است اما نرم و آرام تو موسیقیاش شناور میشود، پوستش را نوازش میکند، آمادهاش میکند شاید برای جهشی پیشبینیناپذیر که ما هرگز درک نخواهیم کرد. وقتی آدم به چیزهایی از این دست فکر میکند، در نهایت حقیقتا مزهی گندی تو دهانش حس میکند، و همهی صداقت دنیا نمیتواند بهای این کشف آنی را بپردازد که آدم کوتولهی حقیریست در کنار کسی مثل جانی کارتر...».
شرق: «پیجو» رمان کوتاهی است از خولیو کورتاثار، نویسنده مشهور آرژانتینی، که با ترجمه سحر یوسفی در نشر نو به چاپ رسیده است. کورتاثار یکی از نویسندگان مطرح دوره اوج شکوفایی ادبیات آمریکایلاتین است. دورهای که در آن ادبیات آمریکایلاتین توجه دنیا را به خود جلب کرد و نویسندگانی چون گابریل گارسیا مارکز، کارلوس فوئنتس، ماریو بارگاس یوسا و بسیاری از دیگر غولهای داستاننویسی آمریکایلاتین بهعنوان نویسندگانی جهانی مطرح شدند و البته به این نویسندگان باید چند شاعر بزرگ را نیز اضافه کرد مثل اوکتاویو پاز و پابلو نرودا. از کورتاثار بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین و مهمترین نویسندگان نسل طلایی ادبیات آمریکایلاتین نام برده میشود. او نیز مانند بسیاری از دیگر نویسندگان و شاعران آمریکایلاتینی همدورهاش علاوهبر ادبیات نسبت به سیاست نیز حساس بود و به مسائل سیاسی واکنش نشان میداد و نسبت به آنها بیتفاوت نبود و رخدادهای سیاسی را رصد میکرد. مخالفت او با دولت خوان پرون در آرژانتین باعث شد که در اوایل دهه 50 میلادی به فرانسه مهاجرت کند و فعالیتهای خود را بهعنوان نویسنده در آنجا ادامه دهد. کورتاثار یکی از نویسندگانی است
که ریتا گیبرت در کتاب «هفت صدا»، که با ترجمه نازی عظیما به فارسی منتشر شده، در کنار چند شاعر و نویسنده مطرح دیگر آمریکایلاتین با او مصاحبه کرده است که البته کورتاثار پاسخ پرسشهای ریتا گیبرت را در قالب نامهای داده است که آن نامه در «هفت صدا» آمده است.
کورتاثار «پِیجو» را هم در سال 1959، وقتی ساکن فرانسه بود، منتشر کرد. این رمان کوتاه بر اساس زندگی چارلی پارکر، نوازنده آلتو ساکسیفون، نوشته شده است. جانی کارتر، شخصیت رمان «پیجو»، نیز یک نوازنده ساکسیفون است و کورتاثار در این رمان، چنانکه در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی آن آمده، واپسین روزهای زندگی او را روایت میکند. در این توضیح همچنین در بیان اهمیت رمان «پیجو» آمده است که این رمان «از بزرگترین دستاوردهای ادبی خولیو کورتاثار، و یکی از کلاسیکهای ادبیات قرن بیستم است». رمان با تصویرهای خوسه مونیوث، تصویرگر آرژانتینی، همراه است. در معرفی کوتاه کورتاثار در پایان ترجمه فارسی «پِیجو» آمده است که «از سوررئالیسم، رمان نو فرانسوی و بداههنوازی موسیقی جاز به عنوان منابع تأثیرپذیری او یاد کردهاند». علاقه کورتاثار به موسیقی جاز در رمان «پِیجو» به خوبی مشهود است. وقایع این رمان در پاریس اتفاق میافتد. داستان راوی اولشخص دارد و با آمدن راوی بالای سرِ جانیِ بیمار آغاز میشود. «پیجو» داستانی است جاهایی با ضرباهنگی پرشتاب و جاهایی توأم با مکث و درنگهای راوی بر موسیقی جانی و زندگی او. راوی در جاهایی از رمان
درباره جانی و سبک موسیقاییاش حرف میزند. راوی که خود منتقد موسیقی جاز است و کتابی هم درباره جانیِ نوازنده نوشته، گویی دلواپسِ جانی است. دلواپسِ ازدسترفتن یک نبوغ و شاهد این ازدسترفتن. او جایی از رمان درباره موسیقی جانی و حس خود نسبت به این موسیقی میگوید: «تمام و کمال ملتفتم که برای من جانی دیگر جاز نیست و نبوغ موسیقاییاش مثل نمایی خارجیست، چیزی که همهکس میتواند به درکش نایل شود و ستایشش کند اما چیز دیگری را پنهان میکند و این چیز دیگر همان است که باید برایم مهم باشد، شاید به این علت که فقط آن چیز است که برای جانی مهم است. گفتنش آسان است، وقتی هنوز موسیقی جانی هستم. وقتی سرد میشود... چرا نخواهم توانست کاری کنم مثل او؟ چرا نخواهم توانست سرم را بکوبم به دیوار؟ کلمات را درست پیش از واقعیتی قرار میدهم که تظاهر به بیان من میکنند، پشت ملاحظات و تردیدهایی که چیزی نیستند جز دیالکتیکی احمقانه پناه میگیرم...». راوی بهترین عنوان برای موسیقی جانی را «معناباختگی» میداند و میگوید: «این سبکی که بهترین عنوان براش بیکموکاست معناباختگی است، ثابت میکند که هنر جانی نه جایگزین چیزی میشود نه چیزی را به کمال
میرساند».
داستانهای خولیو کورتاثار دستمایه اقتباسهایی سینمایی هم بودهاند که یکی از معروفترین این اقتباسها فیلم «آگراندیسمان» میکل آنجلو آنتونیونی است. ژان لوک گدار نیز فیلم «تعطیلات آخر هفته» خود را بر اساس داستانی از خولیو کورتاثار ساخته است.
آنچه میخوانید قسمتی دیگر از رمان «پِیجو» است: «با تیکا دربارهی شب بالتیمور، همان شبی که اولین بحران حاد به سراغ جانی آمد، اختلاط کردهام. وقتی با هم حرف میزدیم، تو چشمهاش نگاه کردهام چون میخواستم یقین کنم منظورم را میفهمد، و اینبار تسلیم نخواهد شد. اگر جانی زیادی برود بالا یا سر سوزنی مواد مصرف کند، نتیجهای جز شکست به بار نخواهد آمد و همهچیز نقش بر آب خواهد شد. پاریس قمارخانهای تو یک شهرستان نیست و چشم همه به جانیست. و وقتی فکرش را میکنم بیاختیار مزهی گندی به دهانم میآید. عصبانیتی که نه از دست جانیست نه بهخاطر چیزهایی که برای او پیش میآید؛ از خودم و کسانی که دور و برش را گرفتهاند عصبانیام، مارکیز و مارسل مثلا. تهِ تهش یکمشت آدم خودخواهیم. به بهانهی مراقبت از جانی کاری که میکنیم حفظ عقیدهمان است دربارهی او، آماده کردن خودمان برای شور و حال تازهای که بهمان خواهد داد، برقانداختن مجسمهای که بین همهی مجسمهها برپا کردهایم، و دفاع کردن ازش به هر قیمتی. شکست جانی برای کتاب من بد است (همین امروز و فردا ترجمههاش به انگلیسی و ایتالیایی از چاپ درمیآید)، و احتمالا بخشی از دلایل من
برای مراقبت از جانی از همینجور چیزها ناشی میشود. آرت و مارسل برای ناندرآوردن بهش نیاز دارند، و مارکیز، کی میداند مارکیز تو جانی چه میبیند سوای استعداد. همهی این چیزها دخلی به آن جانی دیگر ندارد، و ناگهان به نظرم رسیده است که شاید جانی میخواست همین را بهم بگوید وقتی پتو را کنار زد و خودش را عینهو کرم به نمایش گذاشت، جانی بیساکسیفون، جانی، بیپول، بیلباس، جانی دلمشغول چیزی که هوش الکنش از درکش عاجز است اما نرم و آرام تو موسیقیاش شناور میشود، پوستش را نوازش میکند، آمادهاش میکند شاید برای جهشی پیشبینیناپذیر که ما هرگز درک نخواهیم کرد. وقتی آدم به چیزهایی از این دست فکر میکند، در نهایت حقیقتا مزهی گندی تو دهانش حس میکند، و همهی صداقت دنیا نمیتواند بهای این کشف آنی را بپردازد که آدم کوتولهی حقیریست در کنار کسی مثل جانی کارتر...».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.