|

عباس عبدی ریشه روابط مالی دولت- ملت را واکاوی کرد

دولت پوپولیستی احمدی‌نژاد برآمده از درآمد نفت بود

شرق: بحث بر سر حذف یا عدم حذف یارانه با عباس عبدی، فعال سیاسی و پژوهشگر اجتماعی صحبت را به چگونگی برآمدن دولت پوپولیستی احمدی‌نژاد کشاند. او معتقد است: وقتی رفتار احمدی‌نژاد را بعد از سال 90 با قبل آن مقایسه کنید، متوجه می‌شوید که پس از پرداخت این یارانه‌ها موضع دموکراتیک می‌گرفت؛ زیرا پول‌هایی که قبلا خرج می‌کرد و با آن اطرافیانی را برای خود می‌خرید، دیگر در اختیار نداشت. برآمدن دولت روحانی محصول این اصلاح وضع بود. شبیه این است که اینها سرِ شاخه‌ای نشستند که دارند آن را از ته می‌بُرند و خودشان را می‌اندازند و اصلا هم حواسشان به این قضیه نیست. آمدن احمدی‌نژاد دقیقا محصول همین وضعیت بود؛ افزایش درآمدهای نفتی و اختلال در روابط مالی دولت و ملت. حذف اصلاح‌طلبان و آمدن دولتی پوپولیستی محصول افزایش این درآمدها بود. اصلاحات وقتی آمد که درآمدهای نفتی ایران در کمترین ارقامش بود. اینها همه مرتبط با رابطه مالی دولت و ملت است که کمتر سیاست‌مداری علاقه دارد به آن توجه کرده یا آن را تحلیل و توصیف کند؛ بنابراین هرجا درآمدهای رانتی کم شود، بی‌برو و برگشت نکته مثبتی است چراکه به دنبال آن می‌کوشند ساختار اقتصادی را مبتنی بر تولید قرار دهند سپس مالیات بگیرند و کارآمدی داشته باشند.

جناب‌عالي سال‌هاست درباره ضرورت تغيير رابطه مالي دولت و ملت در ايران به‌عنوان يکي از موانع مهم پيشبرد دموکراسي و توسعه در کشور تأکيد داريد و بر اين اساس پيشنهادهايي مانند پرداخت يارانه نقدي به‌جاي يارانه غيرمستقيم به شهروندان داشته‌ايد. رابطه صحيح مالي بين دولت و ملت از نظر شما چگونه است و به چه نکاتي در اين زمينه بايد توجه شود؟
رابطه مالي صحيح يعني مردم بودجه دولت را تأمين کنند؛ چراکه دولت کارگزار ملت است نه کارفرماي آنها که بخواهد به مردم پول بدهد تا مردم برايش کار کرده يا از او تبعيت کنند. همان‌طورکه ماليات را مردم به دولت مي‌دهند. رابطه مالي صحيح اين است که تمام پرداخت‌ها يا حداقل بخش اعظم آن مستقيم به مردم داده شود؛ حتي ماليات‌‍‌هاي غيرمستقيم که با تعرفه‌هاي گمرکي و... صورت مي‌گيرد، خيلي اين رابطه را شفاف نمي‌کند. روزنامه‌نگار، پزشک، تاجر، کارمند، معلم و... بايد از درآمدشان ماليات به دولت بدهند و دولت را کارگزار خود بدانند؛ مسئله اصلي اين است و نه چيز ديگري. حتي اگر قرار است همه پول نفت را هم دولت استفاده کند، بايد ابتدا اين پول به حساب مردم واريز شود و سپس توسط مردم به حساب دولت ريخته شود تا همه بدانند که چه سهمي را به دولت مي‌دهند.
شما از منتقدان حذف يارانه نقدي غيرنيازمندان هستيد. آيا دليل شما براي ترجيح توزيع نقدي منابع دولت ميان مردم به استفاده اين مبالغ در قالب رديف‌هاي مختلف بودجه دولت به ناکارآمدي دولت در استفاده از اين منابع محدود مي‌شود يا به تصويری کلي که از رابطه مالي دولت و ملت ارائه کرديد نيز مربوط مي‌شود؟
هر دو مسئله اهميت دارد. اصولا اينکه پولي در بودجه باشد و به مردم داده شود، بي‌معني است. هيچ دليلي وجود ندارد که پول نفت وارد بودجه شود. پول نفت بحث ديگري است که هيچ ارتباطي به دولت و حکومت ندارد؛ اين پول بايد کلا در اختيار مردم باشد و از طريق حساب مردم به خزانه آنان واريز شود. يارانه‌هاي غيرمستقيم هم خيانت و هم اتلاف منابع است، هم فساد و اتلاف فاجعه‌‌باري در آن وجود دارد؛ اکنون ۲۰ برابر يارانه هدفمندي، دولت يارانه ناشي از قيمت‌گذاري نادرست پرداخت مي‌کند. بنابراين دليلي ندارد که از يارانه غيرمستقيم استفاده کنيم. افرادي که براي اين پول اندکي که در اختيار مردم باقي مي‌ماند، اين‌همه سينه چاک مي‌دهند چرا نمي‌روند تا جلوي اتلاف بزرگ منابع را بگيرند؟! شدت مصرف انرژي ما اکنون چندبرابر کشورهاي ديگر است، چرا جلوي اين را نمي‌گيرند که هم آلودگي ايجاد مي‌کند و هم اتلاف منابع است و هم هزار مورد ديگر... . سروته اين مسئله فساد و ناکارآمدي است. ساختار مديريتي فقط مي‌خواهد پول دست خودش باشد تا آن را به هرکس که مي‌خواهد بدهد و اتلاف کند. فقط منحصر به دولت هم نيست. ضمنا فرقي هم بين اصلاح‌طلبان و اصولگرايان و اعتداليون وجود ندارد. همه به دنبال اين هستند که اين پول در دست خودشان باشد و هرطورکه مي‌خواهند آن را مصرف کنند و در عمل با آن گوش‌به‌فرمان مي‌خرند نه اینکه خدمتي کنند.
آيا در نگاه شما با فرض ناکارآمدبودن دولت، گرفتن ماليات از شهروندان و گسترش نظام مالياتي موجه است؟ آيا معتقديد پيش‌نياز تکميل طرح جامع مالياتي و هر اصلاحي در جهت گسترش پايه و درآمد مالياتي کارآمد‌شدن دولت و استفاده صحيح دولت از منابع است و تا تحقق اين پيش‌نياز دولت نبايد در صدد گرفتن عوارض يا ماليات بيشتر از شهروندان برآيد؟
اگر دولت ناکارآمد باشد، مردمي که ماليات مي‌دهند، قادرند دولت را متناسب با خواست خود تغيير داده و کارآمد کنند. علت ناکارآمدي اين است که دولت اکنون در برابر مردم پاسخ‌گو نيست. وقتي شما يک بنا را مي‌آوريد تا ديواري براي شما بسازد، اگر آجر را کج بگذارد، فوري او را کنار مي‌گذاريد و پولي هم به او نمي‌دهيد؛ چون به او حقوق مي‌دهيد و انتظار از او داريد. بنابراين وقتي شما قرار است به او پول بدهيد، بهترين بنا را مي‌آوريد تا براي شما ديوار بسازد اما بنايي که مي‌آيد و مجاني براي شما مي‌سازد، درواقع اصطلاحا پولش را از جاي ديگري گرفته است. در اين شرايط اگر ديوار کج‌وکوله هم به شما تحويل بدهد، در آخر به شما مي‌گويد: حق اعتراض نداريد؛ همين که هست.
بنابراين مسئله اصلي ما مسئله رابطه دولت - ملت است؛ در واقع اصلاح رابطه مالي دولت و ملت بر هر چيز ديگري مقدم است زيرا ناکارآمدي دولت‌ها محصول همين موضوع است. اگر ما از دولت پول بگيريم، چطور مي‌توانيم آن را اصلاح کنيم؟! حاکم کسي است که پول مي‌دهد و مسلما همان هم حرف آخر را مي‌زند. درواقع شما تا زماني که نتوانيد بودجه و پول دولتتان را تعيين کنيد، اختياري در نقد و اصلاح آن نخواهيد داشت. بنابراين مقدم بر هر چيزي اصلاح رابطه مالي دولت- مردم است.
آيا پرداخت يارانه نقدي به شهروندان را به عنوان اولين گام براي تصحيح رابطه دولت- ملت سياست موفقي ارزيابي مي‌کنيد؟ آيا بايد اين اولين گام تعريف مي‌شد يا از جاي ديگري مثل استقرار سيستم ماليات‌ستاني فراگير يا ايجاد شفافيت در تراکنش‌هاي مالي دولت و... آغاز مي‌کرديم؟
در اساس من از اين نحو پرداخت يارانه‌ها دفاع نمي‌کنم. طرح مورد نظر در انتخابات سال 88 مکتوب و ارائه شده و مفصل هم درباره آن بحث شده است اما در وضع موجود همين پرداخت يارانه‌ها بهتر از اين است که در جيب حکومت باشد. قيمت‌هاي انرژي را بالا ببرند و به مردم يارانه بدهند تا هر طور که خودشان مي‌خواهند آن را اصلاح و مصرف کنند. مردم بهتر از هر کس ديگري قادر به اين کارند. اين آدم‌هاي شکم‌سير هستند که فکر مي‌کنند فقط آنها خيلي خوب مي‌توانند پول خرج کنند و مردم بيچاره نمي‌توانند اين کار را بکنند در حالي که مردم به اين پول نياز دارند و بهتر از همه هم مي‌دانند پولشان را چطور خرج کنند، هيچ ربطي هم به تنبلي و اينها ندارد. اينها همه حرف‌هاي بي‌ربطي است که مشتي شکم‌سير مي‌زنند. دولت هم تا وقتي نفت دارد، دنبال ماليات نمي‌رود وقتي هم نفت ندارد، توليدش لنگ مي‌زند پولي براي پرداخت ماليات وجود ندارد.
به نظر شما، چرا پرداخت يارانه از سوی دولت احمدي‌نژاد نتوانست به تصحيح رابطه دولت- ملت کمک کند؟ در بحث حذف يارانه پنهان انرژي چه ملاحظاتي مي‌تواند ما را به اين مقصود برساند؟
اتفاقا پرداخت يارانه‌ها آن روابط را اصلاح کرد؛ وقتي رفتار احمدي‌نژاد را بعد از سال 90 با قبل آن مقايسه کنيد، متوجه اين تفاوت مي‌شويد. پس از پرداخت اين يارانه‌ها موضع دموکراتيک مي‌گرفت زيرا پول‌هايي که قبلا خرج مي‌کرد و با آن اطرافياني را براي خود مي‌خريد، ديگر در اختيار نداشت. برآمدن دولت روحاني محصول اين اصلاح وضع بود. شبيه اين است که اينها سر شاخه‌اي نشستند که دارند آن را از ته مي‌برند و خودشان را مي‌اندازند و اصلا هم حواسشان به اين قضيه نيست. آمدن احمدي‌نژاد دقيقا محصول همين وضعيت بود؛ افزايش درآمدهاي نفتي، اختلال در روابط مالي دولت و ملت بود، حذف اصلاح‌طلبان و آمدن دولتي پوپوليستي محصول افزايش اين درآمدها بود. اصلاحات وقتي آمد که درآمدهاي نفتي ايران در کمترين ارقامش بود. اينها همه مرتبط به رابطه مالي دولت و ملت است که کمتر سياست‌مداري علاقه دارد به آن توجه کرده و يا آن را تحليل و توصيف کند بنابراين هر جا درآمدهاي رانتي دولت کم شود، بي‌ برو و برگشت نکته مثبتي است چراکه به دنبال آن کوشش مي‌کنند ساختار اقتصادي را مبتني بر توليد قرار دهند سپس ماليات بگيرند و کارآمدي داشته باشند. وقتي مي‌خواهيد از يک صنف ماليات بگيريد بايد آن صنف سودي داشته باشد تا شما بتوانيد ماليات دريافت کنيد، اگر آنان سودي نداشته باشند، قطعا نمي‌توانيد ماليات بگيريد وجود اين سود به نفع آن صنف نيز است. دولتی پدر تمام صنوف را در مي‌آورد که متکي به نفت است و عين خيالش هم نيست و به‌راحتي مي‌گويد بي‌نياز از شما هستم.
چنانچه معتقديد به علت ناکارآمدي دولت و کارايي شهروندان در نحوه مصرف منابع مالي بايد منابع دولت به صورت نقدي در اختيار شهروندان قرار گيرد، آيا اين يک حالت استثنائي مربوط به دولت‌هاي ناکارآمد است يا اين شيوه را به همه کشورها توصيه مي‌کنيد؟ آيا اين موضوع سبب خلل در توسعه زيرساخت‌ها در کشور نمي‌شود؟
اين توصيه ربطي به کارآمدي يا ناکارآمدي يک دولت ندارد. اين به يک قاعده مربوط است و آن هم اين است که ثروت‌هاي مردم بايد به خودشان داده شود تا خودشان يک هيئت امنا درست کنند. آنها مي‌دانند پول را چطور خرج کنند؛ مثلا در نروژ به جاي توزيع اين پول بين مردم سود آن را براي کارهاي خاصي استفاده مي‌کنند اما در ايران هر کسي فکر مي‌کند يک مو از خرس بکند، صواب است و هرچه بيشتر بگيرد به نفع اوست چراکه اختيار پول منابع‌شان دست خودشان نيست وقتي هم دست خودشان نباشد، فکر مي‌کنند افراد ديگري آن را مي‌برند و اتلاف مي‌کنند. بنابراين آنچه مي‌گويم در درجه اول به عنوان يک قاعده بايد در نظر گرفته شود و ربطي به کارآمدي و يا ناکارآمدي ندارد. پرسش اين است که چرا من بحث ناکارآمدي را مطرح مي‌کنم؟ دليل آن اين است از بس که اين پول‌ها را اتلاف کرده‌اند، طرح‌هاي اقتصادي که دولت‌ها انجام مي‌دهند دو تا سه برابر هزينه واقعي آن هزينه بر ما تحميل کرده است. در زمان شاه بعضا اين مقدار تا 35 برابر هم مي‌رسيد. براي چه ما اين منابع را از دست مي‌دهيم فقط براي اينکه بودجه دست دولت است که آنها هم بي‌خيال هستند و هر طور که مي‌خواهند اين پول را صرف مي‌کنند بنابراين تا وقتي پول‌ها دست آنها باشد، اين موضوع دولت را ناکارآمد مي‌کند البته اين دولت‌ها پيشرفت‌هايي هم داشته‌اند اما هيچ کس فکرش را هم نمي‌کند که چقدر منابع مالي گرفته‌اند تا توانسته‌اند کمي پيشرفت کنند. بايد اين مهم را در نظر داشت که يک نفر با دريافت يک ميليون براي شما چقدر سود مي‌آورد و فرد ديگري با همان يک ميليون چه ميزان سود مي‌تواند بياورد، اما ما به اين مسائل توجهي نمي‌کنيم. همان‌طور که گفتم اين قاعده‌ای کلي است که ربطي به کارآمدي و ناکارآمدي ندارد اما هر زمان نياز شود، ما دست روي ناکارآمدي ناشي از اين نوع دسترسي دولت به منابع دولتي مي‌گذاريم.

شرق: بحث بر سر حذف یا عدم حذف یارانه با عباس عبدی، فعال سیاسی و پژوهشگر اجتماعی صحبت را به چگونگی برآمدن دولت پوپولیستی احمدی‌نژاد کشاند. او معتقد است: وقتی رفتار احمدی‌نژاد را بعد از سال 90 با قبل آن مقایسه کنید، متوجه می‌شوید که پس از پرداخت این یارانه‌ها موضع دموکراتیک می‌گرفت؛ زیرا پول‌هایی که قبلا خرج می‌کرد و با آن اطرافیانی را برای خود می‌خرید، دیگر در اختیار نداشت. برآمدن دولت روحانی محصول این اصلاح وضع بود. شبیه این است که اینها سرِ شاخه‌ای نشستند که دارند آن را از ته می‌بُرند و خودشان را می‌اندازند و اصلا هم حواسشان به این قضیه نیست. آمدن احمدی‌نژاد دقیقا محصول همین وضعیت بود؛ افزایش درآمدهای نفتی و اختلال در روابط مالی دولت و ملت. حذف اصلاح‌طلبان و آمدن دولتی پوپولیستی محصول افزایش این درآمدها بود. اصلاحات وقتی آمد که درآمدهای نفتی ایران در کمترین ارقامش بود. اینها همه مرتبط با رابطه مالی دولت و ملت است که کمتر سیاست‌مداری علاقه دارد به آن توجه کرده یا آن را تحلیل و توصیف کند؛ بنابراین هرجا درآمدهای رانتی کم شود، بی‌برو و برگشت نکته مثبتی است چراکه به دنبال آن می‌کوشند ساختار اقتصادی را مبتنی بر تولید قرار دهند سپس مالیات بگیرند و کارآمدی داشته باشند.

جناب‌عالي سال‌هاست درباره ضرورت تغيير رابطه مالي دولت و ملت در ايران به‌عنوان يکي از موانع مهم پيشبرد دموکراسي و توسعه در کشور تأکيد داريد و بر اين اساس پيشنهادهايي مانند پرداخت يارانه نقدي به‌جاي يارانه غيرمستقيم به شهروندان داشته‌ايد. رابطه صحيح مالي بين دولت و ملت از نظر شما چگونه است و به چه نکاتي در اين زمينه بايد توجه شود؟
رابطه مالي صحيح يعني مردم بودجه دولت را تأمين کنند؛ چراکه دولت کارگزار ملت است نه کارفرماي آنها که بخواهد به مردم پول بدهد تا مردم برايش کار کرده يا از او تبعيت کنند. همان‌طورکه ماليات را مردم به دولت مي‌دهند. رابطه مالي صحيح اين است که تمام پرداخت‌ها يا حداقل بخش اعظم آن مستقيم به مردم داده شود؛ حتي ماليات‌‍‌هاي غيرمستقيم که با تعرفه‌هاي گمرکي و... صورت مي‌گيرد، خيلي اين رابطه را شفاف نمي‌کند. روزنامه‌نگار، پزشک، تاجر، کارمند، معلم و... بايد از درآمدشان ماليات به دولت بدهند و دولت را کارگزار خود بدانند؛ مسئله اصلي اين است و نه چيز ديگري. حتي اگر قرار است همه پول نفت را هم دولت استفاده کند، بايد ابتدا اين پول به حساب مردم واريز شود و سپس توسط مردم به حساب دولت ريخته شود تا همه بدانند که چه سهمي را به دولت مي‌دهند.
شما از منتقدان حذف يارانه نقدي غيرنيازمندان هستيد. آيا دليل شما براي ترجيح توزيع نقدي منابع دولت ميان مردم به استفاده اين مبالغ در قالب رديف‌هاي مختلف بودجه دولت به ناکارآمدي دولت در استفاده از اين منابع محدود مي‌شود يا به تصويری کلي که از رابطه مالي دولت و ملت ارائه کرديد نيز مربوط مي‌شود؟
هر دو مسئله اهميت دارد. اصولا اينکه پولي در بودجه باشد و به مردم داده شود، بي‌معني است. هيچ دليلي وجود ندارد که پول نفت وارد بودجه شود. پول نفت بحث ديگري است که هيچ ارتباطي به دولت و حکومت ندارد؛ اين پول بايد کلا در اختيار مردم باشد و از طريق حساب مردم به خزانه آنان واريز شود. يارانه‌هاي غيرمستقيم هم خيانت و هم اتلاف منابع است، هم فساد و اتلاف فاجعه‌‌باري در آن وجود دارد؛ اکنون ۲۰ برابر يارانه هدفمندي، دولت يارانه ناشي از قيمت‌گذاري نادرست پرداخت مي‌کند. بنابراين دليلي ندارد که از يارانه غيرمستقيم استفاده کنيم. افرادي که براي اين پول اندکي که در اختيار مردم باقي مي‌ماند، اين‌همه سينه چاک مي‌دهند چرا نمي‌روند تا جلوي اتلاف بزرگ منابع را بگيرند؟! شدت مصرف انرژي ما اکنون چندبرابر کشورهاي ديگر است، چرا جلوي اين را نمي‌گيرند که هم آلودگي ايجاد مي‌کند و هم اتلاف منابع است و هم هزار مورد ديگر... . سروته اين مسئله فساد و ناکارآمدي است. ساختار مديريتي فقط مي‌خواهد پول دست خودش باشد تا آن را به هرکس که مي‌خواهد بدهد و اتلاف کند. فقط منحصر به دولت هم نيست. ضمنا فرقي هم بين اصلاح‌طلبان و اصولگرايان و اعتداليون وجود ندارد. همه به دنبال اين هستند که اين پول در دست خودشان باشد و هرطورکه مي‌خواهند آن را مصرف کنند و در عمل با آن گوش‌به‌فرمان مي‌خرند نه اینکه خدمتي کنند.
آيا در نگاه شما با فرض ناکارآمدبودن دولت، گرفتن ماليات از شهروندان و گسترش نظام مالياتي موجه است؟ آيا معتقديد پيش‌نياز تکميل طرح جامع مالياتي و هر اصلاحي در جهت گسترش پايه و درآمد مالياتي کارآمد‌شدن دولت و استفاده صحيح دولت از منابع است و تا تحقق اين پيش‌نياز دولت نبايد در صدد گرفتن عوارض يا ماليات بيشتر از شهروندان برآيد؟
اگر دولت ناکارآمد باشد، مردمي که ماليات مي‌دهند، قادرند دولت را متناسب با خواست خود تغيير داده و کارآمد کنند. علت ناکارآمدي اين است که دولت اکنون در برابر مردم پاسخ‌گو نيست. وقتي شما يک بنا را مي‌آوريد تا ديواري براي شما بسازد، اگر آجر را کج بگذارد، فوري او را کنار مي‌گذاريد و پولي هم به او نمي‌دهيد؛ چون به او حقوق مي‌دهيد و انتظار از او داريد. بنابراين وقتي شما قرار است به او پول بدهيد، بهترين بنا را مي‌آوريد تا براي شما ديوار بسازد اما بنايي که مي‌آيد و مجاني براي شما مي‌سازد، درواقع اصطلاحا پولش را از جاي ديگري گرفته است. در اين شرايط اگر ديوار کج‌وکوله هم به شما تحويل بدهد، در آخر به شما مي‌گويد: حق اعتراض نداريد؛ همين که هست.
بنابراين مسئله اصلي ما مسئله رابطه دولت - ملت است؛ در واقع اصلاح رابطه مالي دولت و ملت بر هر چيز ديگري مقدم است زيرا ناکارآمدي دولت‌ها محصول همين موضوع است. اگر ما از دولت پول بگيريم، چطور مي‌توانيم آن را اصلاح کنيم؟! حاکم کسي است که پول مي‌دهد و مسلما همان هم حرف آخر را مي‌زند. درواقع شما تا زماني که نتوانيد بودجه و پول دولتتان را تعيين کنيد، اختياري در نقد و اصلاح آن نخواهيد داشت. بنابراين مقدم بر هر چيزي اصلاح رابطه مالي دولت- مردم است.
آيا پرداخت يارانه نقدي به شهروندان را به عنوان اولين گام براي تصحيح رابطه دولت- ملت سياست موفقي ارزيابي مي‌کنيد؟ آيا بايد اين اولين گام تعريف مي‌شد يا از جاي ديگري مثل استقرار سيستم ماليات‌ستاني فراگير يا ايجاد شفافيت در تراکنش‌هاي مالي دولت و... آغاز مي‌کرديم؟
در اساس من از اين نحو پرداخت يارانه‌ها دفاع نمي‌کنم. طرح مورد نظر در انتخابات سال 88 مکتوب و ارائه شده و مفصل هم درباره آن بحث شده است اما در وضع موجود همين پرداخت يارانه‌ها بهتر از اين است که در جيب حکومت باشد. قيمت‌هاي انرژي را بالا ببرند و به مردم يارانه بدهند تا هر طور که خودشان مي‌خواهند آن را اصلاح و مصرف کنند. مردم بهتر از هر کس ديگري قادر به اين کارند. اين آدم‌هاي شکم‌سير هستند که فکر مي‌کنند فقط آنها خيلي خوب مي‌توانند پول خرج کنند و مردم بيچاره نمي‌توانند اين کار را بکنند در حالي که مردم به اين پول نياز دارند و بهتر از همه هم مي‌دانند پولشان را چطور خرج کنند، هيچ ربطي هم به تنبلي و اينها ندارد. اينها همه حرف‌هاي بي‌ربطي است که مشتي شکم‌سير مي‌زنند. دولت هم تا وقتي نفت دارد، دنبال ماليات نمي‌رود وقتي هم نفت ندارد، توليدش لنگ مي‌زند پولي براي پرداخت ماليات وجود ندارد.
به نظر شما، چرا پرداخت يارانه از سوی دولت احمدي‌نژاد نتوانست به تصحيح رابطه دولت- ملت کمک کند؟ در بحث حذف يارانه پنهان انرژي چه ملاحظاتي مي‌تواند ما را به اين مقصود برساند؟
اتفاقا پرداخت يارانه‌ها آن روابط را اصلاح کرد؛ وقتي رفتار احمدي‌نژاد را بعد از سال 90 با قبل آن مقايسه کنيد، متوجه اين تفاوت مي‌شويد. پس از پرداخت اين يارانه‌ها موضع دموکراتيک مي‌گرفت زيرا پول‌هايي که قبلا خرج مي‌کرد و با آن اطرافياني را براي خود مي‌خريد، ديگر در اختيار نداشت. برآمدن دولت روحاني محصول اين اصلاح وضع بود. شبيه اين است که اينها سر شاخه‌اي نشستند که دارند آن را از ته مي‌برند و خودشان را مي‌اندازند و اصلا هم حواسشان به اين قضيه نيست. آمدن احمدي‌نژاد دقيقا محصول همين وضعيت بود؛ افزايش درآمدهاي نفتي، اختلال در روابط مالي دولت و ملت بود، حذف اصلاح‌طلبان و آمدن دولتي پوپوليستي محصول افزايش اين درآمدها بود. اصلاحات وقتي آمد که درآمدهاي نفتي ايران در کمترين ارقامش بود. اينها همه مرتبط به رابطه مالي دولت و ملت است که کمتر سياست‌مداري علاقه دارد به آن توجه کرده و يا آن را تحليل و توصيف کند بنابراين هر جا درآمدهاي رانتي دولت کم شود، بي‌ برو و برگشت نکته مثبتي است چراکه به دنبال آن کوشش مي‌کنند ساختار اقتصادي را مبتني بر توليد قرار دهند سپس ماليات بگيرند و کارآمدي داشته باشند. وقتي مي‌خواهيد از يک صنف ماليات بگيريد بايد آن صنف سودي داشته باشد تا شما بتوانيد ماليات دريافت کنيد، اگر آنان سودي نداشته باشند، قطعا نمي‌توانيد ماليات بگيريد وجود اين سود به نفع آن صنف نيز است. دولتی پدر تمام صنوف را در مي‌آورد که متکي به نفت است و عين خيالش هم نيست و به‌راحتي مي‌گويد بي‌نياز از شما هستم.
چنانچه معتقديد به علت ناکارآمدي دولت و کارايي شهروندان در نحوه مصرف منابع مالي بايد منابع دولت به صورت نقدي در اختيار شهروندان قرار گيرد، آيا اين يک حالت استثنائي مربوط به دولت‌هاي ناکارآمد است يا اين شيوه را به همه کشورها توصيه مي‌کنيد؟ آيا اين موضوع سبب خلل در توسعه زيرساخت‌ها در کشور نمي‌شود؟
اين توصيه ربطي به کارآمدي يا ناکارآمدي يک دولت ندارد. اين به يک قاعده مربوط است و آن هم اين است که ثروت‌هاي مردم بايد به خودشان داده شود تا خودشان يک هيئت امنا درست کنند. آنها مي‌دانند پول را چطور خرج کنند؛ مثلا در نروژ به جاي توزيع اين پول بين مردم سود آن را براي کارهاي خاصي استفاده مي‌کنند اما در ايران هر کسي فکر مي‌کند يک مو از خرس بکند، صواب است و هرچه بيشتر بگيرد به نفع اوست چراکه اختيار پول منابع‌شان دست خودشان نيست وقتي هم دست خودشان نباشد، فکر مي‌کنند افراد ديگري آن را مي‌برند و اتلاف مي‌کنند. بنابراين آنچه مي‌گويم در درجه اول به عنوان يک قاعده بايد در نظر گرفته شود و ربطي به کارآمدي و يا ناکارآمدي ندارد. پرسش اين است که چرا من بحث ناکارآمدي را مطرح مي‌کنم؟ دليل آن اين است از بس که اين پول‌ها را اتلاف کرده‌اند، طرح‌هاي اقتصادي که دولت‌ها انجام مي‌دهند دو تا سه برابر هزينه واقعي آن هزينه بر ما تحميل کرده است. در زمان شاه بعضا اين مقدار تا 35 برابر هم مي‌رسيد. براي چه ما اين منابع را از دست مي‌دهيم فقط براي اينکه بودجه دست دولت است که آنها هم بي‌خيال هستند و هر طور که مي‌خواهند اين پول را صرف مي‌کنند بنابراين تا وقتي پول‌ها دست آنها باشد، اين موضوع دولت را ناکارآمد مي‌کند البته اين دولت‌ها پيشرفت‌هايي هم داشته‌اند اما هيچ کس فکرش را هم نمي‌کند که چقدر منابع مالي گرفته‌اند تا توانسته‌اند کمي پيشرفت کنند. بايد اين مهم را در نظر داشت که يک نفر با دريافت يک ميليون براي شما چقدر سود مي‌آورد و فرد ديگري با همان يک ميليون چه ميزان سود مي‌تواند بياورد، اما ما به اين مسائل توجهي نمي‌کنيم. همان‌طور که گفتم اين قاعده‌ای کلي است که ربطي به کارآمدي و ناکارآمدي ندارد اما هر زمان نياز شود، ما دست روي ناکارآمدي ناشي از اين نوع دسترسي دولت به منابع دولتي مي‌گذاريم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.