|

پنجره‌ای رو به زبان‌های دیگر

ساناز فلاح‌فرد

ازبین‌بردن پیشینه‌ و تاریخ هر ملتی یعنی نابودی فرهنگ آن ملت و فرهنگ ملتی نابود نمی‌شود مگر اینکه زبان مادری آن مردم فراموش شود. در همین خصوص یک ضرب‌المثل فرانسوی هست که می‌گوید: کسی که زبان مادری‌اش را نمی‌داند و یاد نگرفته باشد، وحشی است. انسانی که زبان مادری‌اش را نداند مثل گیاه خودرو و وحشی است که هیچ‌گونه هدف و غایت درست و دقیقی را دنبال نمی‌کند. زبان پدیده‌ای اجتماعی است و با رشد جامعه به سوی تكامل متحول می‌شود و جزء پدیده‌هایی است كه با انسان می‌ماند و با انسان از بین می‌رود. زبان‌ها گنجینه‎های معنویت و انسانیت هستند و نه تنها بی‌توجهی به زبان ظلم به سخنگویان آن زبان است، بلكه دركل دشمنی با معنویت و فرهنگ بشری است. دشمنی با یك زبان یا سعی در نابودكردن آن چه عمدی و چه از روی اشتباه و ندانم‌کاری، زبان‌كشی محسوب می‌شود و زبان‌كشی یكی از ابزارهاي ملت و قوم كشی یا به عبارتی فرهنگ‌زدایی از مردم به شمار می‌رود و نابودكردن آن در حقیقت تلاش برای ازبین‌بردن نشانه‌های حقیقی خداوندی و عصیان در مقابل اراده‌ خداوند است. زبان بلندترین پرچمی است که بر قله‌ فرهنگ هر ملتی استوار است و نماد هویت هر قوم و تباری محسوب می‌شود. خانم «سیلویا وارنر»، شاعر و داستان‌نویس انگلیسی در این خصوص می‌نویسد: «ملتی که ققنوس خود را آتش می‌زند خود را می‌سوزاند» و این ققنوس چیزی نیست مگر فرهنگ و هویت که بارزترین جلوه آن زبان است، نادیدن هویت یعنی نابودی خود. آنچه کمتر به آن توجه می‌شود زبان مادری است که گاهی اوقات مورد بی‌مهری قرار می‌گیرد. به راستی زبان مادری چیست؟ و با زبان ملی چه تفاوت‌هایی دارد؟ چرا باید به آن توجه کرد؟ در تعاریف به نخستین زبان یا زبان‌هایی گفته می‌شود که کودک سخن‌گفتن به آن را یاد می‌گیرد یا آن را پیش از سن بحرانی می‌آموزد یا می‌توان گفت زبانی که فرد توانایی اندیشیدن و سخن‌گفتن همانند دیگر سخنوران آن زبان را داشته باشد. زبان نخست زبان شخصی است که معمولا از کودکی آن را آموخته و به بهترین وجه ممکن صحبت می‌کند و اغلب معنایی برای همسانی جامعه‌شناسی زبان است. زبان مادری، زبان طبیعی است که شخص از مادرش فرا می­گیرد زبانی که با آن لالایی مادرش را شنیده با آن شیر خورده، با آن گریسته و خوابیده و آرامش گرفته است. تمام فعالیت‌های ذهن انسان از زبان سرچشمه می­گیرد و بر پایه آن قرار دارد. عده‌ای دیگر معتقدند زبان مادری یک اصطلاح است و الزاما به معنی زبانی که مادر انسان با آن سخن می‌گوید نیست. در بعضی از کشورها، اصطلاح زبان مادری بیشتر به زبان قومی یک فرد اشاره می‌کند تا زبان اول او. در برابر زبان نخست، زبان دوم زبانی است که هر فردی متفاوت با زبان نخستش صحبت می‌کند.

بی‌شک برای حفظ، اصالت، پویایی و تقویت زبان مادری، مادران نقش اساسی و اصلی را عهده‌دار هستند. زبان‌شناسان بر این باورند مادرانی که دایره‌ لغات و گرامر و ساختار زبانی محدودی دارند یا مادرانی که با اطفال خود کمتر تکلم و صحبت می‌کنند بر ساختار و شکل­گیری زبان فرزندانشان تأثیر مستقیم دارند. مادران باید بیش از همه افراد از اهمیت زبان مادری باخبر باشند. چون اطفال در مرحله اول، از طریق زبان و نغمه‌های مادری با دنیای خارج ارتباط می‌یابند. ایران کشوری است که در آن قومیت‌ها با زبان‌های متنوع و فرهنگ‌های خاص خودشان وجود دارند و همین تنوع فرهنگی یک ویژگی خاص و پر از ظرفیت‌های مطلوب برای این کشور است. زبان مادری ابزار مناسب‌تری برای انتقال مقوله‌های فرهنگی است. کودکی که از فرهنگ و تاریخش ناآگاه باشد در هر جای جهان باشد، در وطن یا در محل دیگر با اعتمادبه‌نفس زندگی نخواهد کرد. هر کسی با زبان و فرهنگش رشد کرده و احساس سرافرازی می‌کند. آشنایی با زبان مادری انسان را نامیرا می‌كند. عمر زبان‌ها بلندتر از عمر انسان‌هاست. مردم دنیا از هر تیره و قبیله‌ای که باشند و به هر چند زباني كه سخن بگویند، زبان مادری برای آنان در درجه نخست اهمیت قرار دارد. کسانی که نمی‌توانند به زبان مادری صحبت کنند، بنویسند و ابراز عقیده کنند، همیشه در حسرت بهره‌جستن از زبان مادری هستند. وقتی شخص به زبان مادری‌اش سخن می‌گوید ارتباط مستقیمی بین دل، مغز و زبان او برقرار می‌شود. سخن‌گفتن به زبان مادری به شخص جرئت می‌بخشد. مردم به آن مقدار که از بی‌سوادی می‌ترسند، از سخن‌گفتن به زبان دیگر هم می‌ترسند. اگرچه آموختن زبانی دیگر مانند پنجره جدیدی برای نگریستن و معنادادن به زندگی است، ولی در قیاس با زبانی دیگر، زبان مادری خودِ پنجره است. ماندلا می­‌گوید: «اگر با شخصی به زبانی سخن بگویی که بفهمد، آن سخن به ذهن او می‌نشیند. اگر با او به زبان خودش سخن بگویی، آن سخن به دلش می‌نشیند» از این روست که هر کس در هر جایی که هست می­‌کوشد هم‌زبانش را پیدا کند. کسانی که با توسل به سخن حضرت مولانا، ادعا می‌کنند همدلی از هم‌زبانی بهتر است، بیراه و گزافه نمی‌گویند. توانایی صحبت‌کردن به زبانی دیگر مدیون زبان مادری است. کودکی که با ظرافت‌های زبان مادری خود آشنا باشد، با مهارت‌های فراشناختی بالاتری برای یافتن راهی برای آموختن زبان دیگر می‌کوشد. اگر یادگیرنده‌ای در زبان اول توانا باشد برای یادگیری زبان دوم از آموخته‌های زبان اول بهره خواهد جست.

ازبین‌بردن پیشینه‌ و تاریخ هر ملتی یعنی نابودی فرهنگ آن ملت و فرهنگ ملتی نابود نمی‌شود مگر اینکه زبان مادری آن مردم فراموش شود. در همین خصوص یک ضرب‌المثل فرانسوی هست که می‌گوید: کسی که زبان مادری‌اش را نمی‌داند و یاد نگرفته باشد، وحشی است. انسانی که زبان مادری‌اش را نداند مثل گیاه خودرو و وحشی است که هیچ‌گونه هدف و غایت درست و دقیقی را دنبال نمی‌کند. زبان پدیده‌ای اجتماعی است و با رشد جامعه به سوی تكامل متحول می‌شود و جزء پدیده‌هایی است كه با انسان می‌ماند و با انسان از بین می‌رود. زبان‌ها گنجینه‎های معنویت و انسانیت هستند و نه تنها بی‌توجهی به زبان ظلم به سخنگویان آن زبان است، بلكه دركل دشمنی با معنویت و فرهنگ بشری است. دشمنی با یك زبان یا سعی در نابودكردن آن چه عمدی و چه از روی اشتباه و ندانم‌کاری، زبان‌كشی محسوب می‌شود و زبان‌كشی یكی از ابزارهاي ملت و قوم كشی یا به عبارتی فرهنگ‌زدایی از مردم به شمار می‌رود و نابودكردن آن در حقیقت تلاش برای ازبین‌بردن نشانه‌های حقیقی خداوندی و عصیان در مقابل اراده‌ خداوند است. زبان بلندترین پرچمی است که بر قله‌ فرهنگ هر ملتی استوار است و نماد هویت هر قوم و تباری محسوب می‌شود. خانم «سیلویا وارنر»، شاعر و داستان‌نویس انگلیسی در این خصوص می‌نویسد: «ملتی که ققنوس خود را آتش می‌زند خود را می‌سوزاند» و این ققنوس چیزی نیست مگر فرهنگ و هویت که بارزترین جلوه آن زبان است، نادیدن هویت یعنی نابودی خود. آنچه کمتر به آن توجه می‌شود زبان مادری است که گاهی اوقات مورد بی‌مهری قرار می‌گیرد. به راستی زبان مادری چیست؟ و با زبان ملی چه تفاوت‌هایی دارد؟ چرا باید به آن توجه کرد؟ در تعاریف به نخستین زبان یا زبان‌هایی گفته می‌شود که کودک سخن‌گفتن به آن را یاد می‌گیرد یا آن را پیش از سن بحرانی می‌آموزد یا می‌توان گفت زبانی که فرد توانایی اندیشیدن و سخن‌گفتن همانند دیگر سخنوران آن زبان را داشته باشد. زبان نخست زبان شخصی است که معمولا از کودکی آن را آموخته و به بهترین وجه ممکن صحبت می‌کند و اغلب معنایی برای همسانی جامعه‌شناسی زبان است. زبان مادری، زبان طبیعی است که شخص از مادرش فرا می­گیرد زبانی که با آن لالایی مادرش را شنیده با آن شیر خورده، با آن گریسته و خوابیده و آرامش گرفته است. تمام فعالیت‌های ذهن انسان از زبان سرچشمه می­گیرد و بر پایه آن قرار دارد. عده‌ای دیگر معتقدند زبان مادری یک اصطلاح است و الزاما به معنی زبانی که مادر انسان با آن سخن می‌گوید نیست. در بعضی از کشورها، اصطلاح زبان مادری بیشتر به زبان قومی یک فرد اشاره می‌کند تا زبان اول او. در برابر زبان نخست، زبان دوم زبانی است که هر فردی متفاوت با زبان نخستش صحبت می‌کند.

بی‌شک برای حفظ، اصالت، پویایی و تقویت زبان مادری، مادران نقش اساسی و اصلی را عهده‌دار هستند. زبان‌شناسان بر این باورند مادرانی که دایره‌ لغات و گرامر و ساختار زبانی محدودی دارند یا مادرانی که با اطفال خود کمتر تکلم و صحبت می‌کنند بر ساختار و شکل­گیری زبان فرزندانشان تأثیر مستقیم دارند. مادران باید بیش از همه افراد از اهمیت زبان مادری باخبر باشند. چون اطفال در مرحله اول، از طریق زبان و نغمه‌های مادری با دنیای خارج ارتباط می‌یابند. ایران کشوری است که در آن قومیت‌ها با زبان‌های متنوع و فرهنگ‌های خاص خودشان وجود دارند و همین تنوع فرهنگی یک ویژگی خاص و پر از ظرفیت‌های مطلوب برای این کشور است. زبان مادری ابزار مناسب‌تری برای انتقال مقوله‌های فرهنگی است. کودکی که از فرهنگ و تاریخش ناآگاه باشد در هر جای جهان باشد، در وطن یا در محل دیگر با اعتمادبه‌نفس زندگی نخواهد کرد. هر کسی با زبان و فرهنگش رشد کرده و احساس سرافرازی می‌کند. آشنایی با زبان مادری انسان را نامیرا می‌كند. عمر زبان‌ها بلندتر از عمر انسان‌هاست. مردم دنیا از هر تیره و قبیله‌ای که باشند و به هر چند زباني كه سخن بگویند، زبان مادری برای آنان در درجه نخست اهمیت قرار دارد. کسانی که نمی‌توانند به زبان مادری صحبت کنند، بنویسند و ابراز عقیده کنند، همیشه در حسرت بهره‌جستن از زبان مادری هستند. وقتی شخص به زبان مادری‌اش سخن می‌گوید ارتباط مستقیمی بین دل، مغز و زبان او برقرار می‌شود. سخن‌گفتن به زبان مادری به شخص جرئت می‌بخشد. مردم به آن مقدار که از بی‌سوادی می‌ترسند، از سخن‌گفتن به زبان دیگر هم می‌ترسند. اگرچه آموختن زبانی دیگر مانند پنجره جدیدی برای نگریستن و معنادادن به زندگی است، ولی در قیاس با زبانی دیگر، زبان مادری خودِ پنجره است. ماندلا می­‌گوید: «اگر با شخصی به زبانی سخن بگویی که بفهمد، آن سخن به ذهن او می‌نشیند. اگر با او به زبان خودش سخن بگویی، آن سخن به دلش می‌نشیند» از این روست که هر کس در هر جایی که هست می­‌کوشد هم‌زبانش را پیدا کند. کسانی که با توسل به سخن حضرت مولانا، ادعا می‌کنند همدلی از هم‌زبانی بهتر است، بیراه و گزافه نمی‌گویند. توانایی صحبت‌کردن به زبانی دیگر مدیون زبان مادری است. کودکی که با ظرافت‌های زبان مادری خود آشنا باشد، با مهارت‌های فراشناختی بالاتری برای یافتن راهی برای آموختن زبان دیگر می‌کوشد. اگر یادگیرنده‌ای در زبان اول توانا باشد برای یادگیری زبان دوم از آموخته‌های زبان اول بهره خواهد جست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.