ارزشگذاري شرکتهاي زيستفناوري
ارسيا اميراصلاني *: فرانسه علاوه بر پيچيدگي فناوري اين بخش و شمار زياد فعالان آن، فاصله زياد بين زمان لازم براي واردکردن يک محصول به بازار و انتظارات کوتاهمدت سرمايهگذاران، ارائه روشهاي ارزشگذاري جديدي را ميطلبند.ارزشگذاري يک شرکت زيستفناوري، فرايندي کاملا پيچيده است؛ چراکه به ايجاد ارتباط ميان آينده يک فناوري درحالتوسعه، پتانسيل تجاري و نتايج مالي مورد انتظار مربوط ميشود.در زمينه داروهاي با پتانسيل تجاريسازي بسيار بالا، بخش اعظم نوآوري از سوي شرکتهاي زيستفناوري حاصل ميشود. بنابراين بخش یادشده از جذابيت بالايي براي حوزه داروسازي و همچنين جامعه سرمايهگذاران برخوردار است. اگرچه بخش کوچکي از شرکتها (Amgen, Biogen, Celgene, Glead, Alexion, Cubist) تاکنون با رشد سود درخور توجهي مواجه شدهاند يا در حال تجربه آن هستند، در عوض اغلب آنها در مرحله آغازين توسعه هستند و مطالعات باليني طولاني و پرهزينهاي را آغاز کردهاند. در نتيجه، اينگونه شرکتها از نظر تجاري در کوتاهمدت و ميانمدت سودآور نيستند.
انتخاب مدل ارزشگذاري
اگر توسعه يک شرکت زيستفناوري را از آغازيترين مرحله تا شکوفايي اقتصادي آن در نظر بگيريم، سه طبقه از شرکتها را ميتوان از هم متمايز کرد: ابتدا شرکتهاي داراي محصولاتي که در فاز توسعه پيشباليني و باليني هستند. دوم شرکتهايي که يک يا چند محصول در مرحله مقررات يا پيشتجاريسازي دارند و سرانجام شرکتهايي که داراي يک يا چند محصول تجاريسازيشده هستند.هر محصول چرخه زندگي مخصوص به خود را دارد. اين چرخه ميتواند در پنج مرحله خلاصه شود: توسعه آن، ورود به بازار، رشد، بلوغ و افول آن. امکان نمايشدادن و آشکارسازي عدم اطمينان و ريسکها در هريک از اين مراحل وجود دارد.
به کمک اين طبقهبندي پنجمرحلهاي، سرمايهگذاران قادرند مناسبترين مدل ارزشگذاري مالي را بهمنظور تعيين ارزش يک پروژه متناسب با زمينه و شرايط مختص هر شرکت (مرحله توسعه پروژههاي مختلف، محور درماني، رقابت، سرمايهگذاري آتي و...) به کار گيرند. ارزش يک شرکت زيستفناوري سرانجام با جمعبندي ارزش محاسبهشده براي تمام پروژههاي درحالتوسعه در بطن شرکت مدنظر محاسبه ميشود.
توسعه طولانيمدت و پرهزينه
فرايند کشف و توسعه يک محصول دارويي با بازده بسيار پايين شناخته ميشود. براي تجاريسازي تنها يک دارو بايد حدود 10 هزار ترکيب با يکديگر آميخته شوند. از هر 10 هزار مولکول تنها حدود 20 مورد تست غربالگري داروسازي را با موفقيت پشت سر ميگذارند تا بتوانند وارد مرحله توسعه پيشباليني شوند. از اين تعداد، حدود 10 مورد پس از مرحله آزمايش روي حيوانات انتخاب ميشوند و تنها نيمي از اين 10 مورد، مرحله دوم را پشت سر ميگذارند و تنها يک مولکول سرانجام در پايان مرحله سه باقي ميماند.
با وجود اين روند بسيار گزينشي، باز هم تعدادي از داروهاي ارائهشده به بازار با اثرات جانبي مواجه هستند. به همين دليل، بين سالهاي 1953 تا 2013، 462 محصول دارويي تجاريسازيشده از بازار جمعآوري شده است. حدود 19 درصد از محصولات دارويي که در فاصله سالهاي 2008 تا 2010 وارد مرحله دوم شده بودند و حدود 21 درصد داروهايي که بين سالهاي 2007 تا 2010 به مرحله سوم راه يافته بودند، توسعه و توليد آنها به دليل سميبودن متوقف شد. هزينههاي مستقيم توسعه در مراحل یک، دو و سه به ترتيب به 123، 185 و 235 ميليون دلار بالغ ميشوند. بازدهي بسيار پايين تحقيق و توسعه که از نرخ بالاي شکست در مراحل دو و سه نتيجه ميشود، انجام ارزشگذاري را بيش از پيش دشوار ميکند.
بدون درنظرگرفتن اين موضوع که کسب مجوز ارائه به بازار براي يک محصول دارويي حداقل 10 تا 15 سال (پژوهش، مرحله پيشباليني، مراحل 1، 2 و 3، و مرحله مقرراتي) طول ميکشد. البته اين دادهها فقط به محصولات دارويي نوآورانه و جديد مربوط ميشوند. اين دوره درصورتيکه توليد دارو از طريق افزودن مواد ديگر به يک داروي موجود، نسخه جديد از يک داروي تجاريسازيشده يا ژنريک باشد، کوتاهتر خواهد بود.
تخمين شانس موفقيت
لازم به ذکر است که اکثر شرکتهاي زيستفناوري در مرحله توسعه (ابتدايي يا پيشرفته) قرار دارند. اين مرحله هزينههاي زيادي توليد ميکند درحاليکه شرکت، مگر از طريق اتحاد استراتژيک با يک شرکت دارويي، هنوز درآمدهاي مالي مشخصي ندارد. يک شريک صنعتي در واقع ميتواند به اميد تقسيم احتمالي درآمدهاي تجاري، تصميم به تأمين منابع مالي برنامه پژوهشي خود بگيرد.
بهطورکلي ارزش چنين شرکتي بهتدريج که محصولات آن در فرايند توسعه پيش ميروند، افزايش مييابد. در واقع محصولي که پس از انجام تستهاي آزمايشگاهي انتخاب ميشود، شانس موفقيت آن فزوني مييابد. درحاليکه اين محصول به مرحله تجاريسازي نزديک ميشود، عدم اطمينان و ريسکهاي مربوط به توسعه آن کاهش مييابند.
چندين مطالعه، هزينه تحقيق و توسعه را براي يک داروي نوآورانه که داراي بازار جهاني باشد و به صورت خوراکي براي يک شاخص درماني شايع ارائه ميشود، بين 500 ميليون تا يکونيم ميليارد دلار برآورد کردهاند. اين هزينه با توجه به نوع دارو متغير است اما به عقيده ويليام بين به روش زير تقسيم ميشود: 7/39 درصد براي تحقيق و مرحله پيشباليني، 9/43 درصدبراي بخش باليني و 4/6 درصد براي مرحله دريافت مجوز ارائه به بازار.
بنابراين ارزيابي شانس موفقيت يک محصول فرايندي پيچيده است. به علاوه برخي زمينههاي درماني داراي نرخ موفقيت پايينتري نسبت به نرخ موفقيت متوسط هستند (به طور مثال درمان بيماريهاي سيستم عصبي مرکزي).
يک داروي واقعا نوآورانه که مکانيسم عمل جديدي داشته باشد، در مقايسه با دارويي که براي جايگزيني محصولي که پيشازاين تجاريسازي شده، در نظر گرفته شده است، از شانس موفقيت کمتري برخوردار است. مشکلي که يک سرمايهگذار با آن مواجه است، به ارزيابي درست شانس موفقيت يک دارو با توجه به نتايج مراحل قبل و اتخاذ تصميم قبل از انتشار نتايج مطالعات باليني مربوط است تا بتواند از افزايش قيمت سهام حداکثر استفاده را ببرد. در واقع بورس اغلب بهشدت در مقابل اخبار واکنش نشان ميدهد.
دو روش بهطور ويژه براي ارزشگذاري شرکتهاي زيستفناوري در اين مرحله از توسعه انطباق داده شدهاند: روش جريان نقدي آزاد تنزيلشده همراه با درخت تصميمگيري و روش مونتکارلو.
با توجه به اينکه فرايند توسعه يک دارو 10 تا 15 سال طول ميکشد، ضروري است تا رويکردهايي به کار گرفته شوند که پارامترهاي موفقيت پروژه در طولانيمدت را در نظر ميگيرند. روش اول که به نام «جريان نقدي آزاد تنزيلشده» شناخته ميشود، يک روش ارزشگذاري مالي است که ميتواند ارزش پروژههاي تحقيق و توسعه در حال انجام را بسنجد. اين روش امکان ارزشگذاري بهتر پروژههايي را فراهم ميکند که در مرحله باليني يا در مرحله ارزيابي مقرراتي قرار دارند. درختهاي تصميمگيري احتمالات مختلف قابل تصور (تصوير پايين) و تأثير متغيرهاي مختلف و ترکيب حوادث گوناگون را بر پروژه مورد ارزيابي قرار ميدهند (هزينه، طول دوره، احتمال موفقيت و مبلغ سرمايهگذاري).
تصوير ص 28: ارزش حال خالص براي پروژه (x) به کمک مجموع جريانهاي نقدي براي هر انتهاي شاخه ضربدر احتمال موفقيت آن به دست ميآيد. رويکرد دوم که روش شبيهسازي مونتکارلو ناميده ميشود، ارزيابي آماري ريسک را در ارزشگذاري مالي وارد ميکند. اين روش شامل جداسازي تعداد مشخصي از متغيرهاي کليدي پروژه (گردش مالي، حاشيه و ...) و نسبتدادن يک توزيع احتمالات به آنها است. براي هرکدام از اين متغيرها بهطور اتفاقي تعداد زيادي از احتمالاتي که از قبل تعريف شدهاند، در نظر گرفته ميشوند تا احتمال بروز هرکدام از نتايج تعيين شود. بهطورکلي هدف اين رويکرد محاسبه يک ارزش عددي با استفاده تکنيکهاي احتمالات است.
ورود به بازار، رشد، بلوغ و افول
محصولاتي که در مرحله ورود به بازار هستند، محصولاتي در حال تولد محسوب ميشوند. اين محصولات با هزينه بازاريابي بسيار بالايي وارد بازار ميشوند چراکه دوره تجاريسازي داراي طول عمري محدود بين هشت تا 10 سال است. در واقع دوره طولاني 10 تا 15 ساله تحقيق و توسعه از دوره حيات گواهي حق انحصاري توليد که براي مدت 20 سال تعيين شده، کسر ميشود. بنابراين دوره تجاريسازي نسبتا کوتاه است. بازه زماني که بين زمان ارائه درخواست گواهي حق انحصاري توليد براي يک محصول دارويي جديد و دريافت مجوز ورود به بازار طي ميشود، مدت زمان حمايت مؤثر اعطاشده از سوي گواهي حق انحصاري توليد را کاهش ميدهد. بنابراين دوره زماني مذکور براي استهلاک سرمايهگذاريهاي صورتگرفته براي پژوهش ناکافي است. در مرحله رشد محصولات در اوج توليد و توسعه قرار دارند. رقابت تشديد ميشود و اين مسئله باعث افزايش نياز به سرمايهگذاري بيشتر از سوي شرکتي ميشود که مايل به کسب يا حفظ بخشي از بازار است.
در مرحله بلوغ محصولات به سن پختگي و بلوغ خود ميرسند و تعداد رقباي جديد کمي مشاهده ميشوند. برعکس رقابت بين عاملاني که پيش از اين در بازار حضور داشتهاند، به دليل اشباع تقاضا تشديد ميشود. محصول بسيار سودآور است و نياز کمي به سرمايهگذاري جديد وجود دارد. به طور کلي و با اين حال در اين مرحله شاهد کاهش قيمت فروش خواهيم بود. سرانجام در مرحله افول، محصولات در پايان چرخه زندگي خود هستند و ديگر تحت حمايت حق انحصاري توليد نيستند. به دنبال ورود نسخههاي ژنريک به بازار، کاهش شديد تقاضا قابل مشاهده است. برخلاف داروهاي کلاسيک که 9 ماه پس از انقضاي گواهي حق انحصاري توليد ميتوانند با کاهش فروش تا سطح 90 درصد مواجه شوند، داروهاي بيو تنها کاهش فروش 20 درصد تا 30 درصد را تجربه ميکنند. داروهاي مذکور به دليل عدم جايگزينپذيري ميان محصولات و تعداد محدودتر رقبا (به دليل سرمايهگذاري بسيار بالايي که بهويژه براي توليد اين محصولات ضروري است) از شرايط بهتري برخوردارند.
ارزيابي درآمدهاي آتي
در مورد مراحل رشد، بلوغ و افول استفاده از روش جريان نقدي آزاد تنزيلشده که بر تنزيل جريانهاي نقدي آزاد استوار است، اين مزيت را به همراه دارد که هزينهها و سرمايهگذاريهاي لازم براي بهرهبرداري متناسب با پيشبينيهاي اقتصادي در فرايند ارزشگذاري لحاظ ميشوند (تصوير بالا).
به اين ترتيب ارزش محصول به عنوان مبلغ تنزيلشده جريانهاي نقدي ناشي از حق امتيازات تعريف ميشود. در واقع اين روش شامل ارزشگذاري دقيق درآمدهاي آتي براساس برنامه بهرهبرداري ميشود که با درنظرگرفتن استمرار اقتصادي پروژه تعيين شده است. در عمل جريان نقدي آزاد براي يک محصول دارويي (با اندازهگيري درآمدها و هزينههاي مربوط به اين بهرهبرداري) بر اساس مقياس زماني محدود بين هشت تا 10 سال محاسبه ميشود که به مدت زمان باقيمانده از دوره حمايت مجوز حق انحصاري توليد مربوط ميشود. اين روش امکان برآورد جريانهاي مالي (CFt) براي هر سال در افق پيشبينيشده معين را فراهم ميکند تا سپس با نرخ (k) که به هزينه سودآوري مالي مورد انتظار سرمايهگذار مربوط است، تنزيل شود. به همان ميزان که جريانهاي مالي مورد انتظار با عدم قطعيت مواجه است، سودآوري مورد انتظار بالاتر است. با توجه به عدم قطعيت بالا و دوره طولاني قبل از بازگشت سرمايه در بخش زيستفناوري و به منظور تعيين بهتر نرخ تنزيل (k) لازم است مطالعه عميقي درباره ريسکهايي که پروژه با آنها مواجه ميشود، انجام شود (ريسکهاي فني، مالي، مقرراتي، تجاري، حقوقي و...). قطعا ارتباطي
خطي ميان اين نرخ و ريسک بهرهبرداري وجود دارد. تفاوت اصلي که بايد با توجه به مرحلهاي که پروژه در آن قرار دارد، مد نظر قرار بگيرد، به نرخ رشد جريان نقدي مربوط ميشود: مثبت و بالا در مرحله رشد، مثبت و ضعيف در مرحله بلوغ، منفي و ضعيف (براي داروهاي بايوسيميلار) يا بالا (در مورد ترکيبات شيميايي) در مرحله افول.
*استاد مديريت نوآوري و فاينانس در مدرسه عالي مديريت گرونبل
ارسيا اميراصلاني *: فرانسه علاوه بر پيچيدگي فناوري اين بخش و شمار زياد فعالان آن، فاصله زياد بين زمان لازم براي واردکردن يک محصول به بازار و انتظارات کوتاهمدت سرمايهگذاران، ارائه روشهاي ارزشگذاري جديدي را ميطلبند.ارزشگذاري يک شرکت زيستفناوري، فرايندي کاملا پيچيده است؛ چراکه به ايجاد ارتباط ميان آينده يک فناوري درحالتوسعه، پتانسيل تجاري و نتايج مالي مورد انتظار مربوط ميشود.در زمينه داروهاي با پتانسيل تجاريسازي بسيار بالا، بخش اعظم نوآوري از سوي شرکتهاي زيستفناوري حاصل ميشود. بنابراين بخش یادشده از جذابيت بالايي براي حوزه داروسازي و همچنين جامعه سرمايهگذاران برخوردار است. اگرچه بخش کوچکي از شرکتها (Amgen, Biogen, Celgene, Glead, Alexion, Cubist) تاکنون با رشد سود درخور توجهي مواجه شدهاند يا در حال تجربه آن هستند، در عوض اغلب آنها در مرحله آغازين توسعه هستند و مطالعات باليني طولاني و پرهزينهاي را آغاز کردهاند. در نتيجه، اينگونه شرکتها از نظر تجاري در کوتاهمدت و ميانمدت سودآور نيستند.
انتخاب مدل ارزشگذاري
اگر توسعه يک شرکت زيستفناوري را از آغازيترين مرحله تا شکوفايي اقتصادي آن در نظر بگيريم، سه طبقه از شرکتها را ميتوان از هم متمايز کرد: ابتدا شرکتهاي داراي محصولاتي که در فاز توسعه پيشباليني و باليني هستند. دوم شرکتهايي که يک يا چند محصول در مرحله مقررات يا پيشتجاريسازي دارند و سرانجام شرکتهايي که داراي يک يا چند محصول تجاريسازيشده هستند.هر محصول چرخه زندگي مخصوص به خود را دارد. اين چرخه ميتواند در پنج مرحله خلاصه شود: توسعه آن، ورود به بازار، رشد، بلوغ و افول آن. امکان نمايشدادن و آشکارسازي عدم اطمينان و ريسکها در هريک از اين مراحل وجود دارد.
به کمک اين طبقهبندي پنجمرحلهاي، سرمايهگذاران قادرند مناسبترين مدل ارزشگذاري مالي را بهمنظور تعيين ارزش يک پروژه متناسب با زمينه و شرايط مختص هر شرکت (مرحله توسعه پروژههاي مختلف، محور درماني، رقابت، سرمايهگذاري آتي و...) به کار گيرند. ارزش يک شرکت زيستفناوري سرانجام با جمعبندي ارزش محاسبهشده براي تمام پروژههاي درحالتوسعه در بطن شرکت مدنظر محاسبه ميشود.
توسعه طولانيمدت و پرهزينه
فرايند کشف و توسعه يک محصول دارويي با بازده بسيار پايين شناخته ميشود. براي تجاريسازي تنها يک دارو بايد حدود 10 هزار ترکيب با يکديگر آميخته شوند. از هر 10 هزار مولکول تنها حدود 20 مورد تست غربالگري داروسازي را با موفقيت پشت سر ميگذارند تا بتوانند وارد مرحله توسعه پيشباليني شوند. از اين تعداد، حدود 10 مورد پس از مرحله آزمايش روي حيوانات انتخاب ميشوند و تنها نيمي از اين 10 مورد، مرحله دوم را پشت سر ميگذارند و تنها يک مولکول سرانجام در پايان مرحله سه باقي ميماند.
با وجود اين روند بسيار گزينشي، باز هم تعدادي از داروهاي ارائهشده به بازار با اثرات جانبي مواجه هستند. به همين دليل، بين سالهاي 1953 تا 2013، 462 محصول دارويي تجاريسازيشده از بازار جمعآوري شده است. حدود 19 درصد از محصولات دارويي که در فاصله سالهاي 2008 تا 2010 وارد مرحله دوم شده بودند و حدود 21 درصد داروهايي که بين سالهاي 2007 تا 2010 به مرحله سوم راه يافته بودند، توسعه و توليد آنها به دليل سميبودن متوقف شد. هزينههاي مستقيم توسعه در مراحل یک، دو و سه به ترتيب به 123، 185 و 235 ميليون دلار بالغ ميشوند. بازدهي بسيار پايين تحقيق و توسعه که از نرخ بالاي شکست در مراحل دو و سه نتيجه ميشود، انجام ارزشگذاري را بيش از پيش دشوار ميکند.
بدون درنظرگرفتن اين موضوع که کسب مجوز ارائه به بازار براي يک محصول دارويي حداقل 10 تا 15 سال (پژوهش، مرحله پيشباليني، مراحل 1، 2 و 3، و مرحله مقرراتي) طول ميکشد. البته اين دادهها فقط به محصولات دارويي نوآورانه و جديد مربوط ميشوند. اين دوره درصورتيکه توليد دارو از طريق افزودن مواد ديگر به يک داروي موجود، نسخه جديد از يک داروي تجاريسازيشده يا ژنريک باشد، کوتاهتر خواهد بود.
تخمين شانس موفقيت
لازم به ذکر است که اکثر شرکتهاي زيستفناوري در مرحله توسعه (ابتدايي يا پيشرفته) قرار دارند. اين مرحله هزينههاي زيادي توليد ميکند درحاليکه شرکت، مگر از طريق اتحاد استراتژيک با يک شرکت دارويي، هنوز درآمدهاي مالي مشخصي ندارد. يک شريک صنعتي در واقع ميتواند به اميد تقسيم احتمالي درآمدهاي تجاري، تصميم به تأمين منابع مالي برنامه پژوهشي خود بگيرد.
بهطورکلي ارزش چنين شرکتي بهتدريج که محصولات آن در فرايند توسعه پيش ميروند، افزايش مييابد. در واقع محصولي که پس از انجام تستهاي آزمايشگاهي انتخاب ميشود، شانس موفقيت آن فزوني مييابد. درحاليکه اين محصول به مرحله تجاريسازي نزديک ميشود، عدم اطمينان و ريسکهاي مربوط به توسعه آن کاهش مييابند.
چندين مطالعه، هزينه تحقيق و توسعه را براي يک داروي نوآورانه که داراي بازار جهاني باشد و به صورت خوراکي براي يک شاخص درماني شايع ارائه ميشود، بين 500 ميليون تا يکونيم ميليارد دلار برآورد کردهاند. اين هزينه با توجه به نوع دارو متغير است اما به عقيده ويليام بين به روش زير تقسيم ميشود: 7/39 درصد براي تحقيق و مرحله پيشباليني، 9/43 درصدبراي بخش باليني و 4/6 درصد براي مرحله دريافت مجوز ارائه به بازار.
بنابراين ارزيابي شانس موفقيت يک محصول فرايندي پيچيده است. به علاوه برخي زمينههاي درماني داراي نرخ موفقيت پايينتري نسبت به نرخ موفقيت متوسط هستند (به طور مثال درمان بيماريهاي سيستم عصبي مرکزي).
يک داروي واقعا نوآورانه که مکانيسم عمل جديدي داشته باشد، در مقايسه با دارويي که براي جايگزيني محصولي که پيشازاين تجاريسازي شده، در نظر گرفته شده است، از شانس موفقيت کمتري برخوردار است. مشکلي که يک سرمايهگذار با آن مواجه است، به ارزيابي درست شانس موفقيت يک دارو با توجه به نتايج مراحل قبل و اتخاذ تصميم قبل از انتشار نتايج مطالعات باليني مربوط است تا بتواند از افزايش قيمت سهام حداکثر استفاده را ببرد. در واقع بورس اغلب بهشدت در مقابل اخبار واکنش نشان ميدهد.
دو روش بهطور ويژه براي ارزشگذاري شرکتهاي زيستفناوري در اين مرحله از توسعه انطباق داده شدهاند: روش جريان نقدي آزاد تنزيلشده همراه با درخت تصميمگيري و روش مونتکارلو.
با توجه به اينکه فرايند توسعه يک دارو 10 تا 15 سال طول ميکشد، ضروري است تا رويکردهايي به کار گرفته شوند که پارامترهاي موفقيت پروژه در طولانيمدت را در نظر ميگيرند. روش اول که به نام «جريان نقدي آزاد تنزيلشده» شناخته ميشود، يک روش ارزشگذاري مالي است که ميتواند ارزش پروژههاي تحقيق و توسعه در حال انجام را بسنجد. اين روش امکان ارزشگذاري بهتر پروژههايي را فراهم ميکند که در مرحله باليني يا در مرحله ارزيابي مقرراتي قرار دارند. درختهاي تصميمگيري احتمالات مختلف قابل تصور (تصوير پايين) و تأثير متغيرهاي مختلف و ترکيب حوادث گوناگون را بر پروژه مورد ارزيابي قرار ميدهند (هزينه، طول دوره، احتمال موفقيت و مبلغ سرمايهگذاري).
تصوير ص 28: ارزش حال خالص براي پروژه (x) به کمک مجموع جريانهاي نقدي براي هر انتهاي شاخه ضربدر احتمال موفقيت آن به دست ميآيد. رويکرد دوم که روش شبيهسازي مونتکارلو ناميده ميشود، ارزيابي آماري ريسک را در ارزشگذاري مالي وارد ميکند. اين روش شامل جداسازي تعداد مشخصي از متغيرهاي کليدي پروژه (گردش مالي، حاشيه و ...) و نسبتدادن يک توزيع احتمالات به آنها است. براي هرکدام از اين متغيرها بهطور اتفاقي تعداد زيادي از احتمالاتي که از قبل تعريف شدهاند، در نظر گرفته ميشوند تا احتمال بروز هرکدام از نتايج تعيين شود. بهطورکلي هدف اين رويکرد محاسبه يک ارزش عددي با استفاده تکنيکهاي احتمالات است.
ورود به بازار، رشد، بلوغ و افول
محصولاتي که در مرحله ورود به بازار هستند، محصولاتي در حال تولد محسوب ميشوند. اين محصولات با هزينه بازاريابي بسيار بالايي وارد بازار ميشوند چراکه دوره تجاريسازي داراي طول عمري محدود بين هشت تا 10 سال است. در واقع دوره طولاني 10 تا 15 ساله تحقيق و توسعه از دوره حيات گواهي حق انحصاري توليد که براي مدت 20 سال تعيين شده، کسر ميشود. بنابراين دوره تجاريسازي نسبتا کوتاه است. بازه زماني که بين زمان ارائه درخواست گواهي حق انحصاري توليد براي يک محصول دارويي جديد و دريافت مجوز ورود به بازار طي ميشود، مدت زمان حمايت مؤثر اعطاشده از سوي گواهي حق انحصاري توليد را کاهش ميدهد. بنابراين دوره زماني مذکور براي استهلاک سرمايهگذاريهاي صورتگرفته براي پژوهش ناکافي است. در مرحله رشد محصولات در اوج توليد و توسعه قرار دارند. رقابت تشديد ميشود و اين مسئله باعث افزايش نياز به سرمايهگذاري بيشتر از سوي شرکتي ميشود که مايل به کسب يا حفظ بخشي از بازار است.
در مرحله بلوغ محصولات به سن پختگي و بلوغ خود ميرسند و تعداد رقباي جديد کمي مشاهده ميشوند. برعکس رقابت بين عاملاني که پيش از اين در بازار حضور داشتهاند، به دليل اشباع تقاضا تشديد ميشود. محصول بسيار سودآور است و نياز کمي به سرمايهگذاري جديد وجود دارد. به طور کلي و با اين حال در اين مرحله شاهد کاهش قيمت فروش خواهيم بود. سرانجام در مرحله افول، محصولات در پايان چرخه زندگي خود هستند و ديگر تحت حمايت حق انحصاري توليد نيستند. به دنبال ورود نسخههاي ژنريک به بازار، کاهش شديد تقاضا قابل مشاهده است. برخلاف داروهاي کلاسيک که 9 ماه پس از انقضاي گواهي حق انحصاري توليد ميتوانند با کاهش فروش تا سطح 90 درصد مواجه شوند، داروهاي بيو تنها کاهش فروش 20 درصد تا 30 درصد را تجربه ميکنند. داروهاي مذکور به دليل عدم جايگزينپذيري ميان محصولات و تعداد محدودتر رقبا (به دليل سرمايهگذاري بسيار بالايي که بهويژه براي توليد اين محصولات ضروري است) از شرايط بهتري برخوردارند.
ارزيابي درآمدهاي آتي
در مورد مراحل رشد، بلوغ و افول استفاده از روش جريان نقدي آزاد تنزيلشده که بر تنزيل جريانهاي نقدي آزاد استوار است، اين مزيت را به همراه دارد که هزينهها و سرمايهگذاريهاي لازم براي بهرهبرداري متناسب با پيشبينيهاي اقتصادي در فرايند ارزشگذاري لحاظ ميشوند (تصوير بالا).
به اين ترتيب ارزش محصول به عنوان مبلغ تنزيلشده جريانهاي نقدي ناشي از حق امتيازات تعريف ميشود. در واقع اين روش شامل ارزشگذاري دقيق درآمدهاي آتي براساس برنامه بهرهبرداري ميشود که با درنظرگرفتن استمرار اقتصادي پروژه تعيين شده است. در عمل جريان نقدي آزاد براي يک محصول دارويي (با اندازهگيري درآمدها و هزينههاي مربوط به اين بهرهبرداري) بر اساس مقياس زماني محدود بين هشت تا 10 سال محاسبه ميشود که به مدت زمان باقيمانده از دوره حمايت مجوز حق انحصاري توليد مربوط ميشود. اين روش امکان برآورد جريانهاي مالي (CFt) براي هر سال در افق پيشبينيشده معين را فراهم ميکند تا سپس با نرخ (k) که به هزينه سودآوري مالي مورد انتظار سرمايهگذار مربوط است، تنزيل شود. به همان ميزان که جريانهاي مالي مورد انتظار با عدم قطعيت مواجه است، سودآوري مورد انتظار بالاتر است. با توجه به عدم قطعيت بالا و دوره طولاني قبل از بازگشت سرمايه در بخش زيستفناوري و به منظور تعيين بهتر نرخ تنزيل (k) لازم است مطالعه عميقي درباره ريسکهايي که پروژه با آنها مواجه ميشود، انجام شود (ريسکهاي فني، مالي، مقرراتي، تجاري، حقوقي و...). قطعا ارتباطي
خطي ميان اين نرخ و ريسک بهرهبرداري وجود دارد. تفاوت اصلي که بايد با توجه به مرحلهاي که پروژه در آن قرار دارد، مد نظر قرار بگيرد، به نرخ رشد جريان نقدي مربوط ميشود: مثبت و بالا در مرحله رشد، مثبت و ضعيف در مرحله بلوغ، منفي و ضعيف (براي داروهاي بايوسيميلار) يا بالا (در مورد ترکيبات شيميايي) در مرحله افول.
*استاد مديريت نوآوري و فاينانس در مدرسه عالي مديريت گرونبل
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.