|

آرمين، خانيکي و جعفري از نسبت انديشه‌هاي طالقاني با امروز گفتند

آرمين: سيره طالقاني مي‌تواند برای نسل امروز الهام‌بخش باشد

شرق: اينجا ساختمان يک شرکت سهامي خاص بوده و حالا دبيرخانه همايش‌ «طالقاني و زمانه ما» است. دور ميز اتاق کوچکي نشسته‌ايم و سعي شده تا همه‌چيز شبيه يک نشست خبري باشد. حتي کاغذهايي که نام رسانه‌ها را با ماژيک آبي روي آن نوشتيم و طوري تا کرديم تا روي ميز استوار باشد. محسن آرمين، هادي خانيکي و محمد‌مهدي جعفري از اعضاي کميته علمي همايش بالاي ميز کوچکي که نيمي از اتاق را پر کرده، کنار يکديگر جا گرفتند. فرزند بزرگ آيت‌الله طالقاني، ابوالحسن علايي‌طالقاني هم در سوي ديگر اتاق روي کاناپه دو نفره نشسته بود. دور ميز از چند رسانه پر شده و ظرفيت اتاق تکميل است؛ با اينکه هاشم آقاجري، استاد دانشگاه و مقصود فراستخواه، جامعه‌شناس که نامشان در دعوت‌نامه نشست بود هم حضور ندارند. اينجا قرار است از دلايل و نحوه برگزاري همايش «طالقاني و زمانه ما» صحبت شود. اينکه طالقاني بعد از چهار دهه چه نسبتي با جامعه، نسل جوان و حاکميت برقرار مي‌کند؟ آيا انديشه‌هاي طالقاني هنوز قابل بازخواني هستند؟ پاسخ خانيکي استاد دانشگاه، آرمين، فعال سياسي اصلاح‌طلب و جعفري، استاد دانشگاه و از شاگردان آيت‌الله طالقاني به اين سؤال مثبت است.
آرمين: انديشه‌هاي طالقاني براي نسل امروز الهام‌بخش است
محسن آرمين، نماينده سابق مجلس و از اعضاي سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي عضو کميته علمي «همايش طالقاني و زمانه ما» است. سؤال از آرمين در نشست هم با کليدواژه‌هاي عنوان همايش آغاز مي‌شود. آرمين در پاسخ به سؤال «شرق» درباره اينکه انديشه‌هاي طالقاني چطور با جامعه کنوني و به‌ويژه فضاي دانشگاهي و علمي نسبتي پويا برقرار مي‌کند، مي‌گويد: «فکر مي‌کنم انديشه‌هاي مرحوم طالقاني و امثال ايشان مثل مرحوم شريعتي و مطهري همچنان مي‌تواند براي اين نسل راه‌گشا باشد. البته وظيفه بازخواني و نوخواني از افکار و انديشه‌هاي بزرگان پيش از نسل دانشجو و جوان بر عهده متفکران و اصحاب فکر جامعه است. آنها بايد اين انديشه‌ها را با شرايط و نيازها‌ي جديد به‌روز کنند. طبيعتا انسان‌ها هرچند شأن بزرگي داشته باشند، فرزندان زمان خود هستند. اما همواره در انديشه‌هاي متفکران عناصر و گوهره‌اي وجود دارد که مي‌تواند فراتر از زمان خود و نسل آنها قابل بازخواني، بازنگري و ارائه باشد. بنابراين معتقدم که امثال مرحوم طالقاني براي امروز ما حرف و پيام دارند و عنوان همايش يعني طالقاني و زمانه ما با همين هدف انتخاب شده است». آرمين در ادامه درباره اين گوهره طالقاني و انديشه‌هاي او چيست و نسل امروز چطور مي‌تواند نسبتش با افکار طالقاني را تعريف کند، ادامه مي‌دهد: «در اين زمينه بسيار مي‌توان صحبت کرد. امروز جامعه ما و به‌ويژه نسل جوان گرفتار وضعيت واکنشي شده است. به اين معنا که بيشتر مواضع فکري و اعتقادي جامعه جنبه کاملا انفعالي و واکنشي دارد. اين وضعيت علل سياسي و غيرسياسي دارد که اکنون مجال بحث درباره آن نيست اما جامعه دچار افراط‌ و تفريط‌ شده است. امروز به عناصري که در انديشه‌هاي طالقاني وجود دارد، از جمله روحيه جمع‌گرايي، تحمل مخالف و رواداري ديني و سياسي چه در سطح جامعه و چه در سطح حاکميت احتياج داريم. اينها همان نيازهاي مغفول ما هستند که متأسفانه باعث بسياري از مشکلات و معضلات در جامعه ما شده است. فکر مي‌کنم از اين جهت عملکرد، سيره و رفتار مرحوم طالقاني و امثال ايشان مي‌تواند براي جامعه، نسل جوان، جريان‌هاي سياسي و به‌ويژه براي حاکميت کاملا الهام‌بخش باشد». آرمين در پاسخ به سؤال ديگري درباره ارتباط انديشه‌هاي طالقاني با اصلاح‌طلبي امروز مي‌گويد: «برخي از خصوصيات، اخلاق، منش و انديشه‌هاي مرحوم طالقاني حاوي درس‌ها و نمادهايي است که راه‌‌گشا هستند و جامعه ما امروز هم به آن احتياج دارد. اما متأسفانه اين تجارب به نسل‌ها بعدي منتقل نشده است. به همين دليل بسياري از مسائل و معضلات امروز ما شبيه گذشته است. گويي تاريخ ما دائم در حال تکرار است. مهم‌ترين پرسش‌هايي که جامعه در مشروطه با آن مواجه بود، امروز هم با همان عبارات مطرح است». آرمين در بخش ديگري از صحبت‌هايش چنين ادامه مي‌دهد: «اخلاق فردي، اخلاق اجتماعي، منش فکري و نگاه جمع‌گرا که سعي مي‌کند در عين پذيرش کثرت، تفاوت و اختلاف‌ها نوعي نگاه وحدت‌گرايانه به جامعه داشته باشد و جامعه را حول اصلي‌ترين مسائل و مهم‌ترين مصالحش متحد کند، منشي است که امروز هم به آن نياز داريم. حتي مي‌توان گفت بيش از گذشته به اين تعاليم و آموزه‌ها نياز داريم. به‌دليل حوزه تخصصي‌ام فکر مي‌کنم طراوت و بالندگي مرحوم طالقاني تحت تأثير الهاماتي است که از قرآن مي‌گرفت و به‌همين‌دليل انديشه‌اي نسبتا
جامع داشت».
خانيکي: او در عين انقلابي‌بودن اهل مدارا و رواداري بود
هادي خانيکي، استاد ارتباطات دانشگاه علامه طبابايي هم در اين نشست از نسبت طالقاني با جامعه امروز مي‌گويد. خانیکي ابتدا توضيح مي‌دهد که اين همايش به مناسبت چهلمين سال رحلت آيت‌الله سيدمحمود طالقاني برگزار مي‌شود که به‌دليل تقارن با عاشورا و تاسوعا مراسم هم‌زمان با سالگرد آزادي او از زندان برگزار خواهد شد. ويژگي‌ای که خانيکي مانند آرمين آن را درباره طالقاني برجسته مي‌کند اهل گفت‌وگو و تسامح بودن اوست. خانيکي مي‌گويد «شايد انقلابي‌بودن و تسامح و تساهل پارادوکس به نظر بیايد؛ اما او در عين انقلابي‌بودن اهل مدارا و رواداري بود». او مي‌گويد:‌ «افکار طالقاني براي نسل جديد مورد نياز است، چون هر ملتي نيازمند حافظه تاريخي است و هيچ ملتي بدون انباشت تجربه و حافظه تاريخي نمي‌تواند خود را پيدا کند. بخشي از داشته‌هاي هر ملتي سرمايه‌هاي نمادين آنهاست، چون منجر به همبستگي ملي و بالابردن فهم و ادراک بيشتري مي‌شود. اين کار توسط پيشگاماني انجام شده که آيت‌الله طالقاني يکي از آنهاست. خانيکي تأكيد مي‌کند که مرحوم امام (ره) نقش پدري براي مرحوم طالقاني در اجتماع قائل بودند، زيرا او در ايجاد هم‌گرايي نقش کم‌نظیری داشت. او با بيان اينکه اکثر انقلابيون نسبت به افکار و انديشه‌هاي آيت‌الله طالقاني نظر مثبتي داشتند، ادامه مي‌دهد: «دليل اين نظر مثبت، وسعت ديدگاه او در همه اقوام، گروه‌هاي سياسي و عقايد و دسته‌بندي‌هاي موجود در ايران بود. آيت‌الله طالقاني به گفت‌وگو مصداق عيني داد. سن‌و‌سال آيت‌الله طالقاني را از ارتباط با همه اقشار از زنان، کودکان، جوانان و همه طبقات باز نمي‌داشت و کساني که در حصار خود محبوس مانده بودند، با دريچه‌اي که آيت‌الله طالقاني باز کرده بود، با هم و با انقلاب ارتباط گرفتند». خانيکي در ادامه خاطره‌اي از طالقاني نقل مي‌کند: «او در روزهاي اول انقلاب اين‌قدر وجاهت و اعتبار داشت که پزشکان و کارکنان اميراعلم اسم آن بيمارستان را به نام آيت‌الله طالقاني تغيير دادند، ولي بعد از چند ساعت پيام داد که اسم من را برداريد. اين ويژگي کسي است که به نهادهاي جامعه اعتبار ببخشد و اين خيلي مهم است.
دفاعي که از حقوق زنان و اقوام و همه طبقات اجتماعي مي‌کرد، تفاوت آيت‌الله طالقاني را نسبت به هم‌نسلان او نشان مي‌دهد».
جعفري: انديشه طالقاني همان الهيات توحيدي رهايي‌بخش است
محمدمهدي جعفري در مجلس اول نماينده دشتستان بوده است. او از شاگردان آيت‌الله طالقاني بوده و عضو نهضت آزادي ايران است که امروز به‌عنوان عضو کميته علمي همايش در نشست حضور دارد. او مي‌گويد محفوظ‌داشتن انديشه خدامحور طالقاني از مصادره‌به‌مطلوب سازمان‌ها و افراد خاص، از اهداف همايش «طالقاني و زمانه ما» است. جعفري تأكيد مي‌کند که انديشه طالقاني همان الهيات توحيدي رهايي‌بخش است و در اين چهار دهه در معرفي انديشه طالقاني قصور صورت گرفته است.
جعفري تأكيد مي‌کند که همايش تحت تأثير هيچ‌گونه دسته‌بندي سياسي و گرايش‌های ايدئولوژيک نخواهد بود. او توضيح مي‌دهد که همايش گرايش ايدئولوژيک و سياسي نخواهد داشت و از ديگر اقدامات هيئت اجرائي در حين برگزاري همايش، ويژه‌نامه‌اي درباره آن مرحوم، برگزاري نمايشگاه عکس و اسناد کمتر منتشرشده براي ارائه چهره‌اي روشن‌تر از طالقاني براي نسل جديد خواهد بود.

شرق: اينجا ساختمان يک شرکت سهامي خاص بوده و حالا دبيرخانه همايش‌ «طالقاني و زمانه ما» است. دور ميز اتاق کوچکي نشسته‌ايم و سعي شده تا همه‌چيز شبيه يک نشست خبري باشد. حتي کاغذهايي که نام رسانه‌ها را با ماژيک آبي روي آن نوشتيم و طوري تا کرديم تا روي ميز استوار باشد. محسن آرمين، هادي خانيکي و محمد‌مهدي جعفري از اعضاي کميته علمي همايش بالاي ميز کوچکي که نيمي از اتاق را پر کرده، کنار يکديگر جا گرفتند. فرزند بزرگ آيت‌الله طالقاني، ابوالحسن علايي‌طالقاني هم در سوي ديگر اتاق روي کاناپه دو نفره نشسته بود. دور ميز از چند رسانه پر شده و ظرفيت اتاق تکميل است؛ با اينکه هاشم آقاجري، استاد دانشگاه و مقصود فراستخواه، جامعه‌شناس که نامشان در دعوت‌نامه نشست بود هم حضور ندارند. اينجا قرار است از دلايل و نحوه برگزاري همايش «طالقاني و زمانه ما» صحبت شود. اينکه طالقاني بعد از چهار دهه چه نسبتي با جامعه، نسل جوان و حاکميت برقرار مي‌کند؟ آيا انديشه‌هاي طالقاني هنوز قابل بازخواني هستند؟ پاسخ خانيکي استاد دانشگاه، آرمين، فعال سياسي اصلاح‌طلب و جعفري، استاد دانشگاه و از شاگردان آيت‌الله طالقاني به اين سؤال مثبت است.
آرمين: انديشه‌هاي طالقاني براي نسل امروز الهام‌بخش است
محسن آرمين، نماينده سابق مجلس و از اعضاي سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي عضو کميته علمي «همايش طالقاني و زمانه ما» است. سؤال از آرمين در نشست هم با کليدواژه‌هاي عنوان همايش آغاز مي‌شود. آرمين در پاسخ به سؤال «شرق» درباره اينکه انديشه‌هاي طالقاني چطور با جامعه کنوني و به‌ويژه فضاي دانشگاهي و علمي نسبتي پويا برقرار مي‌کند، مي‌گويد: «فکر مي‌کنم انديشه‌هاي مرحوم طالقاني و امثال ايشان مثل مرحوم شريعتي و مطهري همچنان مي‌تواند براي اين نسل راه‌گشا باشد. البته وظيفه بازخواني و نوخواني از افکار و انديشه‌هاي بزرگان پيش از نسل دانشجو و جوان بر عهده متفکران و اصحاب فکر جامعه است. آنها بايد اين انديشه‌ها را با شرايط و نيازها‌ي جديد به‌روز کنند. طبيعتا انسان‌ها هرچند شأن بزرگي داشته باشند، فرزندان زمان خود هستند. اما همواره در انديشه‌هاي متفکران عناصر و گوهره‌اي وجود دارد که مي‌تواند فراتر از زمان خود و نسل آنها قابل بازخواني، بازنگري و ارائه باشد. بنابراين معتقدم که امثال مرحوم طالقاني براي امروز ما حرف و پيام دارند و عنوان همايش يعني طالقاني و زمانه ما با همين هدف انتخاب شده است». آرمين در ادامه درباره اين گوهره طالقاني و انديشه‌هاي او چيست و نسل امروز چطور مي‌تواند نسبتش با افکار طالقاني را تعريف کند، ادامه مي‌دهد: «در اين زمينه بسيار مي‌توان صحبت کرد. امروز جامعه ما و به‌ويژه نسل جوان گرفتار وضعيت واکنشي شده است. به اين معنا که بيشتر مواضع فکري و اعتقادي جامعه جنبه کاملا انفعالي و واکنشي دارد. اين وضعيت علل سياسي و غيرسياسي دارد که اکنون مجال بحث درباره آن نيست اما جامعه دچار افراط‌ و تفريط‌ شده است. امروز به عناصري که در انديشه‌هاي طالقاني وجود دارد، از جمله روحيه جمع‌گرايي، تحمل مخالف و رواداري ديني و سياسي چه در سطح جامعه و چه در سطح حاکميت احتياج داريم. اينها همان نيازهاي مغفول ما هستند که متأسفانه باعث بسياري از مشکلات و معضلات در جامعه ما شده است. فکر مي‌کنم از اين جهت عملکرد، سيره و رفتار مرحوم طالقاني و امثال ايشان مي‌تواند براي جامعه، نسل جوان، جريان‌هاي سياسي و به‌ويژه براي حاکميت کاملا الهام‌بخش باشد». آرمين در پاسخ به سؤال ديگري درباره ارتباط انديشه‌هاي طالقاني با اصلاح‌طلبي امروز مي‌گويد: «برخي از خصوصيات، اخلاق، منش و انديشه‌هاي مرحوم طالقاني حاوي درس‌ها و نمادهايي است که راه‌‌گشا هستند و جامعه ما امروز هم به آن احتياج دارد. اما متأسفانه اين تجارب به نسل‌ها بعدي منتقل نشده است. به همين دليل بسياري از مسائل و معضلات امروز ما شبيه گذشته است. گويي تاريخ ما دائم در حال تکرار است. مهم‌ترين پرسش‌هايي که جامعه در مشروطه با آن مواجه بود، امروز هم با همان عبارات مطرح است». آرمين در بخش ديگري از صحبت‌هايش چنين ادامه مي‌دهد: «اخلاق فردي، اخلاق اجتماعي، منش فکري و نگاه جمع‌گرا که سعي مي‌کند در عين پذيرش کثرت، تفاوت و اختلاف‌ها نوعي نگاه وحدت‌گرايانه به جامعه داشته باشد و جامعه را حول اصلي‌ترين مسائل و مهم‌ترين مصالحش متحد کند، منشي است که امروز هم به آن نياز داريم. حتي مي‌توان گفت بيش از گذشته به اين تعاليم و آموزه‌ها نياز داريم. به‌دليل حوزه تخصصي‌ام فکر مي‌کنم طراوت و بالندگي مرحوم طالقاني تحت تأثير الهاماتي است که از قرآن مي‌گرفت و به‌همين‌دليل انديشه‌اي نسبتا
جامع داشت».
خانيکي: او در عين انقلابي‌بودن اهل مدارا و رواداري بود
هادي خانيکي، استاد ارتباطات دانشگاه علامه طبابايي هم در اين نشست از نسبت طالقاني با جامعه امروز مي‌گويد. خانیکي ابتدا توضيح مي‌دهد که اين همايش به مناسبت چهلمين سال رحلت آيت‌الله سيدمحمود طالقاني برگزار مي‌شود که به‌دليل تقارن با عاشورا و تاسوعا مراسم هم‌زمان با سالگرد آزادي او از زندان برگزار خواهد شد. ويژگي‌ای که خانيکي مانند آرمين آن را درباره طالقاني برجسته مي‌کند اهل گفت‌وگو و تسامح بودن اوست. خانيکي مي‌گويد «شايد انقلابي‌بودن و تسامح و تساهل پارادوکس به نظر بیايد؛ اما او در عين انقلابي‌بودن اهل مدارا و رواداري بود». او مي‌گويد:‌ «افکار طالقاني براي نسل جديد مورد نياز است، چون هر ملتي نيازمند حافظه تاريخي است و هيچ ملتي بدون انباشت تجربه و حافظه تاريخي نمي‌تواند خود را پيدا کند. بخشي از داشته‌هاي هر ملتي سرمايه‌هاي نمادين آنهاست، چون منجر به همبستگي ملي و بالابردن فهم و ادراک بيشتري مي‌شود. اين کار توسط پيشگاماني انجام شده که آيت‌الله طالقاني يکي از آنهاست. خانيکي تأكيد مي‌کند که مرحوم امام (ره) نقش پدري براي مرحوم طالقاني در اجتماع قائل بودند، زيرا او در ايجاد هم‌گرايي نقش کم‌نظیری داشت. او با بيان اينکه اکثر انقلابيون نسبت به افکار و انديشه‌هاي آيت‌الله طالقاني نظر مثبتي داشتند، ادامه مي‌دهد: «دليل اين نظر مثبت، وسعت ديدگاه او در همه اقوام، گروه‌هاي سياسي و عقايد و دسته‌بندي‌هاي موجود در ايران بود. آيت‌الله طالقاني به گفت‌وگو مصداق عيني داد. سن‌و‌سال آيت‌الله طالقاني را از ارتباط با همه اقشار از زنان، کودکان، جوانان و همه طبقات باز نمي‌داشت و کساني که در حصار خود محبوس مانده بودند، با دريچه‌اي که آيت‌الله طالقاني باز کرده بود، با هم و با انقلاب ارتباط گرفتند». خانيکي در ادامه خاطره‌اي از طالقاني نقل مي‌کند: «او در روزهاي اول انقلاب اين‌قدر وجاهت و اعتبار داشت که پزشکان و کارکنان اميراعلم اسم آن بيمارستان را به نام آيت‌الله طالقاني تغيير دادند، ولي بعد از چند ساعت پيام داد که اسم من را برداريد. اين ويژگي کسي است که به نهادهاي جامعه اعتبار ببخشد و اين خيلي مهم است.
دفاعي که از حقوق زنان و اقوام و همه طبقات اجتماعي مي‌کرد، تفاوت آيت‌الله طالقاني را نسبت به هم‌نسلان او نشان مي‌دهد».
جعفري: انديشه طالقاني همان الهيات توحيدي رهايي‌بخش است
محمدمهدي جعفري در مجلس اول نماينده دشتستان بوده است. او از شاگردان آيت‌الله طالقاني بوده و عضو نهضت آزادي ايران است که امروز به‌عنوان عضو کميته علمي همايش در نشست حضور دارد. او مي‌گويد محفوظ‌داشتن انديشه خدامحور طالقاني از مصادره‌به‌مطلوب سازمان‌ها و افراد خاص، از اهداف همايش «طالقاني و زمانه ما» است. جعفري تأكيد مي‌کند که انديشه طالقاني همان الهيات توحيدي رهايي‌بخش است و در اين چهار دهه در معرفي انديشه طالقاني قصور صورت گرفته است.
جعفري تأكيد مي‌کند که همايش تحت تأثير هيچ‌گونه دسته‌بندي سياسي و گرايش‌های ايدئولوژيک نخواهد بود. او توضيح مي‌دهد که همايش گرايش ايدئولوژيک و سياسي نخواهد داشت و از ديگر اقدامات هيئت اجرائي در حين برگزاري همايش، ويژه‌نامه‌اي درباره آن مرحوم، برگزاري نمايشگاه عکس و اسناد کمتر منتشرشده براي ارائه چهره‌اي روشن‌تر از طالقاني براي نسل جديد خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.