|

دی.‌ایچ.‌لارنس در مجموعه نسل قلم

نویسنده دیرفهم

شرق: «دی.‌ایچ.‌لارنس»، نوشته الستر نیون و ترجمه خشایار دیهیمی، هشتمین کتاب از مجموعه «نسل قلم» است که در نشر نو منتشر شده. مجموعه «نسل قلم» چنان‌که خشایار دیهیمی در مقدمه چاپ تازه این مجموعه توضیح داده است، نخستین‌بار 25 سال پیش به سرپرستی او و با همکاری آرمان امید، بهرام داوری و حسن ملکی منتشر شد و اکنون چندی است که نشر نو در حال تجدید چاپ این مجموعه است. دی.‌ایچ.‌لارنس که هشتمین کتاب مجموعه «نسل قلم» درباره اوست، در ایران نویسنده ناشناخته‌ای نیست و آثار زیادی از او به فارسی ترجمه شده است. سابقه ترجمه آثار لارنس به سال‌های دور می‌رسد.لارنس، چنان‌ که الستر نیون در آغاز کتاب «دی.‌ایچ.‌لارنس» اشاره کرده، نه فقط داستان‌نویس که «همچنین شاعر و نمایش‌نامه‌نویسی چیره‌دست و نیز یکی از پرکارترین خبرنگاران ادبی عصر جدید، مقاله‌نویسی مبارزه‌جو و سرسخت و سفرنامه‌نویسی باذوق و قریحه استثنائی» بوده است. به گفته نیون «دامنه فعالیت‌های ذوقی او به نقد کتاب، ترجمه، گفتارهای فلسفی، نقاشی و تدریس نیز کشیده می‌شد، اما نبوغ واقعی او در قدرت تخیلش و در توانایی‌اش برای تطبیق‌دادن این قدرت تخیل با فرم‌های زیباشناختی گوناگون و مناسب بود»؛ اما نبوغ لارنس چنان‌که نیون اشاره می‌کند، مدت‌ها طول کشید تا او را به‌عنوان نویسنده‌ای مهم بپذیرند و بر نبوغ و اهمیتش صحه بگذارند. درآمد لارنس از رمان‌نویسی تأمین نمی‌شد و او برای معاش در روزنامه مقاله می‌نوشت. نیون به رابطه متزلزل لارنس با دنیای نشر اشاره می‌کند و به دیرفهم‌بودن آثار او و ناهمسان‌بودنشان با رسم زمانه و رمان‌هایی که در روزگار او خواهان داشته‌اند. به گفته نیون «بهترین کتاب‌های او بحث‌انگیزتر از آن بودند که جزء کتاب‌های پرفروش درآیند و باقی آثارش نیز دیرفهم‌تر از آن بودند که در رده آثار داستانی عصرش قرار بگیرند». اما از حدود سال 1960 «آثار او به پایه‌ای از شهرت رسیدند که اکنون از اجزای اصلی دوره‌های درسی ادبیات انگلیسی در تمامی مؤسسات آموزشی در سراسر جهان شده‌اند». نیون درباره تفاوت آثار لارنس با رمان‌های انگلیسی پرفروش هم‌عصر او می‌نویسد: «لارنس نویسنده‌ای آسان‌یاب و آسان‌فهم نیست، اما او خود هرگز نمی‌خواست که چنین باشد. در دوره‌ای که رمان‌های رئالیستی اجتماعی کسانی چون جان گالزورذی، آرنولد بنت و ایچ.‌جی.‌ولز پسند روز بود، لارنس می‌خواست که لایه‌های زیرین رویه رفتار بشر را بکاود تا بتواند نیروهای محرکه این رفتارها را دریابد». نیون بحث را با معرفی اندیشه و دیدگاه‌های لارنس و نقل گفته‌های او ادامه می‌دهد و به این موضوع اشاره می‌کند که لارنس در بیان دیدگاه‌هایش در بیان سرشت بشر نه از اصطلاحات علمی از پیش موجود، بلکه «غالبا از واژگان برساخته خودش استفاده می‌کرد و آن صدای اصیل لارنسی که برای خوانندگان آشنا با آثار او به‌راحتی قابل تشخیص است، ناشی از همین استفاده او از اصطلاحات خاص خودش است». نیون معتقد است دلیل اینکه لارنس بعدها به شهرت رسید، همگامی او با «انبوه درهم‌برهم اندیشه‌هایی» بوده است «که جامعه را در دوره زندگی او دگرگون کردند». نیون می‌نویسد «منتقدان و خوانندگان دریافتند که او چگونه وجوه گوناگون مسائل مطرح در اوایل قرن بیستم را در آثارش، خصوصا آثار مهم‌تری چون رنگین‌کمان (1915) و زنان عاشق، به بحث و نقد کشیده است». صفحات آغازین کتاب «دی.‌ایچ.لارنس» به بیان چکیده‌ای از دیدگاه‌ها و اندیشه‌های او، بروز این اندیشه‌ها در آثارش و اینکه لارنس بدون آنکه مستقیم از زندگی شخصی‌اش بنویسد؛ «اشارات و کنایاتی درباره زندگی شخصی‌اش در کتاب‌هایش می‌گنجاند» اختصاص دارد. نیون آن‌گاه به محیطی که لارنس در آن بار آمده بود می‌پردازد؛ به فضای ایستوود در سال‌های پایانی قرن نوزدهم. پدر لارنس یک معدنچی در ناتینگهام‌شر ایستوود بوده است. نیون از خانواده لارنس می‌نویسد و اینکه لارنس در خانواده‌ای با چه عقاید و خلقیاتی رشد کرده بود و از تضادهای عقیدتی پدر و مادرش و نحوه بروز این تضادها در آثار لارنس. در این صفحات زندگی لارنس مرور می‌شود و آن‌گاه نوبت به مرور و بررسی آثار داستانی لارنس می‌رسد. بخش عمده کتاب به این مرور و بررسی اختصاص دارد که از بررسی «طاووس سفید»، نخستین رمان لارنس، آغاز می‌شود، می‌رسد به «معشوق لیدی چترلی»، مشهورترین رمان او که به گفته نیون «واپسین اثر مهم او در عرصه داستان‌نویسی است». آن‌گاه دیگر آثار داستانی لارنس بررسی می‌شود و بعد از آن دیگر عرصه‌هایی که او در آن‌ها قلم زده، از سفرنامه‌نویسی تا شعر و نمایش‌نامه و مقاله و نامه‌نگاری. نیون در پایان کتاب به‌طور مختصر نوشته‌های منتقدان درباره لارنس را معرفی کرده است.آنچه می‌خوانید قسمتی است از این کتاب که در آن مقایسه‌ای بین لارنس و دو نویسنده کلاسیک هم‌وطنش، جین آستین و جورج الیوت، انجام شده و به تفاوت لارنس با آن دو نویسنده اشاره شده است: «با آنکه اف.‌آر.‌لویس قاطعانه دلبستگی‌های اخلاقی لارنس را به دلبستگی‌های اخلاقی جین آستین و جورج الیوت ربط می‌دهد، اما در واقع لارنس آن جمع‌بندی توأم با اعتمادبه‌نفسی را ندارد که در آثار این پیشینیان قرن نوزدهمی‌اش به چشم می‌خورد. آستین و الیوت به شیوه‌های متفاوت خودشان، هیچ شکی درباره چشم‌انداز اخلاقی‌شان نداشتند؛ اما لارنس با آنکه در ظاهر نویسنده‌ای بسیار جزم‌اندیش‌تر و آمر و خودکامه به نظر می‌آید، حرف‌های پیشین خودش را نقض می‌کند؛ مثلا در زنان عاشق تصویری فریبنده از جامعه‌ای ارائه می‌دهد که خود را در مهار علم قرار داده است تا در خدمت حرص و آز انسانی قرار گیرد، اما قصد او این است که زندگی مکانیکی برآمده از این نوع جوامع را محکوم کند؛ در پایان مار پردار نیز به نظر می‌آمد که او فرضیه‌ای را که پایه و اساس رمان بوده است، نفی می‌کند؛ رمان معشوق لیدی چترلی را هم او سه بار بازنویسی کرد، زیرا نظر کانونی او دائما عوض می‌شد.» نیون پس از اشاره به اینکه در بعضی رمان‌های لارنس «توانایی‌های زبان زیر فشار بیان احساساتی که کلا در عمل غیرکلامی هستند، خُرد می‌شود»، می‌نویسد: «نه آستین و نه الیوت - و در واقع نه هیچ رمان‌نویس انگلیسیِ پیش از لارنس، شاید به استثنای امیلی برونته - تا بدین حد در وسعت‌دادن به دامنه زبان خطر نکرده بود».

شرق: «دی.‌ایچ.‌لارنس»، نوشته الستر نیون و ترجمه خشایار دیهیمی، هشتمین کتاب از مجموعه «نسل قلم» است که در نشر نو منتشر شده. مجموعه «نسل قلم» چنان‌که خشایار دیهیمی در مقدمه چاپ تازه این مجموعه توضیح داده است، نخستین‌بار 25 سال پیش به سرپرستی او و با همکاری آرمان امید، بهرام داوری و حسن ملکی منتشر شد و اکنون چندی است که نشر نو در حال تجدید چاپ این مجموعه است. دی.‌ایچ.‌لارنس که هشتمین کتاب مجموعه «نسل قلم» درباره اوست، در ایران نویسنده ناشناخته‌ای نیست و آثار زیادی از او به فارسی ترجمه شده است. سابقه ترجمه آثار لارنس به سال‌های دور می‌رسد.لارنس، چنان‌ که الستر نیون در آغاز کتاب «دی.‌ایچ.‌لارنس» اشاره کرده، نه فقط داستان‌نویس که «همچنین شاعر و نمایش‌نامه‌نویسی چیره‌دست و نیز یکی از پرکارترین خبرنگاران ادبی عصر جدید، مقاله‌نویسی مبارزه‌جو و سرسخت و سفرنامه‌نویسی باذوق و قریحه استثنائی» بوده است. به گفته نیون «دامنه فعالیت‌های ذوقی او به نقد کتاب، ترجمه، گفتارهای فلسفی، نقاشی و تدریس نیز کشیده می‌شد، اما نبوغ واقعی او در قدرت تخیلش و در توانایی‌اش برای تطبیق‌دادن این قدرت تخیل با فرم‌های زیباشناختی گوناگون و مناسب بود»؛ اما نبوغ لارنس چنان‌که نیون اشاره می‌کند، مدت‌ها طول کشید تا او را به‌عنوان نویسنده‌ای مهم بپذیرند و بر نبوغ و اهمیتش صحه بگذارند. درآمد لارنس از رمان‌نویسی تأمین نمی‌شد و او برای معاش در روزنامه مقاله می‌نوشت. نیون به رابطه متزلزل لارنس با دنیای نشر اشاره می‌کند و به دیرفهم‌بودن آثار او و ناهمسان‌بودنشان با رسم زمانه و رمان‌هایی که در روزگار او خواهان داشته‌اند. به گفته نیون «بهترین کتاب‌های او بحث‌انگیزتر از آن بودند که جزء کتاب‌های پرفروش درآیند و باقی آثارش نیز دیرفهم‌تر از آن بودند که در رده آثار داستانی عصرش قرار بگیرند». اما از حدود سال 1960 «آثار او به پایه‌ای از شهرت رسیدند که اکنون از اجزای اصلی دوره‌های درسی ادبیات انگلیسی در تمامی مؤسسات آموزشی در سراسر جهان شده‌اند». نیون درباره تفاوت آثار لارنس با رمان‌های انگلیسی پرفروش هم‌عصر او می‌نویسد: «لارنس نویسنده‌ای آسان‌یاب و آسان‌فهم نیست، اما او خود هرگز نمی‌خواست که چنین باشد. در دوره‌ای که رمان‌های رئالیستی اجتماعی کسانی چون جان گالزورذی، آرنولد بنت و ایچ.‌جی.‌ولز پسند روز بود، لارنس می‌خواست که لایه‌های زیرین رویه رفتار بشر را بکاود تا بتواند نیروهای محرکه این رفتارها را دریابد». نیون بحث را با معرفی اندیشه و دیدگاه‌های لارنس و نقل گفته‌های او ادامه می‌دهد و به این موضوع اشاره می‌کند که لارنس در بیان دیدگاه‌هایش در بیان سرشت بشر نه از اصطلاحات علمی از پیش موجود، بلکه «غالبا از واژگان برساخته خودش استفاده می‌کرد و آن صدای اصیل لارنسی که برای خوانندگان آشنا با آثار او به‌راحتی قابل تشخیص است، ناشی از همین استفاده او از اصطلاحات خاص خودش است». نیون معتقد است دلیل اینکه لارنس بعدها به شهرت رسید، همگامی او با «انبوه درهم‌برهم اندیشه‌هایی» بوده است «که جامعه را در دوره زندگی او دگرگون کردند». نیون می‌نویسد «منتقدان و خوانندگان دریافتند که او چگونه وجوه گوناگون مسائل مطرح در اوایل قرن بیستم را در آثارش، خصوصا آثار مهم‌تری چون رنگین‌کمان (1915) و زنان عاشق، به بحث و نقد کشیده است». صفحات آغازین کتاب «دی.‌ایچ.لارنس» به بیان چکیده‌ای از دیدگاه‌ها و اندیشه‌های او، بروز این اندیشه‌ها در آثارش و اینکه لارنس بدون آنکه مستقیم از زندگی شخصی‌اش بنویسد؛ «اشارات و کنایاتی درباره زندگی شخصی‌اش در کتاب‌هایش می‌گنجاند» اختصاص دارد. نیون آن‌گاه به محیطی که لارنس در آن بار آمده بود می‌پردازد؛ به فضای ایستوود در سال‌های پایانی قرن نوزدهم. پدر لارنس یک معدنچی در ناتینگهام‌شر ایستوود بوده است. نیون از خانواده لارنس می‌نویسد و اینکه لارنس در خانواده‌ای با چه عقاید و خلقیاتی رشد کرده بود و از تضادهای عقیدتی پدر و مادرش و نحوه بروز این تضادها در آثار لارنس. در این صفحات زندگی لارنس مرور می‌شود و آن‌گاه نوبت به مرور و بررسی آثار داستانی لارنس می‌رسد. بخش عمده کتاب به این مرور و بررسی اختصاص دارد که از بررسی «طاووس سفید»، نخستین رمان لارنس، آغاز می‌شود، می‌رسد به «معشوق لیدی چترلی»، مشهورترین رمان او که به گفته نیون «واپسین اثر مهم او در عرصه داستان‌نویسی است». آن‌گاه دیگر آثار داستانی لارنس بررسی می‌شود و بعد از آن دیگر عرصه‌هایی که او در آن‌ها قلم زده، از سفرنامه‌نویسی تا شعر و نمایش‌نامه و مقاله و نامه‌نگاری. نیون در پایان کتاب به‌طور مختصر نوشته‌های منتقدان درباره لارنس را معرفی کرده است.آنچه می‌خوانید قسمتی است از این کتاب که در آن مقایسه‌ای بین لارنس و دو نویسنده کلاسیک هم‌وطنش، جین آستین و جورج الیوت، انجام شده و به تفاوت لارنس با آن دو نویسنده اشاره شده است: «با آنکه اف.‌آر.‌لویس قاطعانه دلبستگی‌های اخلاقی لارنس را به دلبستگی‌های اخلاقی جین آستین و جورج الیوت ربط می‌دهد، اما در واقع لارنس آن جمع‌بندی توأم با اعتمادبه‌نفسی را ندارد که در آثار این پیشینیان قرن نوزدهمی‌اش به چشم می‌خورد. آستین و الیوت به شیوه‌های متفاوت خودشان، هیچ شکی درباره چشم‌انداز اخلاقی‌شان نداشتند؛ اما لارنس با آنکه در ظاهر نویسنده‌ای بسیار جزم‌اندیش‌تر و آمر و خودکامه به نظر می‌آید، حرف‌های پیشین خودش را نقض می‌کند؛ مثلا در زنان عاشق تصویری فریبنده از جامعه‌ای ارائه می‌دهد که خود را در مهار علم قرار داده است تا در خدمت حرص و آز انسانی قرار گیرد، اما قصد او این است که زندگی مکانیکی برآمده از این نوع جوامع را محکوم کند؛ در پایان مار پردار نیز به نظر می‌آمد که او فرضیه‌ای را که پایه و اساس رمان بوده است، نفی می‌کند؛ رمان معشوق لیدی چترلی را هم او سه بار بازنویسی کرد، زیرا نظر کانونی او دائما عوض می‌شد.» نیون پس از اشاره به اینکه در بعضی رمان‌های لارنس «توانایی‌های زبان زیر فشار بیان احساساتی که کلا در عمل غیرکلامی هستند، خُرد می‌شود»، می‌نویسد: «نه آستین و نه الیوت - و در واقع نه هیچ رمان‌نویس انگلیسیِ پیش از لارنس، شاید به استثنای امیلی برونته - تا بدین حد در وسعت‌دادن به دامنه زبان خطر نکرده بود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.