راهبرد جدید انتخاباتی اصلاحطلبان
لیستهای حداقلی، مشارکت حداکثری
شرق: روزهای مانده تا انتخابات در شرایطی سپری میشود که جبهه اصلاحات همچنان نتوانسته است به یک راهبرد جامع انتخاباتی دست یابد. هر چند این مهم در جبهه رقیب یعنی اصولگرایی نیز خودنمایی میکند اما به دلیل سرمایه اجتماعی بالای اصلاحات ضرورت اقناع اجتماعی برای این جبهه بیشتر به نظر میرسد. پیش از نوروز سال جاری بود که بحثهایی درباره تشکیل پارلمان اصلاحات در گرفت که قرار بود وظیفه آن پارلمان ساماندهی همه احزاب اصلاحطلب باشد تا همه ذیل یک مجموعه در انتخابات حاضر شوند. اصلاحطلبان در تشکیل آن پارلمان آنقدر مصمم بودند که میگفتند پیش از پایان سال 97 اساسنامه منتشر میشود و با آغاز سال فعالیتهای اجرائی هم شکل میگیرد؛ این در حالی بود که علاوه بر آنکه تشکیل پارلمان اصلاحات با مشکلات حقوقی روبهرو شد، خود اصلاحطلبان نیز در مبانی نظری و عملی چنان با یکدیگر به مجادله پرداختند که عملا امکان ذیل یک مجموعه کارکردن وجود نداشت.
این مناقشات در حالی بود که بحث مشارکت مشروط یا حداکثری نیز بر اختلافات انتخاباتی اصلاحطلبان دامن زد یعنی مشخص نبود -و نیست- که اساسا شکل حضور در انتخابات چگونه خواهد بود؛ برای مثال شخصیتی مانند سعید حجاریان بحث مشارکت مقید را مطرح کرد و شخصیت دیگری مانند بهزاد نبوی قائل به حضور بدون هیچگونه حرف و حدیثی بود. از یکسو معلوم نبود سازوکار اجرائی شروط اصلاحطلبان برای مشارکت در انتخابات چیست و اساسا چه فرد یا نهادی به آن شروط اعتنا میکند و از سوی دیگر، مشخص نبود با حضور بیقیدوشرط و حضور برای صرفا حضور چه نتیجهای در پی خواهد داشت؟
موضوع مهم دیگری که بر سر آن اختلافات عدیده وجود داشت، تکرار ائتلاف یا ورود با هویت اصلاحطلب بود. برخی شخصیتها که معمولا نزدیک به کارگزاران بودند، همچنان از ائتلاف سخن میگفتند و برخی دیگر مانند محمدرضا عارف و اعضای شورای سیاستگذاری اصلاحطلبان با انتقاد از کسانی که از آبروی اصلاحات سوءاستفاده کردند، مطلقا ائتلاف را برنمیتابیدند.در میان این اختلافات نظریه دیگری هم مطرح است و آن شرکت محدود اصلاحطلبان در انتخابات است؛ به این معنی که نیروهای اصلاحطلب فهرستهای خود را در هر حوزه انتخابیه میدهند و در صورت تأیید صلاحیت همه آنها طبیعتا به طور کامل در انتخابات شرکت میکنند اما در صورت رد صلاحیت جزء یا کل نامزدها دیگر نامزد جدیدی ارائه نمیکنند و به همان تعداد باقیمانده و احتمالا پایبند به اصول اصلاحطلبی بسنده میکنند؛ موضوعی که روز گذشته هم جواد امام، مدیرعامل بنیاد باران، بر آن تأکید و نظر رئیس دولت اصلاحات را درباره این موضوع بیان کرد: «آقای خاتمی عبارت صددرصدی را به هیچ عنوان بیان نکرده است. ایشان گفت ما در انتخابات شرکت میکنیم اما شرکت در انتخابات لزوما دادن فهرست نیست؛ بنابراین در جاهایی میتوانیم
فهرست ارائه دهیم که کاندیدا داشته باشیم. اگر قرار باشد کاندیداهای ما زیر تیغ نظارت قرار گیرند و رد صلاحیت شوند و ما کاندیدایی نداشته باشیم، عملا ارائه فهرست میسر نخواهد بود».
شاید بتوان از چنین سیاستی با عنوان مشارکت منطقهای یاد کرد یعنی اصلاحطلبان میخواهند در همه حوزهها فهرست بدهند اما در صورت رد صلاحیت صرفا برای واردکردن نیروهای موسوم به اصلاحطلب جای خالی فهرستها را پر نکنند تا از گزند انتقادهای احتمالی آینده و مشابه انتقادهایی که به فهرست امید میشد، در امان باشند که این سیاست حد وسط دو دیدگاه حجاریان و نبوی است.
اسماعیل گرامیمقدم هم چندی پیش با تأیید همین گزاره، گفته بود: «اگر شورای نگهبان نامزدهای اصلاحطلب را بهطور گسترده رد صلاحیت کند، امکان حضور از اصلاحطلبان گرفته میشود و نباید انتظار داشت در انتخابات بهطور کامل حضور داشته باشند. نمیشود رد صلاحیت کرد و بعد گفت همه نیروهای سیاسی بهطور حداکثری مشارکت در انتخابات داشته باشند. رفتار اصلاحطلبان در انتخابات تابعی از رفتار شورای نگهبان است و اگر نیروهای ما رد صلاحیت شوند، قاعدتا مشارکت کمتر میشود».
او روز گذشته هم در تشریح فعالیتهای حزب متبوعش یعنی اعتماد ملی، گفته بود: «کمیته انتخابات حزب فعال است و در قالب شورای سیاستگذاری اصلاحطلبان فعالیت میکند. ما در حزب ارزیابیهای خود را انجام داده و افراد را ترغیب و تشویق میکنیم تا در انتخابات نامزد شوند، ولی در نهایت در قالب شورای عالی سیاستگذاری اقدام خواهیم کرد... نگاه ما بیشتر به میزان توانایی استفاده از نیروهای اصلاحطلب است. اگر نامزدهای ما در همه حوزهها تأیید صلاحیت شوند، فهرست انتخاباتی ارائه خواهیم کرد و در غیر این صورت در حوزههایی که نامزد نداشته باشیم، فهرست نخواهیم داشت و این حوزهها بدون رقیب خواهند ماند که نتیجه آن کاهش آرا خواهد بود». البته بحث ائتلاف یا تکیه بر هویت اصلاحطلبی نامزدها هنوز در ابهام قرار دارد و اقوال متفاوتی از سوی نیروهای اصلاحطلب درباره این موضوع به گوش میرسد. افزون بر تفاوت دیدگاههای اصلاحطلبان بر اصل شرکت در انتخابات، شیوه مشارکت و ائتلاف یا مشارکت با نشان اصلاحطلبی احتمال عزم عارف برای ریاستجمهوری هم موضوعی بود که روز گذشته مطرح شد؛ بهنحوی که عبدالله ناصری مدعی شد: «آقای عارف به احتمال زیاد کاندیدای مجلس
آینده نخواهد شد. او برای آنکه راحتتر بتواند برای انتخابات ریاستجمهوری 1400 تلاش کند، نامزد انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی نمیشود». اگر این مدعا درست باشد و از سوی عارف یا نزدیکانش تأیید شود، میتواند علاوه بر بحران نبود تئوری انتخاباتی، بحران نبود نیروی سیاسی انتخاباتی را هم در میان جبهه اصلاحات ایجاد کند زیرا حالا دیگر مشخص نیست نیروهای اصلاحطلب میخواهند با تکیه بر کدام نیروهایی که احتمال تأیید صلاحیتشدنشان بالا باشد، وارد میدان انتخابات شوند؛ از اینرو به نظر میرسد اصلاحطلبان باید در مدتزمان نسبتا اندک تا انتخابات در چند حوزه ابهامات را رفع کنند.
شرق: روزهای مانده تا انتخابات در شرایطی سپری میشود که جبهه اصلاحات همچنان نتوانسته است به یک راهبرد جامع انتخاباتی دست یابد. هر چند این مهم در جبهه رقیب یعنی اصولگرایی نیز خودنمایی میکند اما به دلیل سرمایه اجتماعی بالای اصلاحات ضرورت اقناع اجتماعی برای این جبهه بیشتر به نظر میرسد. پیش از نوروز سال جاری بود که بحثهایی درباره تشکیل پارلمان اصلاحات در گرفت که قرار بود وظیفه آن پارلمان ساماندهی همه احزاب اصلاحطلب باشد تا همه ذیل یک مجموعه در انتخابات حاضر شوند. اصلاحطلبان در تشکیل آن پارلمان آنقدر مصمم بودند که میگفتند پیش از پایان سال 97 اساسنامه منتشر میشود و با آغاز سال فعالیتهای اجرائی هم شکل میگیرد؛ این در حالی بود که علاوه بر آنکه تشکیل پارلمان اصلاحات با مشکلات حقوقی روبهرو شد، خود اصلاحطلبان نیز در مبانی نظری و عملی چنان با یکدیگر به مجادله پرداختند که عملا امکان ذیل یک مجموعه کارکردن وجود نداشت.
این مناقشات در حالی بود که بحث مشارکت مشروط یا حداکثری نیز بر اختلافات انتخاباتی اصلاحطلبان دامن زد یعنی مشخص نبود -و نیست- که اساسا شکل حضور در انتخابات چگونه خواهد بود؛ برای مثال شخصیتی مانند سعید حجاریان بحث مشارکت مقید را مطرح کرد و شخصیت دیگری مانند بهزاد نبوی قائل به حضور بدون هیچگونه حرف و حدیثی بود. از یکسو معلوم نبود سازوکار اجرائی شروط اصلاحطلبان برای مشارکت در انتخابات چیست و اساسا چه فرد یا نهادی به آن شروط اعتنا میکند و از سوی دیگر، مشخص نبود با حضور بیقیدوشرط و حضور برای صرفا حضور چه نتیجهای در پی خواهد داشت؟
موضوع مهم دیگری که بر سر آن اختلافات عدیده وجود داشت، تکرار ائتلاف یا ورود با هویت اصلاحطلب بود. برخی شخصیتها که معمولا نزدیک به کارگزاران بودند، همچنان از ائتلاف سخن میگفتند و برخی دیگر مانند محمدرضا عارف و اعضای شورای سیاستگذاری اصلاحطلبان با انتقاد از کسانی که از آبروی اصلاحات سوءاستفاده کردند، مطلقا ائتلاف را برنمیتابیدند.در میان این اختلافات نظریه دیگری هم مطرح است و آن شرکت محدود اصلاحطلبان در انتخابات است؛ به این معنی که نیروهای اصلاحطلب فهرستهای خود را در هر حوزه انتخابیه میدهند و در صورت تأیید صلاحیت همه آنها طبیعتا به طور کامل در انتخابات شرکت میکنند اما در صورت رد صلاحیت جزء یا کل نامزدها دیگر نامزد جدیدی ارائه نمیکنند و به همان تعداد باقیمانده و احتمالا پایبند به اصول اصلاحطلبی بسنده میکنند؛ موضوعی که روز گذشته هم جواد امام، مدیرعامل بنیاد باران، بر آن تأکید و نظر رئیس دولت اصلاحات را درباره این موضوع بیان کرد: «آقای خاتمی عبارت صددرصدی را به هیچ عنوان بیان نکرده است. ایشان گفت ما در انتخابات شرکت میکنیم اما شرکت در انتخابات لزوما دادن فهرست نیست؛ بنابراین در جاهایی میتوانیم
فهرست ارائه دهیم که کاندیدا داشته باشیم. اگر قرار باشد کاندیداهای ما زیر تیغ نظارت قرار گیرند و رد صلاحیت شوند و ما کاندیدایی نداشته باشیم، عملا ارائه فهرست میسر نخواهد بود».
شاید بتوان از چنین سیاستی با عنوان مشارکت منطقهای یاد کرد یعنی اصلاحطلبان میخواهند در همه حوزهها فهرست بدهند اما در صورت رد صلاحیت صرفا برای واردکردن نیروهای موسوم به اصلاحطلب جای خالی فهرستها را پر نکنند تا از گزند انتقادهای احتمالی آینده و مشابه انتقادهایی که به فهرست امید میشد، در امان باشند که این سیاست حد وسط دو دیدگاه حجاریان و نبوی است.
اسماعیل گرامیمقدم هم چندی پیش با تأیید همین گزاره، گفته بود: «اگر شورای نگهبان نامزدهای اصلاحطلب را بهطور گسترده رد صلاحیت کند، امکان حضور از اصلاحطلبان گرفته میشود و نباید انتظار داشت در انتخابات بهطور کامل حضور داشته باشند. نمیشود رد صلاحیت کرد و بعد گفت همه نیروهای سیاسی بهطور حداکثری مشارکت در انتخابات داشته باشند. رفتار اصلاحطلبان در انتخابات تابعی از رفتار شورای نگهبان است و اگر نیروهای ما رد صلاحیت شوند، قاعدتا مشارکت کمتر میشود».
او روز گذشته هم در تشریح فعالیتهای حزب متبوعش یعنی اعتماد ملی، گفته بود: «کمیته انتخابات حزب فعال است و در قالب شورای سیاستگذاری اصلاحطلبان فعالیت میکند. ما در حزب ارزیابیهای خود را انجام داده و افراد را ترغیب و تشویق میکنیم تا در انتخابات نامزد شوند، ولی در نهایت در قالب شورای عالی سیاستگذاری اقدام خواهیم کرد... نگاه ما بیشتر به میزان توانایی استفاده از نیروهای اصلاحطلب است. اگر نامزدهای ما در همه حوزهها تأیید صلاحیت شوند، فهرست انتخاباتی ارائه خواهیم کرد و در غیر این صورت در حوزههایی که نامزد نداشته باشیم، فهرست نخواهیم داشت و این حوزهها بدون رقیب خواهند ماند که نتیجه آن کاهش آرا خواهد بود». البته بحث ائتلاف یا تکیه بر هویت اصلاحطلبی نامزدها هنوز در ابهام قرار دارد و اقوال متفاوتی از سوی نیروهای اصلاحطلب درباره این موضوع به گوش میرسد. افزون بر تفاوت دیدگاههای اصلاحطلبان بر اصل شرکت در انتخابات، شیوه مشارکت و ائتلاف یا مشارکت با نشان اصلاحطلبی احتمال عزم عارف برای ریاستجمهوری هم موضوعی بود که روز گذشته مطرح شد؛ بهنحوی که عبدالله ناصری مدعی شد: «آقای عارف به احتمال زیاد کاندیدای مجلس
آینده نخواهد شد. او برای آنکه راحتتر بتواند برای انتخابات ریاستجمهوری 1400 تلاش کند، نامزد انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی نمیشود». اگر این مدعا درست باشد و از سوی عارف یا نزدیکانش تأیید شود، میتواند علاوه بر بحران نبود تئوری انتخاباتی، بحران نبود نیروی سیاسی انتخاباتی را هم در میان جبهه اصلاحات ایجاد کند زیرا حالا دیگر مشخص نیست نیروهای اصلاحطلب میخواهند با تکیه بر کدام نیروهایی که احتمال تأیید صلاحیتشدنشان بالا باشد، وارد میدان انتخابات شوند؛ از اینرو به نظر میرسد اصلاحطلبان باید در مدتزمان نسبتا اندک تا انتخابات در چند حوزه ابهامات را رفع کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.