زناني كه سياست خارجي اوباما را شكل دادند
نزدیک به سه سال از پایان دوره ریاستجمهوری باراک اوباما میگذرد. بهتازگی دو نفر از تأثیرگذارترین افراد در حلقه تصمیمگیران دولت اوباما کتاب خاطرات خود را منتشر کردهاند تا روند صعود خود به ردههای بالای قدرت در واشنگتن را با افکار عمومی به اشتراک بگذارند. سوزان رایس، مشاور امنیت ملی دولت اوباما و سامانتا پاور، سفیر ایالات متحده در سازمان ملل در دوره ریاست جمهوری اوباما را میتوان شکلدهندگان چارچوب سیاست خارجی واشنگتن در دوره اوباما دانست و کتاب خاطرات این دو مقام سابق، نمایانگر چگونگی ورود دو سیاستمدار ایدئالیست به حلقه اول قدرت در واشنگتن است؛ حلقهای که در دو سال اول ریاستجمهوری ترامپ کاملا دستخوش تغییر شده است و دیگر اثری از دیپلماتهای باتجربه در آن نیست. سوزان رایس 16 سال قبل از آنکه از سوی باراک اوباما به سمت مشاور امنیت ملی منصوب شود تا درواقع اثرگذارترین فرد در حوزه سیاست خارجی دولت ایالات متحده باشد، در 32 سالگی کار خود در وزارت خارجه را بهعنوان دستیار وزیر خارجه آغاز کرد. سامانتا پاور هم در 43 سالگی به عنوان سفیر آمریکا در سازمان ملل منصوب شد و از سال 2013 تا 2017 این سمت را در اختیار داشت. پاور اما قبل از آنکه به عنوان سیاستمدار مطرح شود، خبرنگار جنگ بود و گزارشهایی درباره جنگ یوگسلاوی منتشر کرد. نقطه اشتراک رایس و پاور این بود که هر دو از خانوادهای ثروتمند وارد سیاست شده بودند و از این نظر با باراک اوباما هم قابل مقایسه بودند.بخش زیادی از کتاب خاطرات سوزان رایس، اختلافنظرهایش با اوباما و چالشهای سیاست خارجی ایالات متحده را دربر میگیرد. یکی از مهمترین تحولات خارجی در دوره حضور رایس به عنوان مشاور امنیت ملی ایالات متحده، حمله به سفارت آمریکا در لیبی و کشتهشدن سفیر و دیپلماتهای آمریکایی بود. این حمله در سپتامبر 2012 رخ داد و جمهوریخواهان کنگره بلافاصله پیکان حملات خود را به سوی هیلاری کلینتون، وزیر خارجه و سوزان رایس، مشاور امنیت ملی اوباما نشانه گرفتند. رایس در تحلیل خود از ماجرای حمله به سفارت آمریکا در لیبی میگوید: «آنچه در بنغازی لیبی رخ داد، بههیچوجه قابل پیشگیری نبود. با اینکه این اتفاق و حملات جمهوریخواهان باعث شد تا قویتر و مصممتر به کارم ادامه دهم اما آنچه رقبای جمهوریخواه درپی آن بودند واردکردن ضربهای مهلک به حزب دموکرات و رئیسجمهور دموکرات بود. آنها هرگز به این فکر نمیکردند که چنین اقدامی تا چه اندازه میتواند بر سیاست خارجی ایالات متحده و اعتبار بینالمللی این کشور تأثیر منفی داشته باشد».در ساختار سیاسی ایالات متحده مشاور امنیت ملی و سفیر آمریکا در سازمان ملل در کنار وزیر خارجه، مهمترین مقامها در حوزه سیاست خارجی به شمار میآیند. حتی در این میان میتوان نقش مشاور امنیت ملی در تصمیمگیریها را مؤثرتر از وزیر خارجه دانست. بنابراین لازم است تا برای هدایت و اجرای سیاست خارجی، میان مشاور امنیت ملی و سفیر آمریکا در سازمان ملل هماهنگی کاملی وجود داشته باشد. با این حال، کتابهای خاطرات رایس و پاور بهخوبی نشان میدهد که این دو، تا چه اندازه در مورد سوریه که یکی از مهمترین چالشهای سیاست خارجی آمریکا بود، اختلاف نظر داشتند.سال 2011 و زمانی که اختلافات در سوریه به جنگ داخلی منجر شد، بسیاری از دیپلماتها و سیاستمداران بر این عقیده بودند که رایس و پاور هر دو موافق مداخله نظامی در سوریه بودند تا مانع از تکرار فاجعه دارفور سودان شوند. اما در واقعیت اینگونه نبود و رایس نیز مانند اوباما مخالف مداخله نظامی بود. رایس در خاطرات خود مینویسد: «در یکی از اظهارات غیرقابل ضبط خودم با خبرنگاران در بهار یا تابستان 2011 نسبت به انجام عملیات نظامی در سوریه هشدار دادم و تأکید کردم که این اقدام را نمیتوان با مداخله نظامی در لیبی مقایسه کرد. تصمیم اوباما درباره سوریه کاملا درراستای تأمین منافع ایالات متحده بود».با انجام حمله شیمیایی در سوریه در آگوست 2013، اختلافنظرها در دولت اوباما برای موضعگیری در قبال این حمله شدت گرفت. تعدادی از نزدیکان اوباما از رئیسجمهور ایالات متحده میخواستند تا به «خط قرمز» خود درباره حمله شیمیایی پایبند باشد. اما تعدادی دیگر از مشاوران، عملیات نظامی ایالات متحده در سوریه را تهدیدی علیه منافع آمریکا میدانستند. در این ماجرا، سامانتا پاور ابتدا از واکنش قاطع به دولت بشار اسد حمایت میکرد، اما در آنسو، سوزان رایس مخالف هرگونه اقدامی برای تسلیح مخالفان بشار اسد یا ایجاد منطقه پرواز ممنوع در سوریه بود. در نهایت پاور، رایس و جان کری، وزیر خارجه آمریکا، موضعی متحد اتخاذ کردند و اوباما را تشویق به اجرای تهدید خود درباره استفاده از تسلیحات شیمیایی در سوریه کردند.با ورود روسیه به ماجرا و پیشنهاد مسکو برای خروج تسلیحات شیمیایی از سوریه، اوباما نفس راحتی کشید. رایس در خاطرات خود تأکید میکند که اصرار او به رئیسجمهور برای اعمال زور علیه حکومت سوریه اقدامی اشتباه بود و اوباما بدون نیاز به اعمال زور، با کمک روسیه این تهدید را برطرف کرد.سامانتا پاور اما واکنش دولت آمریکا به حمله شیمیایی در سوریه را یکی از نقاط ضعف اوباما میداند. «دولت اوباما با تصمیمی که در قبال استفاده از تسلیحات شیمیایی در سوریه گرفت میخواست مانع از ادامه کشتارها در این کشور شود، اما گذشت زمان نشان داد که واشنگتن در دستیابی به این هدف خود ناکام بوده است. ایستادگی اوباما در برابر حامیان مداخله نظامی در سوریه باعث شد تا سیاست خارجی آمریکا وارد دورهای از بیثباتی شود. نمیتوان از آن روزها به عنوان روزهای درخشان در تاریخ دیپلماسی ایالات متحده یاد کرد».
نزدیک به سه سال از پایان دوره ریاستجمهوری باراک اوباما میگذرد. بهتازگی دو نفر از تأثیرگذارترین افراد در حلقه تصمیمگیران دولت اوباما کتاب خاطرات خود را منتشر کردهاند تا روند صعود خود به ردههای بالای قدرت در واشنگتن را با افکار عمومی به اشتراک بگذارند. سوزان رایس، مشاور امنیت ملی دولت اوباما و سامانتا پاور، سفیر ایالات متحده در سازمان ملل در دوره ریاست جمهوری اوباما را میتوان شکلدهندگان چارچوب سیاست خارجی واشنگتن در دوره اوباما دانست و کتاب خاطرات این دو مقام سابق، نمایانگر چگونگی ورود دو سیاستمدار ایدئالیست به حلقه اول قدرت در واشنگتن است؛ حلقهای که در دو سال اول ریاستجمهوری ترامپ کاملا دستخوش تغییر شده است و دیگر اثری از دیپلماتهای باتجربه در آن نیست. سوزان رایس 16 سال قبل از آنکه از سوی باراک اوباما به سمت مشاور امنیت ملی منصوب شود تا درواقع اثرگذارترین فرد در حوزه سیاست خارجی دولت ایالات متحده باشد، در 32 سالگی کار خود در وزارت خارجه را بهعنوان دستیار وزیر خارجه آغاز کرد. سامانتا پاور هم در 43 سالگی به عنوان سفیر آمریکا در سازمان ملل منصوب شد و از سال 2013 تا 2017 این سمت را در اختیار داشت. پاور اما قبل از آنکه به عنوان سیاستمدار مطرح شود، خبرنگار جنگ بود و گزارشهایی درباره جنگ یوگسلاوی منتشر کرد. نقطه اشتراک رایس و پاور این بود که هر دو از خانوادهای ثروتمند وارد سیاست شده بودند و از این نظر با باراک اوباما هم قابل مقایسه بودند.بخش زیادی از کتاب خاطرات سوزان رایس، اختلافنظرهایش با اوباما و چالشهای سیاست خارجی ایالات متحده را دربر میگیرد. یکی از مهمترین تحولات خارجی در دوره حضور رایس به عنوان مشاور امنیت ملی ایالات متحده، حمله به سفارت آمریکا در لیبی و کشتهشدن سفیر و دیپلماتهای آمریکایی بود. این حمله در سپتامبر 2012 رخ داد و جمهوریخواهان کنگره بلافاصله پیکان حملات خود را به سوی هیلاری کلینتون، وزیر خارجه و سوزان رایس، مشاور امنیت ملی اوباما نشانه گرفتند. رایس در تحلیل خود از ماجرای حمله به سفارت آمریکا در لیبی میگوید: «آنچه در بنغازی لیبی رخ داد، بههیچوجه قابل پیشگیری نبود. با اینکه این اتفاق و حملات جمهوریخواهان باعث شد تا قویتر و مصممتر به کارم ادامه دهم اما آنچه رقبای جمهوریخواه درپی آن بودند واردکردن ضربهای مهلک به حزب دموکرات و رئیسجمهور دموکرات بود. آنها هرگز به این فکر نمیکردند که چنین اقدامی تا چه اندازه میتواند بر سیاست خارجی ایالات متحده و اعتبار بینالمللی این کشور تأثیر منفی داشته باشد».در ساختار سیاسی ایالات متحده مشاور امنیت ملی و سفیر آمریکا در سازمان ملل در کنار وزیر خارجه، مهمترین مقامها در حوزه سیاست خارجی به شمار میآیند. حتی در این میان میتوان نقش مشاور امنیت ملی در تصمیمگیریها را مؤثرتر از وزیر خارجه دانست. بنابراین لازم است تا برای هدایت و اجرای سیاست خارجی، میان مشاور امنیت ملی و سفیر آمریکا در سازمان ملل هماهنگی کاملی وجود داشته باشد. با این حال، کتابهای خاطرات رایس و پاور بهخوبی نشان میدهد که این دو، تا چه اندازه در مورد سوریه که یکی از مهمترین چالشهای سیاست خارجی آمریکا بود، اختلاف نظر داشتند.سال 2011 و زمانی که اختلافات در سوریه به جنگ داخلی منجر شد، بسیاری از دیپلماتها و سیاستمداران بر این عقیده بودند که رایس و پاور هر دو موافق مداخله نظامی در سوریه بودند تا مانع از تکرار فاجعه دارفور سودان شوند. اما در واقعیت اینگونه نبود و رایس نیز مانند اوباما مخالف مداخله نظامی بود. رایس در خاطرات خود مینویسد: «در یکی از اظهارات غیرقابل ضبط خودم با خبرنگاران در بهار یا تابستان 2011 نسبت به انجام عملیات نظامی در سوریه هشدار دادم و تأکید کردم که این اقدام را نمیتوان با مداخله نظامی در لیبی مقایسه کرد. تصمیم اوباما درباره سوریه کاملا درراستای تأمین منافع ایالات متحده بود».با انجام حمله شیمیایی در سوریه در آگوست 2013، اختلافنظرها در دولت اوباما برای موضعگیری در قبال این حمله شدت گرفت. تعدادی از نزدیکان اوباما از رئیسجمهور ایالات متحده میخواستند تا به «خط قرمز» خود درباره حمله شیمیایی پایبند باشد. اما تعدادی دیگر از مشاوران، عملیات نظامی ایالات متحده در سوریه را تهدیدی علیه منافع آمریکا میدانستند. در این ماجرا، سامانتا پاور ابتدا از واکنش قاطع به دولت بشار اسد حمایت میکرد، اما در آنسو، سوزان رایس مخالف هرگونه اقدامی برای تسلیح مخالفان بشار اسد یا ایجاد منطقه پرواز ممنوع در سوریه بود. در نهایت پاور، رایس و جان کری، وزیر خارجه آمریکا، موضعی متحد اتخاذ کردند و اوباما را تشویق به اجرای تهدید خود درباره استفاده از تسلیحات شیمیایی در سوریه کردند.با ورود روسیه به ماجرا و پیشنهاد مسکو برای خروج تسلیحات شیمیایی از سوریه، اوباما نفس راحتی کشید. رایس در خاطرات خود تأکید میکند که اصرار او به رئیسجمهور برای اعمال زور علیه حکومت سوریه اقدامی اشتباه بود و اوباما بدون نیاز به اعمال زور، با کمک روسیه این تهدید را برطرف کرد.سامانتا پاور اما واکنش دولت آمریکا به حمله شیمیایی در سوریه را یکی از نقاط ضعف اوباما میداند. «دولت اوباما با تصمیمی که در قبال استفاده از تسلیحات شیمیایی در سوریه گرفت میخواست مانع از ادامه کشتارها در این کشور شود، اما گذشت زمان نشان داد که واشنگتن در دستیابی به این هدف خود ناکام بوده است. ایستادگی اوباما در برابر حامیان مداخله نظامی در سوریه باعث شد تا سیاست خارجی آمریکا وارد دورهای از بیثباتی شود. نمیتوان از آن روزها به عنوان روزهای درخشان در تاریخ دیپلماسی ایالات متحده یاد کرد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.