به کجا ميرود اين جعبه جادوي لجوج؟!
قادر باستاني- پژوهشگر
چند وقتي است، زمزمه تغيير در سکاندار رسانه ملي شنيده ميشود که اکنون به همهمه تبديل شده و باز فروکش کرده است. از وقتي رئيس شبکه سه تلويزيون عوض شد، مدام اخباري از عوارض مديريت جناحي ميشنويم. کنارگذاشتن عادل فردوسيپور، برنامهساز موفق و مردمي سيما، ساخت و پخش سريالهايي که بر دلسوزان نظام، انگ خيانت ميزند، برگزاري ميزگردهاي بهظاهر تخصصي و با سناريوسازيهاي ناشيانه و تلاش برای جريانسازيهاي خبري با منافع جناحي و در نهايت، عملکرد غيرحرفهاي و ناصواب، داد اغلب صاحبنظران و دلواپسان کشور را درآورده است. كشور از سال 95هر روز وضع اقتصاد و معيشت و فرهنگ، با مشکل روزافزون مواجه بوده و مخصوصا اقشار ضعيف جامعه را که پشتيبانهاي اصلي نظام سياسي هستند، در فشار و تنگدستي گذاشته است. زخم تحريمهاي ظالمانه آمريکا، التيام نيافته و در اين حال، پخش برخي برنامههاي سخيف در رسانه ملي، نمک بر اين زخم ميپاشد. حرف مصلحان و دلسوزان به جايي نميرسد و جاي خالي سياستپيشگاني مثل هاشمي که ميانداري کنند، بهخوبي ديده و احساس ميشود. در چنين شرايطي، رسانه ملي ميتوانست التيامبخش باشد و نقش درستي در حفظ مردم ايفا کند و افکار عمومي را در سمت و سوي حمايت از نظام حفظ کند، اما دقيقا عکس آن عمل ميکند و هر روز دريغ از روز قبل، با لجاجت بر طبل اختلاف ميکوبد. حال که چنين فضايي بعد از تغيير در رئيس شبکه سه ايجاد شده، شايعه نصب شخصي همخط و همرأي او در پست رياست سازمان صداوسيما، بر نگرانيها افزوده و از اميد به اصلاح وضع کاسته است. شوربختانه دستاندرکاران امر چنين ميپندارند که هرچه مخالفت و ضديت با عملکرد شخصي بيشتر باشد، نشان اثرگذاري مطلوب است و بايد از آن حمايت شود. آنها نميدانند که خُسران اصلي نصيب خودشان خواهد شد؛ چنانکه تاکنون شده است. اگر نيک بنگرند، بهراحتي درمييابند که دستکم دو دهه رسانه ملي دستشان بوده و هرچه خواستهاند از آن استفاده کردهاند. اثرگذاري معکوس در غالب انتخابات داشته و قاطبه ملت را در موضع مخالف ديدگاههاي جناحيشان کشاندهاند. صداوسيما بگويد، اين همه هزينه و سريالسازي و سناريونويسي، چه تأثيري در روند و روال پوشش حجاب زنان و دختران داشته است؟ نتايج انتخابات مجلس و دولت و شورا در اين سنوات، چه نسبتي با تبليغات سياسي پرحجم صداوسيما داشته است؟ بر سر محبوبيت کساني که بهنحوي منتسب به اثرگذاري بر صداوسيما هستند، سر افکار عمومي چرا آمده است؟ واقعا چه خير و منفعت سياسياي، نصيب محافل خاص در رسانه ملي شده است؟ لابد فکر ميکنند، همان تأثيري که بر اقليت حامي خود در جامعه ميگذارند، براي توجيه اين نوع عملکرد کافي است، اما صداهاي ناسازگاري که از همين گروه همسوي اقليت شنيده ميشود، خلاف امر را نشان ميدهد. نقدهاي بيپروايي که اخيرا از عملکرد يكي از موثرترين صداوسيماییها در ارتباط با عملکرد اين رسانه در رسانهها بروز و ظهور يافت، مؤيد آن است که اقناع حتي طرفداران نيز حاصل نشده، اما موضوع مهم اين است که در کشورهاي مشابه ما رسانه ملي در بزنگاههاي تاريخي و ناآراميها و حرکتهاي اجتماعي، نقش بسيار بااهميتي دارد. ايجاد آرامش يا گسترش هرجومرج، هر دو ميتواند در چنين شرايطي رخ دهد و خط سير فعلي صداوسيما، به نحوي است که مزيتهاي اثرگذار بر افکار عمومي در آن بهطور مستمر رو به افول گذاشته است. اثربخشي يک رسانه بر مردم، از اعتماد افکار عمومي نشئت ميگيرد و اما اين اعتبار رسانه و اعتماد مخاطب، روزبهروز تضعيف شد. نظارتی مستقل و حرفهاي بر عملکرد صداوسيما وجود ندارد. شوراي نظارت، عملا دست بسته است و تصميماتش ضمانت اجرائي ندارد. مرکز تحقيقات که بايد واقعيتها را گزارش دهد، تحت نظر خود صداوسيما فعاليت ميکند و توان اثربخشي با رعايت اصول حرفهاي پژوهش را ندارد. گاه موفقيت برخي برنامههاي عاميانه پُرطرفدار مثل «عصر جديد» را نشان اعتماد مخاطب میدانند، درحاليکه اصلا چنين نيست و غالب مخاطب گزينشگر امروز، در عين استفاده از چنين برنامههاي مفرحي، ديد سياسي خود را از بخشهاي خبري رسانه بيگانه ميگيرند و اخبار يکسويه و غيرحرفهاي صداوسيما، تأثيري بر مشيء کلي افکار عمومي ندارد. رياست فعلي سازمان صداوسيما، بيشتر از آنکه فردي سياسي باشد، مدير اجرائي است. او سالها مديريت فروشگاههاي زنجيرهاي رفاه را عهدهدار بوده و اکنون رسانه ملي را صرفا اداره ميکند؛ اما آنها که خط مشيء و نحوه فعاليت سياسي صداوسيما را تعيين ميکنند، در مرتبهاي فراتر هستند که افشاگريهاي اخير رئيس سابق سازمان و انتقادات برخي از اصولگرايان، بخش کوچکي از موقعيت و قدرت آن اشخاص را هويدا کرده است. شايد علت اينکه سازمان صداوسيما، واکنشي به انتقادات نشان نميدهد و هيچ وقعي به منتقدان نمينهد، آن باشد که افرادي که در اين سازمان رسما مسئوليت دارند، اختياري در تعيين و اجراي سياستهاي مورد انتقاد ندارند و خود را پاسخگو نميدانند. مخلص کلام، دستاندرکاران امر که شکي در دلسوزيشان نيست، راه پُراشتباه فعلي را رها کنند و اداره رسانه ملي را به متخصصان امر و افراد حرفهاي اهل رسانه بسپارند. اگر روال موجود ادامه يابد و حتي فضاي مديريتي تندتر شود و کاري که در شبکه سه شد، در کل سازمان به وقوع بپيوندد، تبعات ناگزير آن دامنگير کل کشور خواهد شد.
چند وقتي است، زمزمه تغيير در سکاندار رسانه ملي شنيده ميشود که اکنون به همهمه تبديل شده و باز فروکش کرده است. از وقتي رئيس شبکه سه تلويزيون عوض شد، مدام اخباري از عوارض مديريت جناحي ميشنويم. کنارگذاشتن عادل فردوسيپور، برنامهساز موفق و مردمي سيما، ساخت و پخش سريالهايي که بر دلسوزان نظام، انگ خيانت ميزند، برگزاري ميزگردهاي بهظاهر تخصصي و با سناريوسازيهاي ناشيانه و تلاش برای جريانسازيهاي خبري با منافع جناحي و در نهايت، عملکرد غيرحرفهاي و ناصواب، داد اغلب صاحبنظران و دلواپسان کشور را درآورده است. كشور از سال 95هر روز وضع اقتصاد و معيشت و فرهنگ، با مشکل روزافزون مواجه بوده و مخصوصا اقشار ضعيف جامعه را که پشتيبانهاي اصلي نظام سياسي هستند، در فشار و تنگدستي گذاشته است. زخم تحريمهاي ظالمانه آمريکا، التيام نيافته و در اين حال، پخش برخي برنامههاي سخيف در رسانه ملي، نمک بر اين زخم ميپاشد. حرف مصلحان و دلسوزان به جايي نميرسد و جاي خالي سياستپيشگاني مثل هاشمي که ميانداري کنند، بهخوبي ديده و احساس ميشود. در چنين شرايطي، رسانه ملي ميتوانست التيامبخش باشد و نقش درستي در حفظ مردم ايفا کند و افکار عمومي را در سمت و سوي حمايت از نظام حفظ کند، اما دقيقا عکس آن عمل ميکند و هر روز دريغ از روز قبل، با لجاجت بر طبل اختلاف ميکوبد. حال که چنين فضايي بعد از تغيير در رئيس شبکه سه ايجاد شده، شايعه نصب شخصي همخط و همرأي او در پست رياست سازمان صداوسيما، بر نگرانيها افزوده و از اميد به اصلاح وضع کاسته است. شوربختانه دستاندرکاران امر چنين ميپندارند که هرچه مخالفت و ضديت با عملکرد شخصي بيشتر باشد، نشان اثرگذاري مطلوب است و بايد از آن حمايت شود. آنها نميدانند که خُسران اصلي نصيب خودشان خواهد شد؛ چنانکه تاکنون شده است. اگر نيک بنگرند، بهراحتي درمييابند که دستکم دو دهه رسانه ملي دستشان بوده و هرچه خواستهاند از آن استفاده کردهاند. اثرگذاري معکوس در غالب انتخابات داشته و قاطبه ملت را در موضع مخالف ديدگاههاي جناحيشان کشاندهاند. صداوسيما بگويد، اين همه هزينه و سريالسازي و سناريونويسي، چه تأثيري در روند و روال پوشش حجاب زنان و دختران داشته است؟ نتايج انتخابات مجلس و دولت و شورا در اين سنوات، چه نسبتي با تبليغات سياسي پرحجم صداوسيما داشته است؟ بر سر محبوبيت کساني که بهنحوي منتسب به اثرگذاري بر صداوسيما هستند، سر افکار عمومي چرا آمده است؟ واقعا چه خير و منفعت سياسياي، نصيب محافل خاص در رسانه ملي شده است؟ لابد فکر ميکنند، همان تأثيري که بر اقليت حامي خود در جامعه ميگذارند، براي توجيه اين نوع عملکرد کافي است، اما صداهاي ناسازگاري که از همين گروه همسوي اقليت شنيده ميشود، خلاف امر را نشان ميدهد. نقدهاي بيپروايي که اخيرا از عملکرد يكي از موثرترين صداوسيماییها در ارتباط با عملکرد اين رسانه در رسانهها بروز و ظهور يافت، مؤيد آن است که اقناع حتي طرفداران نيز حاصل نشده، اما موضوع مهم اين است که در کشورهاي مشابه ما رسانه ملي در بزنگاههاي تاريخي و ناآراميها و حرکتهاي اجتماعي، نقش بسيار بااهميتي دارد. ايجاد آرامش يا گسترش هرجومرج، هر دو ميتواند در چنين شرايطي رخ دهد و خط سير فعلي صداوسيما، به نحوي است که مزيتهاي اثرگذار بر افکار عمومي در آن بهطور مستمر رو به افول گذاشته است. اثربخشي يک رسانه بر مردم، از اعتماد افکار عمومي نشئت ميگيرد و اما اين اعتبار رسانه و اعتماد مخاطب، روزبهروز تضعيف شد. نظارتی مستقل و حرفهاي بر عملکرد صداوسيما وجود ندارد. شوراي نظارت، عملا دست بسته است و تصميماتش ضمانت اجرائي ندارد. مرکز تحقيقات که بايد واقعيتها را گزارش دهد، تحت نظر خود صداوسيما فعاليت ميکند و توان اثربخشي با رعايت اصول حرفهاي پژوهش را ندارد. گاه موفقيت برخي برنامههاي عاميانه پُرطرفدار مثل «عصر جديد» را نشان اعتماد مخاطب میدانند، درحاليکه اصلا چنين نيست و غالب مخاطب گزينشگر امروز، در عين استفاده از چنين برنامههاي مفرحي، ديد سياسي خود را از بخشهاي خبري رسانه بيگانه ميگيرند و اخبار يکسويه و غيرحرفهاي صداوسيما، تأثيري بر مشيء کلي افکار عمومي ندارد. رياست فعلي سازمان صداوسيما، بيشتر از آنکه فردي سياسي باشد، مدير اجرائي است. او سالها مديريت فروشگاههاي زنجيرهاي رفاه را عهدهدار بوده و اکنون رسانه ملي را صرفا اداره ميکند؛ اما آنها که خط مشيء و نحوه فعاليت سياسي صداوسيما را تعيين ميکنند، در مرتبهاي فراتر هستند که افشاگريهاي اخير رئيس سابق سازمان و انتقادات برخي از اصولگرايان، بخش کوچکي از موقعيت و قدرت آن اشخاص را هويدا کرده است. شايد علت اينکه سازمان صداوسيما، واکنشي به انتقادات نشان نميدهد و هيچ وقعي به منتقدان نمينهد، آن باشد که افرادي که در اين سازمان رسما مسئوليت دارند، اختياري در تعيين و اجراي سياستهاي مورد انتقاد ندارند و خود را پاسخگو نميدانند. مخلص کلام، دستاندرکاران امر که شکي در دلسوزيشان نيست، راه پُراشتباه فعلي را رها کنند و اداره رسانه ملي را به متخصصان امر و افراد حرفهاي اهل رسانه بسپارند. اگر روال موجود ادامه يابد و حتي فضاي مديريتي تندتر شود و کاري که در شبکه سه شد، در کل سازمان به وقوع بپيوندد، تبعات ناگزير آن دامنگير کل کشور خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.