|

تأکید بر پایبندی به قرارداد آدانا

مسئله کُردی ظریف را به مجلس کشاند

شرق: دیروز مجلس، شاهد توضیحات وزیر امور خارجه در پاسخ به سؤالات نمایندگان مجلس بود و یکی از این سؤالات، سؤال نماینده مهاباد درباره تصمیمات و اقدامات ایران درباره کُردهای سوریه و برخورد ترکیه با آنها بود. به گزارش خبرگزاری خانه ملت، جلال محمودزاده در نشست علنی دیروز، یکشنبه مجلس شورای اسلامی در تشریح سؤال خود از وزیر امور خارجه مبنی‌بر اینکه چرا جلوی سدسازی غیرقانونی توسط دولت ترکیه، از جمله سد ایلیسو و سایر سدها را نمی‌گیرید، همچنین اینکه وزارت امور خارجه در قبال حمله رژیم نئوعثمانی ترکیه به مردم بی‌دفاع عفرین سوریه چرا هیچ عکس‌العملی از خود نشان نمی‌دهد، گفت: «دولت ترکیه در ۲۰ ژانویه ۲۰۱۸ با نقض تمامی تعهدات تحت عنوان عملیات شاخه زیتون در اقدامی غیرقانونی با بهره‌گیری از امکانات ناتو و نیروهای زمینی تکفیری‌ها به مردم بی‌دفاع خاک سوریه حمله کرد و هزاران کودک و زن بی‌دفاع عفرین را به خاک‌وخون کشید و هزاران نفر از مردم آن دیار را آواره و بخش زیادی از خاک سوریه را اشغال کرد».
محمودزاده از عدم عکس‌العمل قانونی نسبت به این حمله انتقاد کرد و گفت: «سکوت وزارت امور خارجه در مقابل این جنایت و تجاوز غیرقانونی ترکیه باعث شد به همراه نمایندگان کُرد مجلس نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل ارائه کنیم. وزیر امور خارجه به درستی می‌داند درحالی‌که حمله نیروهای ترکیه و تکفیری به نیروهای کرد سوریه ۵۸ روز به طول انجامید و زن و کودک و مردم غیرنظامی کشته شدند، درحال‌حاضر نیروهای تکفیری در عفرین و خاک سوریه مشغول پاک‌سازی نژادی، تغییر دموکراسی و بیرون‌راندن کردها و تخریب هویت فرهنگی آثار باستان با آدم‌ربایی هستند».
ظریف: حقوق کردهای سوریه باید حفظ شود
ظریف در پاسخ به سؤال محمودزاده با بیان اینکه موضع جمهوری اسلامی ایران در قبال کُردهای سوریه مشخص است، گفت: «ما اعلام کردیم تنها راه حفظ امنیت در ترکیه، حضور نظامی دولت مرکزی در مناطق مرزی است که بر اساس قرارداد آدانا چنین کاری ممکن است. از طریق اقدام علیه تمامیت ارضی و حاکمیت سوریه نمی‌شود امنیت ایجاد کرد. ما این سیاست جمهوری اسلامی را در ملاقات با دوستان ترک بارها مطرح کردیم و رئیس‌جمهور هم در جلسات آستانه به صراحت آن را مطرح کرده است. ایشان در جلسه اخیر سران در استانبول هم به این موضوع اشاره کرده است». به گزارش ایسنا، وی ادامه داد: «جمهوری اسلامی معتقد است امنیت منطقه با رعایت دو اصل امکان‌پذیر است؛ احترام به تمامیت ارضی و امنیت همه کشورهای منطقه و رعایت حقوق همه ساکنان کشورهای منطقه از‌جمله برادران و خواهران کُرد». وی ادامه داد: «ما این آمادگی را اعلام کردیم تا همکاری‌هایی انجام دهیم تا دولت ترکیه و سوریه بتوانند بر اساس مقررات بین‌المللی با حضور نیروهای سوری و با حفظ احترام ساکنان منطقه مشکلاتشان را حل کنند. ضمن اینکه تروریسم جایی در منطقه ما ندارد و کسی نباید اجازه دهد تروریست‌ها از خاکش برای حمله به بقیه استفاده کنند». وزیر امور خارجه اضافه کرد: «ما تلاش کردیم با همکاری اقلیم دولت سوریه و همه گروه‌های کرد در سوریه این مشکل را از طریق هماهنگی بین نیروهای نظامی سوریه و ترکیه و بدون ایجاد مزاحمت برای مردم کرد و عرب منطقه و ساکنان واقعی شمال‌شرقی سوریه حل کنیم تا امنیت برای همه فراهم شود».
اردوغان در عفرین چه می‌خواهد
رئیس‌جمهور ترکیه از پیش‌ترها روی مسئله کردها و به‌تبع آن کردهای سوریه حساسیت داشته ‌است. افزایش مداوم قدرت او در بازه‌ای چندساله از یک‌سو و ماجرای کودتای ناکام علیه او در سال ۲۰۱۵ از سوی دیگر، قدرت و انگیزه شدت‌یافتن این حساسیت و واکنش‌های حاصل از آن را در رجب طیب اردوغان افزایش داده ‌است. این رهبر سیاسی ترک که روی افزایش قدرت سیاسی و نظامی ترکیه در منطقه سرمایه‌گذاری بسیاری داشته ‌است، یکپارچگی قدرت را در اولویت‌های خود داشت و با این نگاه، کردهای سوریه را متهم می‌کرد از روابط قومی خود با کردهای ترکیه استفاده کرده و علیه دولت مرکزی ترکیه اقدام و ایجاد ناامنی می‌کنند. به‌این‌ترتیب، دولت ترکیه مسئله کردها را به‌عنوان مسئله امنیت ملی خود معرفی می‌کند. اردوغان، از آغاز درگیری‌ها در سوریه، خواستار حذف بشار اسد بود و در این راه و در مسیر حمایت از مخالفان رئیس‌جمهور مستقر سوریه، حتی تا همکاری‌هایی با داعش نیز پیش رفت. سرکوب داعش و پس‌گرفتن قلمروها از مخالفان دولت در سوریه، بسیاری از دولت‌های مخالف اسد در منطقه را به پذیرش واقعیت ادامه استقرار دولت وی ناچار کرد و بسیاری از کشورهایی که به سمت کاهش یا قطع روابط با اسد رفته بودند، با بازگشایی سفارت‌ها و دیدارها با اعضای دولت، حرکت به سمت عادی‌سازی روابط را کلید زدند. اردوغان، از جمله رهبرانی بود که از حذف اسد ناامید و ناچار به ادامه روابط با دولت وی شد، اما هم‌زمان تلاش کرد تا از فضای ایجادشده در منطقه برای حذف «دغدغه» کردها استفاده کند. ترکیه اردوغان در بازه‌های مختلف و در سال‌های ۹۶ و ۹۷، حملات و کشتارهای سنگینی در عفرین رقم زد. این حملات اما با واکنش منفی و مخالفت دو قدرت دیگر حاضر در صحنه سوریه؛ یعنی روسیه و ایران مواجه شد. این دو کشور تأکید داشتند که این مسئله راه‌حل نظامی ندارد. مخالفت این دو کشور از آنجا اهمیت پیدا می‌کرد که ترکیه در کنار ایران و روسیه در فرایند آستانه برای حل مسئله سوریه قرار گرفته بود. درواقع، حمایت ایران و سوریه از بشار اسد از جمله عوامل مهمی بود که اردوغان را به تغییر موضع در قبال دولت او مجاب کرد. این اما به معنای کنارگذاشته‌شدن دغدغه‌های ترکیه در این زمینه نبود. شرایط سوریه، به سمتی مطلوب برای ایران و روسیه می‌رفت، اما برای جلب همکاری ترکیه که به‌عنوان همسایه شمالی این کشور، نقش مهمی برای ایفا دارد، نباید شرایط به وضعیت «باخت» برای ترکیه تبدیل می‌شد.
قرارداد آدانا؛ راه‌حل 20‌ساله
قراردادی که ظریف در جلسه مجلس به آن اشاره کرد و در ماه‌های گذشته نیز به‌عنوان راه‌حل مشکل از سوی ایران و روسیه مطرح شده بود، قراردادی است که ۲۱ سال پیش؛ یعنی اواخر قرن بیستم، بین سلیمان دمیرل، رئیس‌جمهور وقت ترکیه و حافظ اسد، رئیس‌جمهور وقت سوریه و پدر رئیس‌جمهور فعلی منعقد شد. از جمله بندهای این توافق، تأکید بر عدم‌ حمایت دولت سوریه از گروه پ‌ک‌ک بوده ‌است. آنکارا اما سوریه را متهم می‌کند که به این توافق پایبند نبوده‌ و به این دلیل ناچار است برای حفاظت از مرزهای خود در برابر پ‌ک‌ک و شاخه سوریه‌اش، ی‌پ‌ژ حفاظت کند. اردوغان دراین‌باره گفته‌ است، این توافق به ترکیه اجازه می‌دهد در شرایطی که تهدیدها و اقدامات خصمانه علیهش رخ دهد، وارد این مناطق شود. اردوغان این صحبت‌ها را دو روز پس از دیدار با رئیس‌جمهور روسیه داشت. پوتین در همین دیدار بر این قرارداد به‌عنوان راه‌حل یکی از مشکلات اساسی مسئله سوریه تأکید کرده بود و اردوغان نیز تمایل خود را به «اجرای کامل» توافق‌نامه اعلام
کرده ‌است.
اساس این توافق‌نامه، شناسایی پ‌ک‌ک توسط دمشق به‌عنوان سازمانی تروریستی و محدودیت فعالیت‌های این گروه و سازمان‌های وابسته به آن است. در نتیجه همین قرارداد بود که سوریه پایگاه‌های پ‌ک‌ک را در سوریه تعطیل و رهبر آن، عبدالله اوجالان را اخراج کرد تا او در سال ۱۹۹۹ توسط ترکیه بازداشت شود. ترکیه اوجالان را به حبس ابد در زندان جزیره امرالی محکوم کرد. در بندهای دیگری از این قرارداد، به همکاری امنیتی نزدیک بین دو کشور دراین‌باره اشاره شده ‌است. با آغاز درگیری‌ها در سوریه و در سال ۲۰۱۱، عمل به این توافق متوقف شده ‌است. به‌رسمیت‌شناخته‌شدن دوباره دولت سوریه توسط آنکارا که از ملزومات اجرای این توافق است، امیدها برای اجرای دوباره آن را بالا برده ‌است.

شرق: دیروز مجلس، شاهد توضیحات وزیر امور خارجه در پاسخ به سؤالات نمایندگان مجلس بود و یکی از این سؤالات، سؤال نماینده مهاباد درباره تصمیمات و اقدامات ایران درباره کُردهای سوریه و برخورد ترکیه با آنها بود. به گزارش خبرگزاری خانه ملت، جلال محمودزاده در نشست علنی دیروز، یکشنبه مجلس شورای اسلامی در تشریح سؤال خود از وزیر امور خارجه مبنی‌بر اینکه چرا جلوی سدسازی غیرقانونی توسط دولت ترکیه، از جمله سد ایلیسو و سایر سدها را نمی‌گیرید، همچنین اینکه وزارت امور خارجه در قبال حمله رژیم نئوعثمانی ترکیه به مردم بی‌دفاع عفرین سوریه چرا هیچ عکس‌العملی از خود نشان نمی‌دهد، گفت: «دولت ترکیه در ۲۰ ژانویه ۲۰۱۸ با نقض تمامی تعهدات تحت عنوان عملیات شاخه زیتون در اقدامی غیرقانونی با بهره‌گیری از امکانات ناتو و نیروهای زمینی تکفیری‌ها به مردم بی‌دفاع خاک سوریه حمله کرد و هزاران کودک و زن بی‌دفاع عفرین را به خاک‌وخون کشید و هزاران نفر از مردم آن دیار را آواره و بخش زیادی از خاک سوریه را اشغال کرد».
محمودزاده از عدم عکس‌العمل قانونی نسبت به این حمله انتقاد کرد و گفت: «سکوت وزارت امور خارجه در مقابل این جنایت و تجاوز غیرقانونی ترکیه باعث شد به همراه نمایندگان کُرد مجلس نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل ارائه کنیم. وزیر امور خارجه به درستی می‌داند درحالی‌که حمله نیروهای ترکیه و تکفیری به نیروهای کرد سوریه ۵۸ روز به طول انجامید و زن و کودک و مردم غیرنظامی کشته شدند، درحال‌حاضر نیروهای تکفیری در عفرین و خاک سوریه مشغول پاک‌سازی نژادی، تغییر دموکراسی و بیرون‌راندن کردها و تخریب هویت فرهنگی آثار باستان با آدم‌ربایی هستند».
ظریف: حقوق کردهای سوریه باید حفظ شود
ظریف در پاسخ به سؤال محمودزاده با بیان اینکه موضع جمهوری اسلامی ایران در قبال کُردهای سوریه مشخص است، گفت: «ما اعلام کردیم تنها راه حفظ امنیت در ترکیه، حضور نظامی دولت مرکزی در مناطق مرزی است که بر اساس قرارداد آدانا چنین کاری ممکن است. از طریق اقدام علیه تمامیت ارضی و حاکمیت سوریه نمی‌شود امنیت ایجاد کرد. ما این سیاست جمهوری اسلامی را در ملاقات با دوستان ترک بارها مطرح کردیم و رئیس‌جمهور هم در جلسات آستانه به صراحت آن را مطرح کرده است. ایشان در جلسه اخیر سران در استانبول هم به این موضوع اشاره کرده است». به گزارش ایسنا، وی ادامه داد: «جمهوری اسلامی معتقد است امنیت منطقه با رعایت دو اصل امکان‌پذیر است؛ احترام به تمامیت ارضی و امنیت همه کشورهای منطقه و رعایت حقوق همه ساکنان کشورهای منطقه از‌جمله برادران و خواهران کُرد». وی ادامه داد: «ما این آمادگی را اعلام کردیم تا همکاری‌هایی انجام دهیم تا دولت ترکیه و سوریه بتوانند بر اساس مقررات بین‌المللی با حضور نیروهای سوری و با حفظ احترام ساکنان منطقه مشکلاتشان را حل کنند. ضمن اینکه تروریسم جایی در منطقه ما ندارد و کسی نباید اجازه دهد تروریست‌ها از خاکش برای حمله به بقیه استفاده کنند». وزیر امور خارجه اضافه کرد: «ما تلاش کردیم با همکاری اقلیم دولت سوریه و همه گروه‌های کرد در سوریه این مشکل را از طریق هماهنگی بین نیروهای نظامی سوریه و ترکیه و بدون ایجاد مزاحمت برای مردم کرد و عرب منطقه و ساکنان واقعی شمال‌شرقی سوریه حل کنیم تا امنیت برای همه فراهم شود».
اردوغان در عفرین چه می‌خواهد
رئیس‌جمهور ترکیه از پیش‌ترها روی مسئله کردها و به‌تبع آن کردهای سوریه حساسیت داشته ‌است. افزایش مداوم قدرت او در بازه‌ای چندساله از یک‌سو و ماجرای کودتای ناکام علیه او در سال ۲۰۱۵ از سوی دیگر، قدرت و انگیزه شدت‌یافتن این حساسیت و واکنش‌های حاصل از آن را در رجب طیب اردوغان افزایش داده ‌است. این رهبر سیاسی ترک که روی افزایش قدرت سیاسی و نظامی ترکیه در منطقه سرمایه‌گذاری بسیاری داشته ‌است، یکپارچگی قدرت را در اولویت‌های خود داشت و با این نگاه، کردهای سوریه را متهم می‌کرد از روابط قومی خود با کردهای ترکیه استفاده کرده و علیه دولت مرکزی ترکیه اقدام و ایجاد ناامنی می‌کنند. به‌این‌ترتیب، دولت ترکیه مسئله کردها را به‌عنوان مسئله امنیت ملی خود معرفی می‌کند. اردوغان، از آغاز درگیری‌ها در سوریه، خواستار حذف بشار اسد بود و در این راه و در مسیر حمایت از مخالفان رئیس‌جمهور مستقر سوریه، حتی تا همکاری‌هایی با داعش نیز پیش رفت. سرکوب داعش و پس‌گرفتن قلمروها از مخالفان دولت در سوریه، بسیاری از دولت‌های مخالف اسد در منطقه را به پذیرش واقعیت ادامه استقرار دولت وی ناچار کرد و بسیاری از کشورهایی که به سمت کاهش یا قطع روابط با اسد رفته بودند، با بازگشایی سفارت‌ها و دیدارها با اعضای دولت، حرکت به سمت عادی‌سازی روابط را کلید زدند. اردوغان، از جمله رهبرانی بود که از حذف اسد ناامید و ناچار به ادامه روابط با دولت وی شد، اما هم‌زمان تلاش کرد تا از فضای ایجادشده در منطقه برای حذف «دغدغه» کردها استفاده کند. ترکیه اردوغان در بازه‌های مختلف و در سال‌های ۹۶ و ۹۷، حملات و کشتارهای سنگینی در عفرین رقم زد. این حملات اما با واکنش منفی و مخالفت دو قدرت دیگر حاضر در صحنه سوریه؛ یعنی روسیه و ایران مواجه شد. این دو کشور تأکید داشتند که این مسئله راه‌حل نظامی ندارد. مخالفت این دو کشور از آنجا اهمیت پیدا می‌کرد که ترکیه در کنار ایران و روسیه در فرایند آستانه برای حل مسئله سوریه قرار گرفته بود. درواقع، حمایت ایران و سوریه از بشار اسد از جمله عوامل مهمی بود که اردوغان را به تغییر موضع در قبال دولت او مجاب کرد. این اما به معنای کنارگذاشته‌شدن دغدغه‌های ترکیه در این زمینه نبود. شرایط سوریه، به سمتی مطلوب برای ایران و روسیه می‌رفت، اما برای جلب همکاری ترکیه که به‌عنوان همسایه شمالی این کشور، نقش مهمی برای ایفا دارد، نباید شرایط به وضعیت «باخت» برای ترکیه تبدیل می‌شد.
قرارداد آدانا؛ راه‌حل 20‌ساله
قراردادی که ظریف در جلسه مجلس به آن اشاره کرد و در ماه‌های گذشته نیز به‌عنوان راه‌حل مشکل از سوی ایران و روسیه مطرح شده بود، قراردادی است که ۲۱ سال پیش؛ یعنی اواخر قرن بیستم، بین سلیمان دمیرل، رئیس‌جمهور وقت ترکیه و حافظ اسد، رئیس‌جمهور وقت سوریه و پدر رئیس‌جمهور فعلی منعقد شد. از جمله بندهای این توافق، تأکید بر عدم‌ حمایت دولت سوریه از گروه پ‌ک‌ک بوده ‌است. آنکارا اما سوریه را متهم می‌کند که به این توافق پایبند نبوده‌ و به این دلیل ناچار است برای حفاظت از مرزهای خود در برابر پ‌ک‌ک و شاخه سوریه‌اش، ی‌پ‌ژ حفاظت کند. اردوغان دراین‌باره گفته‌ است، این توافق به ترکیه اجازه می‌دهد در شرایطی که تهدیدها و اقدامات خصمانه علیهش رخ دهد، وارد این مناطق شود. اردوغان این صحبت‌ها را دو روز پس از دیدار با رئیس‌جمهور روسیه داشت. پوتین در همین دیدار بر این قرارداد به‌عنوان راه‌حل یکی از مشکلات اساسی مسئله سوریه تأکید کرده بود و اردوغان نیز تمایل خود را به «اجرای کامل» توافق‌نامه اعلام
کرده ‌است.
اساس این توافق‌نامه، شناسایی پ‌ک‌ک توسط دمشق به‌عنوان سازمانی تروریستی و محدودیت فعالیت‌های این گروه و سازمان‌های وابسته به آن است. در نتیجه همین قرارداد بود که سوریه پایگاه‌های پ‌ک‌ک را در سوریه تعطیل و رهبر آن، عبدالله اوجالان را اخراج کرد تا او در سال ۱۹۹۹ توسط ترکیه بازداشت شود. ترکیه اوجالان را به حبس ابد در زندان جزیره امرالی محکوم کرد. در بندهای دیگری از این قرارداد، به همکاری امنیتی نزدیک بین دو کشور دراین‌باره اشاره شده ‌است. با آغاز درگیری‌ها در سوریه و در سال ۲۰۱۱، عمل به این توافق متوقف شده ‌است. به‌رسمیت‌شناخته‌شدن دوباره دولت سوریه توسط آنکارا که از ملزومات اجرای این توافق است، امیدها برای اجرای دوباره آن را بالا برده ‌است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.